«Altyn belgi» araly

Jyl saıyn UBT qorytyndysy boıynsha kósh bastaıtyn mekteptiń syry nede? Halqynyń sany kishigirim bir oblystyń turǵyndaryna para-par Maqtaaral aýdanynda «mynaý joǵary oqý ornynyń ǵımaraty ǵoı» deseń kóz de, kóńil de senetin mektepter bar. Biraq, mekteptiń sáýleti onyń bilim kórsetkishi emes. Aıtyp otyrǵanymyz, syrty qońtorǵaı bolǵanymen ishi altyn B.Momyshuly atyndaǵy mektep-gımnazııasy. Bıylǵy Ulttyq biryńǵaı tes­tileýde osy mektep gımna­zııa­sy­nyń 40 túlegi «Altyn belgige» ıe boldy. UBT-da eń joǵary 114,69 upaı­ǵa ıe bolyp, respýblıkalyq bilim sa­lasynda kósh bastaǵan bilim osha­ǵynyń osy jetistiginiń syry nede, túpqazyǵy qandaı?! «Nege osy mektep-gımnazııa jyl saıyn respýblıkada kósh bas­taı­dy. Bálkim, alǵyr, bilimdi bala­lar­dy iriktep ala ma?! Shynyn aıt­saq, muǵalimderdiń pikirinen keıin ózimizdiń ushqarylaý oılaǵa­ny­myzǵa ishteı ókinip qaldyq. Jalpy, 2004-2016 oqý jyldarynda 839 mektep bitirýshiniń 793-i UBT synaǵyna qatysqan. Olar­dyń 185-i «Altyn belgi», 117-i «Úz­dik at­testat» ıegeri atan­ǵan. 441 oqý­shy­sy 100-den asa ball jı­naǵan mek­tep-gımnazııada qo­ly, qury­ǵy uzyn kileń baı-baǵ­lan­nyń bala­lary oqymaıdy eken. Mek­tep oqý­shylarynyń áleýmettik jaǵ­daıyna kelsek, balalardyń deni kóp balaly jáne az qamtylǵan ot­basy­lardan shyqqan. Jar­tylaı je­tim, tul jetimder de bar. Barlyq gáp – mektepte bilim, tárbıe júıesi jaq­sy jolǵa qoıyl­ǵan­dyǵynda eken. – Anyǵyn aıtsaq, bizdiń mek­tep­tiń dırektordan joly bolǵan, – deıdi úzdik synyp jetekshisi Aqmaral Bermanova. – Qazir jetisip júrgen eshkim joq. Qaı muǵalimdi alsań da júktemesi az bolsa pánge, oqýshy úlgerimine qyzyǵýshylyǵyn joǵaltady. Turmystyq máselesine alańdaı beredi. Al, bizdiń joǵary sanattaǵy ustazdarymyzdyń aılyq júktemesi 27-30 saǵat. Sondyqtan, bar ynta-jigerimizdi, bilimimizdi oqý­shy úlgerimi jaqsy bolýyna jum­saımyz. Mektep dırektory О́mirhan Qo­zybaq aǵamyz úzdik nátıjege jet­ken ustazdar qaýymyn jáne oqý­shy­lardy udaıy kótermelep otyrady. Munyń ózi qaı-qaısymyzǵa odan saıyn jaýapkershilik júk­teıdi. Dı­rek­torymyz óte saýatty. Kez-kelgen taqyrypta erkin áńgi­mele­semiz. Bilimimizdi jetildirýge kúsh salyp otyrady. – Úlgerimi tómen, qabileti jet­peıdi degen oqýshy bolmaıdy. Ba­­la­­lardyń bári tabıǵatynan al­ǵyr bolmaǵanymen, jeteleı ber­seń jaqsyǵa úırenip ketedi. Son­­dyq­tan, – dep sózdi jalǵady mektep dırektorynyń orynbasary Nur­zada Álmetova. – 5-i synyp­tan bas­tap oqýshylarymyz sabaqqa bar ynta-jigerimen kirisedi. Maqsat – bireý. Aıtýly azamat bolý. Mi­ne, biz bıylǵy oqý jyly­nyń ózin­de UBT-ǵa daıyndyq retin­de 95 ret aralyq emtıhan tapsyr­dyq. Sha­rapat Qonysbaeva degen qy­zymyz 125 upaıǵa deıin jınap júrdi. UBT-da 124 ball aldy. Anas­tasııa Zaharova degen oqýshymyz 11 ret 125 ball jınady. Densaý­lyǵyna baılanysty birinshi synyptan bastap úıinde sabaq alǵan