Indýstrııalandyrý – memlekettiń ekonomıkalyq saıasatynyń ózegi

Memleket basshysy álemdik qarjy daǵ­darysynyń oryn alýyna baılanysty elimizdi ındýstrııalandyrýdyń (ÚIIDB) ekinshi besjyldyǵynyń baǵdarlamasyna túzetýler engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Bul jańartylǵan qujat Úkimette osy maýsym aıynda qaralmaq. Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshevtiń aıtýynsha, daǵdarys kezeńinde naq osy ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy ekonomıkany odan ári damytýdyń senimdi  tetiginiń birine aınalyp otyr. Nátıjesinde kásipkerler men ınvestorlar jańa jobalardy júzege asyrý ústinde. Atalǵan máselelerge baılanysty Investı­sııalar jáne damý mınıstri Áset ISEKEShEVPEN áńgimelesip, álemdik daǵdarystyń elimizdi ındýstrııalandyrý isine tıgizip jatqan áseri, Prezıdenttiń ınvestorlar tartý jónindegi tapsyrmasynyń oryndalý barysy, tehnologııa­lyq turǵydan damý baǵytynda qolǵa alynyp jatqan sharalar týraly aıtyp berýin suradyq. – Áset О́rentaıuly, álem­dik daǵdarystyń elimizdi ındýst­rııa­landyrý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa áserin tıgizip, onyń ósimin baıaýlatqandyǵy ras pa? Indýs­trııalandyrý isi óńirler jaǵdaıyna qalaı áser etýde? – Árıne, daǵdarys kásiporyndar jumysyna qıyndyqtaryn keltirýde. Kásipkerler bankterdiń nesıelerdi burynǵydaı yqylaspen berý jaǵdaıy azaıǵandyǵyn aıtyp otyr. О́nimderge degen suranys eldiń ishinde de, sondaı-aq shetelderde de, sonyń ishinde bizdiń negiz­gi saýda áriptesterimiz Reseı men Qytaı naryqtarynda da tómendep ketti. Degenmen, soǵan qaramastan, eli­miz­diń jańadan qurylǵan nemese jań­ǵyr­tylǵan kóptegen kásiporyndary buryn­ǵysynsha turaqty qalpynda jumys istep keledi. Onyń ústine, biz de bos­qa qarap otyrǵanymyz joq. Jańa ón­di­risterdi qurý ústindemiz. Osy rett­e atalǵan baǵyttaǵy jobalardyń sapa­s­y burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda jaq­sara túskendigin aıtqym keledi. Iá, qazirgi kúni ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń 2014-2019 jyldarǵa arnalǵan ekinshi besjyldyǵynyń is-sharalaryn júzege asyrý ústindemiz. Bul kezeńde biz 500 jańa óndiristi iske qosýdy josparlap otyrmyz. Munyń 128-i ótken jyly paıdalanýǵa berildi. Bıylǵy jyly 120 joba iske qosylyp, bul bizge 14 myń jańa jáne turaqty jumys oryndaryn qurý múmkindigin beredi. Munyń syrtynda jańadan salynatyn 100-ge tarta óndiristerdiń qurylystary júrgizilýde. Olardyń ishinde túpkilikti ónimder shyǵarýǵa baǵyttalǵan iri jáne orta deńgeıli jobalar az emes. Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta temirjol dońǵalaqtaryn jáne olar­dyń bilikterin shyǵaratyn óndiris orny iske qosylmaq. Osy arqyly temir­jol mashına jasaý klasteri qury­lyp bolmaq. О́ıtkeni, osynyń al­dyn­da vagondar, lokomotıvter, relster shyǵarý isi jolǵa qoıylǵan edi. Munyń syrtynda, Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda aýyl sharýashylyǵy mashınalary úshin ártúrli bosalqy bólshekter men tetikter shyǵaryla bastaıdy. Túrli pestısıdter men glıfosattan bastap ártúrli agrohımııalyq ónimder shyǵarý Pavlodar oblysynda qolǵa alyndy. Koreıalyq ınvestorlardyń qaty­sýy­men «Innovasııalyq teh­no­logııalar parki» arnaýly ekono­mı­­kalyq aımaǵynda joǵarǵy tehnolo­gııalyq quraldar men aspaptar ón­dirisi qurylsa, sol park ornalasqan Almatyda et jáne mal maıy óndirisi iske qosylmaq. Bulardyń barlyǵynyń júzege asýy ústimizdegi jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna josparlanyp otyr. Memleket basshysynyń tapsyr­masy boıynsha biz jobalardy tańdap alý máselesin jaqsartý jónindegi jumystardy jalǵastyrý ústindemiz. Búgingi kúni elimizdiń 12 oblysynda ındýs­trııalandyrý baǵdarlamasy aıasyn­da qurylǵan jańa óndiris oryn­dary osy óńirlerdegi ónerkásiptik ónim­der­diń tórtten bir bóligin, ıaǵnı 25 paıyz­dan astamyn óndirýde. Demek, ındýs­trııalandyrý baǵdarlamasy qazir­diń ózinde ekonomıkamyzdyń sapaly tur­ǵydan ósimine oń áser etip otyr dep aıta alamyz. – Demek, ındýstrııalandyrý isi óńir­lerdiń damýyna oń áserin tıgi­zip otyr eken. Endeshe, osyndaı joba­­lar­­dy naqty mysalmen aıta ketseńiz. – Barlyq jańa óndirister óńirlerge oń áser etip otyrǵandyǵy anyq. О́ıt­keni, jańa óndiris degenimiz – jańa jumys oryndary, memleket qazyna­syna túsetin sa­lyqtar, jumys­shylarǵa tóle­ne­tin eń­bekaqylar, onyń ústine jańa otan­dyq taýarlar men qyzmetter bolyp tabylady ǵoı. Eger naqty mysalǵa kelsek, Jam­byl oblysynyń Myńaral aýylynda «Myńaral Tas kompanııasy» JShS fransýzdyń Vicat Group kom­panııa­symen birlese otyryp, jylyna qazir­gi zamanǵy «qurǵaq tásilmen» 1,2 mıllıon tonnanyń ónimin shyǵaratyn sement zaýytyn iske qosty. Osy kásip­orynnyń ashylýyna baılanysty aýyl­daǵy 500 adam turaqty jumys tapty. Kom­panııa osy aýyldaǵy mektepti jón­dep berdi, oǵan 10 mıl­lıon teńge qar­jysyn jumsady. Son­daı-aq, aýyl­daǵy az qamtylǵan, kóp balaly nemese jetim balalar otbasylaryna kómegin kórsetip otyr. Aqtóbede Qazaqstanda birinshi ret rels zaýyty iske qosylyp, osynyń nátıjesinde 800-den astam jumys orny quryldy. Zaýytta relster men fasondyq prokat sapasyn tekseretin zerthana jumys isteıdi. Onyń qyz­met­kerleri Reseı men Italııanyń zert­teý ortalyqtarynda oqytylýda. Zaýyt ónimderi ishki qajettilikter úshin, sondaı-aq, TMD elderine eks­port­taý úshin shyǵarylady. Taǵy bir mysal. «Kaz Minerals» kom­panııalar toby Pavlodar obly­synda asa iri joba – Bozshakól ken baıytý kombınatyn iske qosty. Ol 100 myń tonna tazartylǵan mys shy­­ǵa­rady. О́nimderdi ótkizý­de prob­lema joq. Barlyq ónim shetel­derge eks­port­talady. Eń bastysy, Bozsha­kól­degi eńbek ónimdiligi Qazaq­standa osy ýa­qyt­qa deıin jumys istep kelgen mys óńdeý kásiporyndaryna qara­ǵan­da, 15 ese joǵary bolmaq. Munda 1,5 myń jumys orny quryldy. Onda qazir Ekibastuz qalasynyń mańaıyn­da ornalasqan aýyl adamdary da jumys taýyp otyr. Biz bul ken-baıytý kom­bınaty men Shyǵys Qazaq­stan obly­syndaǵy jańa joba nátıjesinde paıda bolǵan Aqtoǵaı ken-baıytý kom­­bı­­natynyń elimizdiń mys ındýs­t­­rııa­synyń tý ustaýshylary bola­tyn­dyǵyna tolyq senim artamyz. «Karazhal Operating» JShS amerı­kalyq Halliburton transulttyq kom­panııasynyń qatysýymen Qaraǵan­dy oblysynda barıt kenderin óńdeıtin óndiristik keshen ashty. Bul Qarajal sekildi shaǵyn qalada 100 turaqty jumys ornyn qurýǵa múmkindik berdi. Mańǵystaý oblysynda Qazazot zaýyty jańǵyrtyldy. Ammıak qysh­qylyn granýldeýdiń jańa tehnolo­gııasy engizildi. Nátıjesinde, zaýyt qýattylyǵy 50 paıyzǵa artty. Onyń shyǵarǵan ónimderiniń tórtten bir bóligi eksportqa jóneltilýde. Munda 900 adam jumysqa ornalastyryldy. Atyraýdaǵy munaı-hımııa klas­terinde ótken jyly elimizde birinshi ret daıyn polımerlik ónimder óndirisi iske qosyldy. Onyń barlyq ónimderi ishki rynokta paıdalanylady. О́ndiris ornynyń iske qosylýyna baılanysty Maqat aýdanynda 600 qosymsha jumys orny quryldy. Eger aıta bersek, osyndaı mysaldar óte kóp. – Áset О́rentaıuly, ónerkásip úshin qajet bolyp tabylatyn kólik­tik, energetıkalyq jáne basqa da ınfraqurylymdar máselesin sheshýdiń sáti tústi me? – Árıne! Qýat tapshylyǵy, jyl­jy­ma­ly quram tapshylyǵy másele­leri sheshimin tapty. Avtojoldar men temirjoldary elimizdiń ár óńirlerin bir-birimen baılanystyrýǵa kiristi. Tipti, buǵan tańdanyp qajeti joq. О́ıt­keni, ındýstrııalandyrý jónindegi mem­lekettik baǵdarlama bıýdjetindegi qar­jy­nyń 60 paıyzdan astamy naq osy is­ter­di jolǵa qoıýǵa baǵyttalǵan bolatyn. Bıznesti (ShOB, eksporttaýshylar, ınves­torlardy) qoldaý úshin arnaý­ly baǵdarlamalar ázirlenip, ony qarjy­landyrý Qazaqstannyń damý banki, QazAgro, «Damý» qory, kásipkerler úshin jaqsy tanys «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy arqyly júrgizildi. Kóliktik, energetıkalyq jáne óner­­kásiptik jobalardy esepke alsaq, alty jyl ishinde elimizdiń naqty sek­toryn­da 8700-den astam shaǵyn, orta jáne iri kompanııalar qoldaýǵa ıe boldy. Munyń ózi 193 myń jańa ju­mys ornyn qurýǵa múmkindik berdi. Ekonomıkamyzda qurylǵan jańa ju­mys oryndarynyń tórtten biri nemese 23,1 paıyzy osy istiń úlesine tıdi. Qoryta aıtqanda, Qazaqstanda jumyspen qamtýdyń sapasyn kúsheıt­ken jáne elimizdiń kóptegen óńirleriniń ekonomıkasynyń ornyqtylyǵyn qam­tamasyz etken jańa ındýstrııalyq baza paıda boldy. О́ńdeý salasynyń 26 jańa eleýli mańyzdy sektory quryldy. Eksportqa shyǵarylatyn ónimder nomenklatýrasy 777-den 824 taýarǵa deıin ósti. – Sonymen, ındýstrııalandyrý tıimdiligi qazirdiń ózinde sezilip otyr dep aıtýǵa bolatyn shyǵar? – Indýstrııalandyrý – saýda, qury­lys, aýyl sharýashylyǵy, energe­tıka, qarjy sekildi sektorlar­men qatar, ekonomıkalyq saıasattyń jeke bir shek­teýli bóligi ǵana bolyp ta­by­­la­­dy jáne óńdeý ónerkásibiniń damýy úshin ǵana jaýap beredi. Biraq, so­ǵan qara­mastan, bizdiń elimizde ol ekono­mı­ka­lyq damýda barǵan saıyn úlken ról­ge ıe bola túsýde. Ol qazaq­stan­dyq­tar­ǵa jańa jumys oryn­daryn, tu­raq­ty jalaqyny usyný­da. Osy­nyń nátıjesinde bizdiń ómirimiz úshin asa qajetti sapaly taǵam ónim­deri­niń, dári-dármekterdiń, kıimder men aıaq kıim­­der­diń, úı jıhazdary men qury­lys ma­terıaldarynyń jáne basqa da kóp­tegen zattardyń jańa túrleri óndirile bastady. Indýstrııalandyrý kartasyna en­gizilgen kásiporyndardyń úlken bó­ligi (olar 700-ge jýyq) turaqty jumys istep qana qoımaı, 1 trıllıon teń­geniń ónimderin syrtqy rynoktarǵa eksporttady. Bizdiń kásiporyndarymyz qazir Iran, Qytaı, Reseı jáne basqa da alys shetelderdiń rynoktaryna kirýde. Munyń syrtynda ónerkásipshilerdiń, ınjenerlerdiń jańa urpaqtary ósip-jetilip, olar neǵurlym mańyzdy joba­lardy júzege asyra bastady. Baǵdarlamany júzege asyrý isi qolǵa alynǵan ýaqyttan (2010 jyldan) bastap 6,2 trıllıon teńgeniń ónimderi óndirildi. Munyń 446 mıllıard teńgesi 2016 jyldyń 1 toqsanynyń úlesine tıedi. Osynyń nátıjesinde óńdeý salasynyń ósim qarqyny boıynsha biz postkeńestik keńistiktegi birqatar elderdiń (mysal úshin aıtqanda, Belarýs pen Reseıdiń) aldyna tústik. – Bir kezderi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn synaýshylar kóp bolatyn. Jobalar jumys istemeı jatyr, bul iste boıamashylyq pen dabyra týdyrýshylyq kóp dep aıtylatyn... – О́kinishke oraı, ondaı adamdar áli de bar. Ondaı adamdar kóbinese óziniń óndiristik qýatyna áli de tolyq jete qoımaǵan kásiporyndar jaıly aıtady. Shyn mánine kelgende, ol kásiporyndar maýsymdyq jaǵdaıǵa baılanysty jumys kólemin azaıtýy múmkin. Mine, osy jaǵdaıdy esepke alý negizinde durys emes. 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha, 898 jańa óndiris ornynyń tek 21­-i ǵana toqtap turdy. Bul – jalpy­nyń 2 paıyzyn ǵana quraıtyn kórsetkish. Toqtap turǵan kásiporyndardyń negizgi sebebine kelsek, olar bıznes-modeldiń durys bolmaýy, aınalym qar­jysynyń bolmaýy nemese jet­kilik­sizdigi, nesıelendirýdegi proble­malar, ónimderdi satyp alýdaǵy tutyný­shylyq qabilettiń tómendeýi sekil­di máselelerden týyndaıdy. Bar­lyq toqtap turǵan jobalar óńirlik bolyp tabylady jáne olar ákimderdiń baqylaýynda tur. Olardy saýyqtyrý jónindegi jumystar júrgizilýde. Máselen, osyndaı is-sharalardyń nátı­je­sinde Ońtústik Qazaqstan oblysyn­daǵy keramogranıt pen toqyma óndiris­teriniń, Almaty oblysyndaǵy «Eleas» dári-dármek zaýytynyń  jumysy qaıta jalǵasty. «Qazaqstan damý  banki» AQ qarjylandyrǵan «Azııa Keramıka» JShS jumysy 2011 jyly toqtaǵan edi. Bul joba «IFK» AQ-qa berildi. Jańa ınvestor tabyldy. Ol – «Zerde» ÚEU» JShS. Atalǵan zaýyt 2015 jyldyń mamyr aıynan bastap jumysyn qaıta jalǵastyrdy. Bul jerde barlyq óndiristerdiń 96-97 paıyzy bıznesmenderdiń óz esebinen salynǵandyǵyn túsinýimiz jáne bul jaıtty atap ótýimiz qajet. Demek, bul – olardyń óz ınvestısııalary jáne óz táýekelderi. Al bul jerdegi memlekettiń róli nesıe­lerdi arzandatý, salyqty jeńil­detý, elektr qýaty, sý, jylý jáne jo­ldar­men qamtamasyz etý arqyly isker adamdar men kompanııalardy, ınves­tor­lardy qarjylaryn óńdeý ónerkásibine jum­saýyna yntalan­dyrý bolyp taby­lady. Árıne, atalǵan is-sharalar úshin de tıisti qarajat bóli­­nedi. О́ıtkeni, bizge ınfra­qury­lym­dardy damy­týǵa báribir týra keledi. Al bız­nes­menderdiń alyp jat­­qan nesıe­leri, olar – qaıtatyn qarjy­­lar. Ol nesıe­lerdi kásipkerler bank­ter­den alady. Demek, mundaı jaǵdaıda qar­jy­­lar­­dyń qaıtpaı qalýy múmkin emes. О́ıt­keni, bankterdiń bólingen nesıe qara­­j­at­­taryn qaıtaryp alýdy qalaı ba­qy­l­aı­tyndyqtaryn jurttyń bári biledi. – О́tken jyly kóptegen elderde ınvestısııalar quıylysynyń kúrt tómendegendigi baıqaldy. Bul jaǵdaı Qazaqstanǵa da qatysty ma? – Tikeleı sheteldik ınvestısııalar negizinen alǵanda taý-ken ónerkásibinde 58 paıyzǵa, shıki munaı óndirýde – 62 paıyzǵa, saýda salasynda – 47 paıyzǵa tómendedi. Biraq, osyndaı jaǵdaıǵa qaramastan, ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń basymdyq berilip otyrǵan baǵyttary boıynsha ınvestısııalar kólemi kerisinshe óse tústi. Máselen, mashına jasaý salasyna kelgen ınvestısııalar kólemi 7 ese, taǵam ónerkásibine – 30 paıyzǵa, munaı ónimderin óńdeý óndirisine – 81 paıyzǵa ósti. Sonymen, taza shıkizattyq joba­lar­ǵa ınvestısııalardyń tómen­deýi shıkizat baǵasynyń quldyraýynan oryn alyp otyrǵandyǵyn kórsetse, óndirý men óńdeýge qatysty ındýs­trııa­lyq jobalarǵa kelgen ınvestısııalar kólemi arta túsýde. Munyń ózi ındýs­­trııa­landyrý aıasynda júzege asy­ry­lyp jatqan jumystardyń oń nátı­je­ler kórsetkendigin bildiredi. – Investorlarmen jumys – sizdiń mınıstrligińizdiń mańyzdy baǵyty. Sońǵy ýaqyttary ınvestorlar qar­jy­laryn óńirlerge kóbirek salyp jatqandyǵy aıqyndalyp otyr. – Búgingi kúni bizdiń barlyq jumy­sy­myz jańa kúrdeli jaǵdaıǵa aýy­sý­da. Bul jumystyń erekshe mańyz­dy­lyǵy eskerile otyryp, Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha Premer-Mınıstr basqaratyn úkimettik keńes jumys isteı bastady. О́ńirlerde mundaı keńesterdi oblys ákimderi bas­qarýda. Kásipkerlerdiń ulttyq palata­symen, Syrtqy ister mınıstr­ligimen jáne elshilermen is-qımyl algorıtmi ázirlendi. Biz úshin mańyz­dy bolyp tabylatyn 10 eldegi bizdiń dıplomatııalyq ókildikterde ınves­tısııa tartý jónindegi arnaýly keńes­shiler iske kiristi. Investısııalar jáne damý mınıstr­ligi ınvestorlar úshin barlyq máse­le­­lerin bir jerden sheshetin «bir tere­zege» aınalyp otyr. Bul tereze ar­qyly bıznesmenge 300-den astam qyz­met kórsetiledi. Qysqasyn aıt­qanda, ınvestorlardyń