Energııany únemdeý ilgerilep keledi

Keshe Táýelsizdik saraıynda Astana Mining & Metallurgy» VII halyq­ar­a­lyq taý-ken jáne metallýrgııalyq kongresi jumysyn jalǵastyrdy. Oǵan elimizdiń jáne alys-jaqyn birqatar elderdiń mamandary men sarapshylary qatysty. Shara aıasynda ótken «Qazaq­stannyń taý-ken sek­torynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý úshin KAZRC stan­dartyn engizý» jóninde bolǵan dóńgelek ústelge elimizdiń Úki­meti aty­nan qatysyp sóz sóı­legen Investısııa jáne damý vıse-mınıstri  Albert Raý Qazaq­stannyń osy baǵytta qol jetkizip otyrǵan jetistikteri jóninde áńgimeledi. «Metall óndirýshi jáne óńdeýshi sala­nyń menedjerleri energııany tıimdi paıdalaný men barynsha únemdeýge qatys­ty osyndaı shara uıymdastyryp otyr­ǵanyn, árıne, Qazaqstan Úkimeti qoldaı­dy. Sebebi, saladaǵy ónim óndire­tin kásiporyndardyń báriniń shyǵarǵan taýary jáne onyń básekege qabiletti bola alatyny energııany qalaı paıdalanýyna qatysty. Sondyqtan, qaı salada da energııany tıimdi basqarý biz úshin óte mańyzdy», dedi mınıstrdiń orynbasary. Qýat kózin oryndy jumsaý isi elimizde endi ǵana qolǵa alynyp jatqanyn aıtqan vıse-mınıstr, birqatar máselege nazar aýdartty. «О́tken ǵasyr­dyń 60-jyldary bir tonna metall óndirýge ketetin energııanyń quny sol ónimnen de qymbatqa túsip jatatyn kezderi bolatyn. Bul úrdis keshegi 2010 jylǵa deıin jal­ǵasyp keldi. Túrli sebepter men keder­gilerdiń saldarynan osy kezge deıin qýat kózin únemdi paıdalaný shar­a­syna kirispeı kelgen edik. Sóıtsek, paıdany eki baǵyttan da, ıaǵnı energııany tıimdi paıdalaný arqyly da tabýǵa bolady eken. Sondyqtan germanııalyq áriptes­terimizben birge arnaıy baǵdar­lama da­ıyn­­­dap, ony júzege asyra bas­­ta­ǵa­ny­myz­ǵa da birtalaı jyl boldy», dedi ol. Qazaqstannyń energııany únemdi paı­dalanýǵa 2010 jyl­dan bastap kiris­kenine nazar aýdartty. «Elimizde ındýs­trııa­landyrý baǵdarlamasy bas­tal­ǵan soń, Memleket basshy­sy Nursultan Nazarbaev qýat kózderin tıimdi paıda­laný­­dy tapsyrdy. Tapsyryp qana qoı­ǵan joq, únemi jetken jetistikterdiń kórset­ki­shin belgilep otyrýdy júktedi. Aı­taıyn degenim, odan bergi atqarylǵan ju­mys­tar az emes. Memlekettik údemeli ın­dýs­t­rııa­lyq-ınnovasııalyq baǵ­darlama aıasynda boı kótergen kásiporyndardyń bar­­ly­ǵyn­da energııany únem­deý shara­sy bas­ty nazarda boldy. Oǵan qosa elimizdiń eko­no­mıka­lyq qurylymdarynda tıimdi ózge­ris­ter boldy. Son­daı-aq, qýat kózin únem­­di paı­dalanýǵa qatysty qabyl­dan­ǵan zań da óz jemisin berip jatyr», dedi A.Raý. Germanııa energetıka agent­tiginiń ókili Nargıs Vık Qazaqstan Úkimetimen árip­testikte jumys istep jat­qan­daryn aıtyp, aqyldy ener­getıka júıesin qalaı qurý kerektigi jóninde áńgimeledi. «Maǵan qýat kózderin únemdi paıdalaný men onyń balama joldaryn qarastyrý jumysyn Qazaqstan Úkimetimen birge istegen unaıdy. Al qazir Ger­ma­nııanyń energetıkany aqyldy jolmen únemdeý sharalaryna qatysty áńgimelep óteıin. Biz­diń eldiń qolǵa alyp, júzege asyryp otyrǵan jobasy salada revolıýsııalyq shara ekeni málim. Bizdiń el alǵash ret atomdyq otyn óndiretin stansalardan múlde bas tartyp, sheshim qabyldaǵanda kóptegen memleketter tańdana qaraǵany ras. Biraq, jumys nátıjesi kórsetip turǵandaı, elektr qýatyn óndirýdiń balama joldaryn qarastyryp, eldi tabıǵı qýat kózimen tolyq bol­masa da 80 paıyzǵa deıin elektr