Dıana Sársekbaı degen oqýshy qyzymyz 122 upaımen «Altyn bel­gi» alyp bárimizdi qýantty, – deıdi. Nurzada Álmetova sabaqtyń kez-kelgen mezgilinde muǵalimnen ruq­­sat alyp ótip jatqan sabaq bo­­ı­yn­­sha test alatyndyqtaryn aıta­­­dy. Buǵan pán muǵaliminiń ózi múd­deli. Bul mekteptiń oqytýshylary tańǵy jeti jarymnan keshki saǵat segizge deıin mektepte. Bul mek­tep­tiń joǵary synyp oqýshylary «úı­ge barsaq, sabaq oqýǵa múmkindik joq» dep qosymsha sabaq alady. B.Momyshuly mektep-gımnazııa­sy memleketimizde UBT bastalǵaly kósh basynda mańdaıy jarqyrap ke­ledi dedik. Ustazdardyń aıtqany bir bólek, mektep basshysy osy ju­mysty qalaı úılestirdi. Biz mektep dı­rektory О́mirhan Qozybaqty tyńdadyq. – Elimiz Táýelsizdik alyp, eko­no­mıkamyz naryqtyq júıege kóshti. О́mirdiń barlyq salalary, sonyń ishinde bilim álemi de báse­kelestik bazarynan berik oryn aldy, – dedi ol. – Eldiń bir qıy­rynda orna­lasqanyna qaramaı, Keńes Oda­ǵynyń Batyry B.Momysh­ulynyń esimimen atalatyn bilim ordasynyń eldegi básekege qabiletti bilim berý ın­vestı­sııalyq saıasatyna úl­ken úles qosyp otyrǵan ujym eń­begin aıtyp ketsem dep edim. Mek­tep tarıhy­na toqtalsaq, 1995-1999 jyldarda eksperıment alańy bolyp, 1999-2001 jyldar araly­ǵynda gımnazııa synypty mektep, 2001-2009 jyldarda kóp salaly mektep-gımnazııa, al 2009 jyldan bastap mektep-gımnazııa statýsyna ıe bolǵan. Bul mektepten túlep ushqan túlekter túrli salada el ıgiligine qyzmet etip jatyr. Mektep-gımnazııada 110 muǵalim jumys jasaýda. B.Momyshuly atyn­daǵy mektep-gımnazııa peda­gogıkalyq ujymy ártúrli ult ókilderi bolǵandyǵyna qaramastan aýyz­birshiligi, yntymaǵy jarasqan. Biriniń kemshiligin biri túzep, biri­niń jetistigine biri qýana biledi. Mundaǵy ustazdar shetinen óz isiniń jaqsy mamany ǵana emes, sonymen birge, izdenis ústinde júr­­gen shyǵarmashyl jandar. Aldy ǵylymı jobalaryn tıisti deńgeı­lerde dáleldep, óndiriske engizip otyr. Solardyń biri – fızıka pániniń muǵalimi Nurzada Álme­tova. Ol ózimen qatar shákirt­terin de ǵylym álemine jetelep júr. Oqýshysy Asqar Qaına­za­rov­pen birge kún energııasymen ja­ryqtandyrý jobasyn jasa­dy. Eńbekteri 2011 jyly Gre­kııa­da ótken «Halyqaralyq pán reı­tıngi» olımpıadasynan sertı­fı­kat alyp keldi. Qytaıǵa baryp, kún sáýlesinen qýat alatyn batereıa shyǵaratyn zaýyttyń ónim­derimen jobalaryn salystyryp kórdi. Osylaı daıyn bolǵan joba burynǵy aýdan ákimi Serik Tur­bekov tarapynan qoldaý taýyp, Jetisaı qalasynyń saıabaqtary men kireberis kúre joldardy jaryqtandyrýǵa paıdalanylyp otyr. Sondaı-aq, 2013 jylǵy sáýir aıynyń 13 juldyzynda Sa­mat Aıtýǵanov «Nazarbaev zııat­ker­lik mektebinde» oblys kól­e­minde uıymdastyrylǵan ǵyly­mı jarys­qa «Turmystyq qaldyq­tardan bıogaz óndirý» taqyry­byn­daǵy ǵylymı jobasymen qaty­syp, ol jańashyldyǵymen dáıek­telip, qazir sonyń aıasynda oblys kóle­minde kishigirim zaýyttar