barlyq máse­le­leri bizde sheshiledi. Olarǵa buryn­ǵy­daı ár­túrli memlekettik organdar men qyz­met­tik deńgeılerge júgirip qajeti joq. Qazir biz sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen 200-den astam ınvestı­sııa­lyq jobalar boıynsha belsendi jumys júrgizý ústindemiz. Olardyń arasynda transulttyq korporasııalarmen bir­les­ken jobalar bar. Bıylǵy jyly shetel­dik ınvestorlardyń qatysýymen 30 óndiristi iske qosý josparlanyp otyrsa, 60 ınvestor jańa jobalar jóninde jańa qurylystar bastamaq. Máselen, «Tenaris» transulttyq gıganty Aqtaýdaǵy arnaýly ekonomı­kalyq aımaqta munaı qubyrlary zaýy­tyn iske qospaq. Bul zaýyt jy­lyna 45 myń tonnanyń ónimin shyǵa­ra­dy. Investısııalyq jobanyń quny – 14,6 mıllıard teńge. Jambyl oblysynda «Eýrohım» kompanııasy bıylǵy jyly mıneral­dyq tyńaıtqyshtar óndirisi boıynsha keshen qurylysyn bastamaq. Mundaǵy ınvestısııa kólemi 300 mıllıard teńgeden asady. Hikma brıtanııalyq kompanııasy dári-dármek zaýytynyń qurylysyn qolǵa aldy. Munda kúrdeli dári-dár­mek­ter shyǵarylatyn bolady. Inves­tısııa kólemi – 6,5 mıllıard teńgeden astam qarjyny quraıdy. Bulardan góri shaǵynyraq joba­lar da bar. «Ipek Kagit Central Asia» túrik kompanııasy Astanada tur­mys­tyq jáne sanıtarlyq-gıgıena­lyq maqsattaǵy qaǵaz ónimderiniń qury­lysyn iske qospaq. Al Italııanyń «Cremanini» kompanııasy qazirgi zamandyq et óńdeý zaýytyn salmaq. Elimizdegi óńirlerdiń teń jarymy ındýstrııalandyrý jobalarynyń esebinen 2012-2015 jyldar arasynda 1,5 trıllıon teńgeniń qarjysyn tartty. Máselen, Aqtóbe oblysy 889,3 mıllıard teńgeniń, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 884,3 mıllıard teńgeniń, Pavlodar oblysy – 855,7 mıllıard teńgeniń, Almaty oblysy – 757,6 mıllıard teńgeniń qarjysyn tartty. – Áset О́rentaıuly, elimizdiń ındýstrııalyq damýynda «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyna qandaı ról belgilenip otyr? Budan jaqsy nátıje kútýge bola ma? – Indýstrııalandyrý baǵdar­lama­syn júzege asyrǵan kezde týyndaıtyn tehnologııalyq shaqyrýlarǵa osy «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy jaýap berýge tıis. Bul eki baǵdarlama ózara naqty úılestirilgen. «Sıfrly Qazaq­stannyń» negizi – qazirgi zaman­dyq sıfrlyq ınfraqurylymdar qalyp­tastyrý, sonyń ishinde el halqyn Internetke keń jolaqty qosylýmen keńinen qamtý, ortalyqtar men zer­t­ha­nalar qurý, halyqtyń sıfrlyq saýat­tylyǵyn arttyrý. Ekinshiden, ındýstrııalandyrýdyń basym baǵyttary boıynsha bilikti kadrlar daıyndaý úshin 11 joǵary oqý orny, 10 kolledj belgilendi. Munda mamandar halyqaralyq bilim baǵ­dar­lamalarymen, eń bastysy, Kembrıdj, Kalıfornııa ýnıversıtetteri sekildi áriptes álemdik JOO-lar qatysýymen halyqaralyq standarttar boıynsha oqytylady. Biz bolashaqta durys ómir súrý úshin kreatıvtik adam kapıtalymen jumys isteıtin kreatıvtik ekonomıkany damytý qajettigin jaqsy túsinemiz. Bul birden bir jol. Sondyqtan bizdiń strategııamyz eki deńgeıden turady. Birinshi deńgeı – strategııalyq. Munyń eki baǵyty bar. Olar  – jańa ekonomıka úshin  adam resýrstarynyń jańa urpaǵyn qalyptastyrý jáne ekonomıkany sıfrlandyrý. Árıne, bul eki baǵyt uzaq merzimdik bolashaqta tıimdilikke ıe bolady. Ekinshi deńgeı – ınnovasııalardy qysqa merzimdik jáne orta merzimdik kezeńde damytý. Ol da eki baǵyttan turady. Birinshi baǵyt boıynsha, bizge baza­lyq ındýstrııadaǵy (aýyl sharýa­shy­lyǵy, taý-ken ónerkásibi, t.b.) tehno­logııalyq alshaqtyqty eńserý. Osy­nyń nátıjesinde biz ónimdilikti jáne ener­gııalyq tıimdilikti arttyra alamyz. Ekinshi baǵyt boıynsha, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar sekildi jańa sektorlardy damytý. Munda tehnologııalyq kóshbasshy­lar­men jáne transulttyq korporasııa­larmen birlese jumys isteı otyryp, biliktilik múmkindikterimizdi arttyra­tyn óńirlik ortalyqtar ashý qajet. Máselen, biz taý-ken metallýrgııa kesheninde biliktilik ortalyǵyn qurý jóninde McKinsey-men kelisimge qol qoıdyq. Bul – úzdik álemdik tájirıbeler men jańa tehnologııalardy tez engizý múmkindigin beretin ınvestısııalyq joba. Kóptegen joǵary tehnologııalyq kompanııalar, onyń ishinde Google de bar, bul erekshe ortalyqtyń qyzmetin ózderiniń jańa ónimderin engizý úshin paıdalana alady. Kelesi jyly biz McKinsey-men birlesip, Almatydaǵy ınnovasııalyq teh­no­lo­gııalar parkinde Jańa mate­rıal­dar jáne addıtıvti tehnolo­gııa­lar jónindegi ortalyqty iske qosýdy josparlap otyrmyz. Qazaqstannyń mańyzdy mindet­teriniń biri – postkeńestik keńistiktegi óńirlik startap-habqa aınalý. Osy úshin biz Astanadaǵy Nazarbaev Ýnı­ver­sıttiń jáne Almatydaǵy Inno­vasııalyq tehnologııalar parkiniń bazasynda eki joǵary tehnologııalyq klasterdi qurdyq. Maqsatqa qol jetkizý úshin bizge óńirdegi ıntellektýaldyq menshik quqyǵyn úzdik qorǵaýdy qamtamasyz etý, startap-kásipkerlikke jaqsy qoldaý jáne talanttardy tartý qajet. Biz joǵary tehnologııalyq salany damytý negizgi biliktilik quzyretin arttyrý isimen ózara tyǵyz baılanysta órbıtindigin túsinemiz. Demek, biz buǵan adam kapıtalyn ınvestısııalaǵan jaǵdaıda qol jetkizemiz. Bul – bizdiń strategııalyq mindetimiz. Buǵan qosa aıtarym, ındýstrııa­landyrýdyń túzetilgen baǵdarlamasy men «Sıfrly Qazaqstan» platfor­ma­synda qyzmet ónimdiligin damytý  baǵdarlamasyn júzege asyrý eko­no­mıkany ártaraptandyrýdyń bas­ty maqsaty – munaı sektoryna ekono­mı­ka­nyń táýeldiligin tómendetý másele­sin sheshýge múmkindik beredi. Bul jer­de kútiletin nátıjeniń shy­naıy eken­­­digin atap ótý kerek. Ekono­mı­ka­­­ny ártaraptandyrý úderisi men ın­dýs­­trııa­landyrý – bul kúrdeli jáne ýa­qyt­­­t­y qajet etetin mindetter. – Áńgimeńizge rahmet. Úlken iske tolaǵaı tabys tileımiz.  Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»