energııasymen qamtamasyz etýge bolady eken», dedi N.Vık. Bul maqsatqa Germanııa 2050 jyldary qol jetkizýge umty­lyp otyrǵanyn aıtqan spıker, atom energııasynan bas tartý álemniń ár turǵynyna paıdaly ári jaǵymdy bolatynyn jet­kizdi. «Búgingi kúnde ener­gııany únemdi paıdalaný boıynsha 2008 jylǵa qaraǵanda, tutas eldiń qýat kózin 9 paıyzǵa deıin únemdegeni anyq bolyp otyr. Endi aldaǵy 20 jylda bul kórsetkish taǵy 20 paıyzǵa deıin artady degen úmitimiz bar. Ol úshin barlyq múm­kin­­dikter qarastyrylyp, naq­­ty esepteýler jasaldy. Muny tolyq senimmen aıtyp oty­rýym­­nyń sebebi, bizdiń agent­tik osy jumystardy júz­ege asyrýshylardyń negizgi or­tasy bolyp sanalady. Son­dyq­­tan, buǵan eshqandaı kúmán­daryńyz bolmasyn. Eger álem elderiniń bári Qazaqstan men Germanııa sııaqty osyndaı naq­ty baǵdarlamalardy júze­ge asyrsa, Jer sharynyń ár tur­ǵy­n­y­na paıdaly bolar edi», dedi ol. «Energııany únemdeý jáne elektrenergııany damy­tý ınstıtýty» AQ-tyń jetek­shisi Aıdar Mahambet, Eýropa elderiniń osy salada qol jetkizgen jetistikteri men tájirıbeleri jóninde áńgi­meledi. «Eýropa elderiniń birqatary bul baǵytta jemis­ti jumys istep jatqany bel­gili. Al solardyń ishinde Ger­manııanyń tájirıbesi bar­lyq elderge úlgi ekeni anyq. Son­dyqtan da, atalǵan eldiń maman­darymen birlesip, bala­ma qýat kózderin óndirý jumy­syn júrgizip jatyr­myz. Bul isimizdiń jemisin kóre de bastadyq deýge bolady. Ási­rese, tez júzege asatyn jáne nátıjesi qysqa ýaqytta belgili bolatyn qalalardy jaryqtandyrý sharalary keńinen qolǵa alynǵan. Al óndiris oshaqtarynda qýat kózin tıimdi paıdalaný sharalary da qarqyndy júrgizilip jatyr», dedi A.Mahambet. Spıker kórshi Reseı eliniń de osy baǵyttaǵy umtylysy kópke úlgi ekenin aıtyp ótti. «Reseı memleketi aldaǵy 20 jyldyń ishinde iri óndiris oryndarynda jáne ózge de tutyný salalarynda energııany únemdeýdi 40 paıyzǵa deıin únemdeýge qol jetkizýdi kózdep otyr. Memlekettik baǵdarlamalaryna zer sala qarasaq, kórsetkishteri jaqsy bolaryna senim bar. Endi alys-jaqyn elderdiń osy salada qol jetkizgen tabystary men kórsetkishterin naqty zerdeleı otyryp, óz tájirıbemizge engize bilgenimiz jón. Rasyn aıtqanda, qorshaǵan ortany lastamaı, óndiris oryndary men jalpy halyqty balama qýat kózderimen qamtamasyz etý búgingi kúnniń basty maqsaty bolyp otyr. Sondyqtan Germanııanyń 2030 jylǵa deıin energııany únemdeýdi 2 esege deıin jetkizý baǵdarlamasynan bárimizdiń úırenetin tustarymyz bar», dedi ol. Metaldy óndirý men qaıta óńdeý salasynda qýat kózin barynsha únemdi paıdalanýǵa úndegen kongress qatysýshy­lary, osy sharany nasıhattap júr­gen BAQ ókilderi men óndiris oshaq­tarynda erekshe eńbegimen kóringen qyzmetkerlerge óz syı-qurmetin de jasady. Atap aıtqanda, kongrestiń alǵashqy jumys kúni ulttyq salalyq «Altyn Gefest» 2016 syılyǵynyń jeńimpazdaryn marapattap, gala-qabyldaý ótkizdi. Onda «Jyl geology», «2016 jyldyń kenshisi», «Jyl jobasy», «Innovasııalar bo­ıynsha jyl kóshbasshysy», «Qazaqstandyq quramy boıyn­sha jyl kóshbasshysy», «Ener­gııany únemdeý sala­syndaǵy úzdik», «Jyldyń ǵalym-peda­gogy», «Jyldyń dıp­­lomdyq jumysy», «TKMK týra­ly TD-ǵy úzdik jýrnalıstik ju­mys», «TKMK-gi eńbek adamy týraly úzdik jýrnalıstik maqala» atalymdary boıynsha birqatar adamdarǵa qurmet kórsetilip, syı-sııapat jasaldy. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan»