Bilim jáne ǵylym mınıstri Qazaqstanda keshendi testileýdi (KT) 2017 jyldyń qańtarynda qaıta tapsyrýǵa bolatyndyǵyn jarııalaıdy. Sonymen birge, kolledj túlekteri shartty túrde joǵary oqý ornyna qabyldanýyna quqyly.
Endi talapker eshbir kedergisiz JOO-ǵa túsip, shartty túrde oqı bastaıdy, osylaısha keshendi testileýdi tabysty tapsyrýdy arttyrady jáne bir jyl ýaqytyn bosqa jibermeıdi. Osy jańalyqtarǵa baılanysty UIB ýnıversıteti emtıhandy sátsiz tapsyrǵan kolledj túlekterin durys sheshim qabyldaýǵa shaqyrady. 2016 jyldyń 1 tamyzynan bastap UIB ýnıversıtetiniń bakalavrıat baǵdarlamasyna túsip, JOO-da oqyp júrip 2017 jyldyń qańtarynda TKT-ny qaıta tapsyrýdy kózdeıtin keshendi daıyndyqtan ótýge bolady. Halyqaralyq bıznes ýnıversıteti (UIB) QR JOO-lardyń ishinde birinshi bolyp keshendi testileýge jedeldetilgen daıyndyq praktıkasyn qolǵa aldy. Mysaly, 2013 jyly Foundation baǵdarlamasy iske qosyldy, oǵan UBT men TKT tapsyrýǵa júıeli jańashyl daıyndyq júrgizýge mamandanǵan Almaty qalasynyń úzdik oqytýshylary tartyldy.
Qazirgi ýaqytta UIB ýnıversıtetiniń shartty qabyldanǵan stýdentterdiń TKT-ny qaıta tapsyrýyna daıyndaý úshin barlyq qajetti qorlary bar. Birinshiden, biz ıkemdi jumys kestesin quryp, pedagogıkalyq júktemeni úlestirýde akademııalyq tájirıbe jınaqtadyq. Ekinshiden, daıyndyq deńgeıleri boıynsha jeke oqý baǵdarlamasyn qurýda ádisnamalyq tájirıbemiz bar. Úshinshiden, testke daıyndyqta ınnovasııalyq tehnologııalardy paıdalanamyz, munyń ózi stýdentterge synama testileý nátıjeleri boıynsha damýynyń jeke traektorııasyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlama tyńdaýshylary ortaq elektrondy oqý portalyna engizilgen, munda árkimniń óz jeke kabıneti bar. Osy portal tyńdaýshylardyń jeke oqý baǵdarlamasyna túzetý engizýge kómektesetin taldamalyq jáne statıstıkalyq derekterdi qalyptastyrady. Búginde Foundation baǵdarlamasy boıynsha 1 500-den astam stýdent daıyndaldy, jyl saıyn olardyń 92%-y keshendi testileýdi tabysty tapsyrady. Oǵan qosa baǵdarlamany bitirýshilerdiń kóbi Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń memlekettik bilim granttarynyń ıegerleri bolady.
Kolledj túlekteriniń TKT tapsyrý máselesi burynnan bar. Statıstıkalyq derekterge saı, 2015 jyly TKT-ge 81295 talapker qatysqan, onyń 46 164-i ótý balyn jınaı almady. Atalǵan derekter oılandyrmaı qoımaıdy, bul kolledj bitiretinderdiń 30%-y ǵana ekenin túsingenimiz jón. Mine, osylaı, 200 000-nan astam jas «qulap qalýdan» qorqyp, keshendi testileýge barmaı joǵary bilimnen úmitin úzedi. Kolledjderde oqytý júıesi test tapsyratyn pánderden góri mamandyq boıynsha pánderdi úıretýge baǵdarlanǵan. Nátıjesinde, keshendi testileýdi tapsyrǵandardyń 30%-y ǵana JOO-ǵa ótý balyn jınaıtyny túsinikti. TKT óz mamandyǵy boıynsha naqty praktıkalyq daǵdylarǵa ıe kolledj túlekteri úshin kedergi bolmaýy tıis. Olar mamandyǵyn tereńirek meńgerip, teorııalyq jáne praktıkalyq tájirıbe jınaǵysy keledi, biraq joǵaryda aıtylǵan sebepterge baılanysty keshendi testileýdi tapsyra almaıdy.
Taǵy bir úlken másele: otandyq mektepter men kolledj túlekteriniń Reseıge, Qytaıǵa, basqa elderge «akademııalyq kóship qonýy». Mysaly, 2015 jyly Reseıde 39 000 qazaqstandyq oqydy. Jyl saıyn shamamen 20 000 talapker keshendi testileýdi tapsyra almaı, aqyly negizde shetel JOO-laryna nemese «tranzıt JOO-ǵa» sharasyz oqýǵa túsedi. Kóbi birinshi semestrden soń qazaqstandyq ýnıversıtetterge aýysady, biraq osy mekemelerdiń is áreketiniń zańdylyǵy úlken kúmán týǵyzady.
Osy problemalardy jalpylaı otyryp, mınıstrdiń keshendi testileýdi qaıta tapsyrý týraly jáne JOO-ǵa shartty qabyldaý týraly sheshimi bilim salasyndaǵy kóp máselelerdi sheship, qazaqstandyq JOO-lardyń básekege qabilettiligin arttyrady dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Bilim jáne ǵylym mınıstri atap ótkendeı, túbegeıli ózgerister, ásirese, osyndaı mańyzdy salada qıyndyqsyz ótpeıdi. Alaıda, álemniń neǵurlym damyǵan 30 eli qataryna kirýge úmit artsaq, halyqaralyq is-tájirıbeni paıdalanyp, ýaqyt talaptaryn eskergen jón.
Baqtııar SABDENALIEV,
UIB ýnıversıteti Foundation baǵdarlamasynyń dırektory