salynýda. Qaı ýaqytta bolmasyn zaman kóshi kimdi bolsa da óz yrqyna baǵyndyryp, ómirdiń asaý tolqyny zamanaýı jańalyqtarǵa batyl sheshim qabyldaı bilýge úıretedi. Elimizdiń bilim salasyndaǵy pedagogtar úshin biliktilikti arttyrý jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý boıynsha vaýcherlik-modýldik júıe iske asyp keledi. Úsh deńgeıli Kembrıdj tehnologııasyn oqytý men oqý úderisi óziniń oń sheshimin taýyp otyr. Jeke tulǵany synı turǵydan oılaýǵa baýlý, oı erkindigine yryq berip, jaǵdaıatty jan-jaqty saraptaýǵa múmkindik týǵyzý jáne tıimdi baǵytty tańdaý – Kembrıdj tehnologııasynyń mindeti. Mektebimizde osy maqsatta biliktiligin arttyryp kelgen 21 muǵalim bar. Jańa tehnologııanyń maqsaty – balalarǵa óz betinshe bilim alýdyń ıkem daǵdylaryn, biliktilikterin qalyptastyrý jáne alǵan bilimderin ómirde qoldana bilýge úıretý. Elbasymyz bizge álemdik deń­geıde damý úshin úsh tuǵyrly til saıa­satyn mindettegeni belgili. Sebebi, 30 eldiń qataryna biz tek qana qazaqsha sóıleý arqyly kire almaıtynymyz belgili. О́ıtkeni, álem sóılep otyrǵan aǵylshyn jáne orys tilderin meńgermeı, alpaýyt eldermen terezemizdi teńestire almaımyz. Mektep-gımnazııamyzda 2011-2012 oqý jylynan bastap aǵyl­shyn tilinen alty synyp, orys tilinen eki synyp, qazaq tilinen bir synyp tereńdetilip oqytylady. Tájirıbeli ustazdarymyz shákirt­te­ri­mizdiń jas erekshelikteri men qabyldaýlaryn eskere otyryp dástúrli oqytý prosesindegi tıim­di, qazirgi zaman talabyna saı jańa­shyl ádis-tásilderdi ushtas­tyra otyryp, bilim nárimen sýsyn­datýda. Mektep-gımnazııany bitirgen túlekterdiń on ekisi «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shetelderde bilim alyp, qoǵamda adamzat ıgiligi úshin eńbek etýde. Atap aıtqanda, Jandos Baıqońyrov, Muhtar Barlybaev, Dıas Kósher­baev Anglııada, Áıgerim Ońalbaeva Kanadada, Bekjan Adambekov No­vo­sıbırskide, Muhammedjan Seıit­japparuly Túrkııada, Raýan Nadı­rov Portýgalııada, Ýálıhan Qal­tursyn Malaızııada, Baǵdatkúl Aqyl­­bekova Shveısarııada, Nur­sul­tan Eshbekov Kıprda. Al Nur­­­­jan Ońal­taev qazirgi tańda Fran­­­­sııanyń as­tanasy Parıjde «Schlum­berger» munaı kompanııa­synyń qarjy salasynyń dırektory. Mektepte ádistemelik júıe qalyp­tasqan. 12 ádisteme birlestigi, 7 shy­ǵarmashylyq top josparly jumys júrgizýde. Mektep oqý­shy­lary mektepishilik ıntellektýaldy saıystarda belsendilik tanytady, túrli aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq pán olımpıadalary men baıqaýlarǵa qatysyp, óz múmkindikteri men biliktiligin dáleldep keledi. UBT synaǵynda mekteptiń jo­ǵa­ry kórsetkishterge jetý jáne bilim sapasyn kóterý joldary tý­raly tarata aıtar bolsaq. Birin­shi­den, mektepishilik 5-11 synyp oqý­shylary arasynda jap­paı 2006-2007 oqý jylynan bas­tap ár toqsan saıyn jáne jyl­dyq «+5» testin alyp otyrmyz. Bul júıe oqýshylardy testke daǵ­dylan­dyrady jáne pán muǵa­liminiń oqý baǵdarlamasyn qan­shalyqty deńgeıde meńgert­kenin kórsetedi. Ekin­shiden, 10-11 synyp­tarǵa sabaq beretin ozat tájirı­beli muǵalimder irik­telip taǵaı­yndalady. Jyl basynda jaýap­kershilikteri jónin­de eskertiledi. Úshinshiden, ata-analarmen tyǵyz baılanysta jumys júrgizedi. Ár testiń qory­tyndysyn der kezin­de habarlap otyrady. Qajet kezinde olardy mek­tepke shaqy­ryp, suhbattasady. Tór­tinshi­den, sabaqtan tys ýaqyt­ta qo­symsha sabaqtar uıymdas­tyry­lady. Ol oqý josparynyń varıa­tıvti saǵatynyń esebinen beri­ledi. Besinshiden, ınteraktıvti taqta­larǵa test jınaqtary engizilip, sony­men úzdiksiz jumys jasalyna­dy. Oqýshylar qate ketken jumys­ty pán muǵalimderimen birlese oty­ryp sheshedi, túsinbegen saýaldary­na jaýap alady UStudy, Aitest, KZ-test, t.b saıttaryna kirip daıynda­lady. Altynshydan, taǵy bir erek­shelik – bizder matematıka pánine asa mán berip, den qoıamyz. Ma­tematıkaǵa kóńil bólý – bilim sapa­synyń kóterilýiniń basty sharty. Jetinshiden, matematıka­dan test alǵannan soń, pán muǵalimderi árippen belgilengen jaýapty qabyldamaı, shyǵarý jolyna nazar aýdarady, durys jaýap­ty sol boıynsha baǵamdaıdy. Segi­zin­shiden, matematıka sabaq­taryn­da aýyzsha esepteýlerdi da­ǵdy­ly júıege engizgenbiz. Toǵyzyn­shydan, 5-11 synyptar ara­lyǵynda ár taqyrypty ótken soń, ma­te­matıkalyq dıktant alynyp otyrady. Onynshydan, pán muǵalimderi mate­matıka sabaqtarynda deńgeı­lep oqytý tehno­logııasynyń ele­ment­terin paıda­lanady. Oqýshy­lar­dy deńgeı­ge bólip, tapsyrmalardy oryndatyp, qatemen jumys júrgizýde ilgeri jyljýyn baqylap otyrady. Bul – «bolashaq kilti – bilimde» ekenin tereń túsingen zerdeli ur­paq pen urpaqqa sapaly bilim berýden, izdenýden talmaǵan ónegeli ustazdarymyzdyń jemisi. Oqý­shylarymyzdyń boıyna sińirgen sapaly bilim men ulttyq rýh jige­ri, olardyń eter eńbegi biz – ustaz­dar qaýymynyń Qazaqstan memle­ketiniń damýyna qosqan bilim ınves­tısııamyz dep bilemin. Bilikti ustaz osylaı deıdi. Sóz basynda mektep-gımnazııanyń oqýshylary iriktelgen be degen adamı kúdigimizdi aıttyq. Biz ǵana emes, UBT ótkizýge kelgen komıssııa tóraǵalary da kúmándanady eken. Sońǵy eki jylda alǵashqysy «osy qanshalyqty múmkin» dep oqý­shy­larǵa syrttaı baqylaý jasap, artynan shynaıy bilimge kózderi jetipti. Áńgime barysynda Nurzada Ál­metova oqýshylarǵa «júzimiz sal­qyn, júregimiz meıirimdi» dep qal­dy. Túsine bilgenge, osy sózde úlken tárbıe oshaǵy bar. О́ıtkeni, bul ustazdar abyroı-ataqty arzan bedelden emes óz mańdaı teri, etken eńbeginen izdeıdi. Ustazdar qaýymymen kezdesý­imizde birge bolǵan aýdandyq bilim bóliminiń jańa basshysy Leshan Qoılybaev mektep-gım­nazııanyń ozyq tájirıbesin aýdan mektepterine taratpaq nıette. «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» degen osy. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy Maqtaaral aýdany