Maǵynaly mazmun, tartymdy taqyryp

О́tken aptada Or­talyq kommýnıkasııalar qyz­metinde «Astana EKSPO-2017» UK» AQ bas­qarma tóraǵa­synyń orynbasary Erbol Shor­manov bas­pasóz máslıhatyn ótkizip, osy jyl­dyń soń­ynda halyqaralyq kór­mege qatysýyn ras­ta­­ǵan memleketterdiń pavılondary ózderine tapsy­­rylatynyn, soǵan oraı bul elder jyldyń sońy­nan bastap pavılon­daryn toltyra bastaı­tyn­dyqtaryn habar­laǵan edi. Osyǵan baılanysty kom­panııa bas­qarma tóraǵasynyń orynbasaryn áńgimege tartyp, kórme pavılondarynyń taqy­ryp­tyq mazmunmen toltyrylýy týraly aıtyp berýin ótingen edik. – Qazirgi ýaqytta Qazaqstan pa­vılonynyń tujyrymdamasy ázir­lendi jáne bekitildi. Salanyń taqyryptyq tujyrymdamasy «Bolashaq energııasy murajaıy» retinde usynylady, – dep bastady áńgimesin basqarma tóraǵasy­nyń orynbasary. – Qazaqstan pavılony ǵımaratynyń 7 qabatyna «Bolashaq energııasy» taqyryby jeke-jeke bólinedi. Iаǵnı árbir qabat energııa túriniń belgili bir túrine beriledi. Máselen ǵarysh, kún, bıomassalar, jel, sý energııasy jáne kınetıkalyq energııa. Segizinshi qabat tutastaı «Astana – Bolashaq qalasy 2050» ekspozısııasyna arnalady. 5000 sharshy metr aýdanǵa Ulttyq pavılon ornalastyryla­dy, ol eki negizgi aımaqqa bóli­nedi: Qazaqstanmen tanysý aımaǵy; «Jasampazdyq energııa» aımaǵy. Pavılonnyń birin­shi bóliginde Qazaqstannyń kóz tartar tabıǵı landshafty, má­denıeti, tarıhy, qazirgi ýaqyt tynysy jáne bolashaǵy usy­ny­lady. «Jasampazdyq energııa» aımaǵynyń kontentin qa­lyp­tastyrý boıynsha jumys Ener­getıka mınıstrligimen birle­se júrgizilýde. Energetıka jáne qorshaǵan ortany qor­ǵaý salasyndaǵy otandyq ǵalym­dar­dyń úzdik jobalaryn jáne Memleket basshysynyń bastamalaryn, respýblıka óńirlerinde iske asyrylatyn jáne sátti iske asyrylǵan «Jasyl ekonomıka» jobalary jáne Tokamak qazaqstandyq termoıadrolyq reaktory úlgisin usyný josparlanýda. – Kórme qalashyǵynyń taqy­­ryp­tyq pavılon­dary­nyń mazmuny týraly ne aıtasyz? – «Bolashaq energııasy» kór­mesiniń taqyrybyn ashýdyń kelesi ýchaskesi 2 taqyryptyq pavılon bolady, olardy mazmundy toltyrý kórmeniń «Bolashaq ener­gııasy» taqyrybymen jan-jaqty úılesim tabýǵa tıis. Eger basty pavılonda, Qazaqstan pavılonynda kelýshiler jań­ǵyr­tylǵan energııanyń bar­lyq túrlerimen tanysatyn bolsa, taqyryptyq pavılonǵa kelýshilerge energııa evolıýsııasy tanystyrylady. Energııanyń qazirgi kezeńi men bolashaǵyn zerdeleýge jáne túsinýge, HHI ǵasyrdyń energetıkalyq problemalaryn kórýge, tehnologııalyq jáne zııatkerlik jetistikti, bizdiń planetaǵa áser etetin energııany tutyný problemalaryn kórýge múmkindik beredi. Sonymen qatar, uıymdas­tyrý­shylar kórmeniń basty maqsatyna tolyq qol jet­kizý mindetin qoıýda. Olar jaýap­kershilikke shaqyrady, adam­dardyń tabıǵatqa zııan keltirýdi azaıtyp, planetada energııa tutynýdy josparlaýdy jáne baqylaýdy úırenýge úndeıdi. Kórmeniń taqyryptyq maz­munynda úzdik tájirıbeler aımaǵy pavılony erekshe mánge ıe. Atalǵan pavılon kásibı qaty­sýshylar jáne týrıst-kelý­shiler úshin de kórmeniń kór­kine aınalady dep kútilýde. Munda jańǵyrtylǵan energııa kózderin óndirý, saqtaý jáne tasymaldaý salasyndaǵy álem­dik 25-30 úzdik tájirıbeler usy­ny­lady. Ozyq sheshimder men tehnologııalar mynandaı 5 negizgi sanatta usynylady: Jań­ǵyrtylǵan jáne balama energııa; energııalyq tıimdilik; energııany saqtaý; energııany taratý jáne tasymaldaý; tabıǵı qorlardy ońtaıly qoldaný. Irikteýdi arnaıy qurylǵan halyqaralyq irikteý komıteti júzege asyrady, onyń quramyna birneshe Nobel syılyǵy laýreattary jáne álemdik energetıka sala­sy­nyń belgili qaıratkerleri men kórnekti ǵalym­dar kiredi. Bul jumysty Ulttyq kompanııa halyqaralyq komıtet hatshy­­ly­­ǵy fýnksııalaryn ózine al­ǵan Nazarbaev Ýnıversıtetpen ynty­maq­tastyqta júrgizedi. Tirkeý qujattamasyna sáı­kes EKSPO-2017 taqyryp­tyq mazmuny pavılon sheń­beri­nen shyǵyp, kórme kesheni­niń ashyq aımaqtarymen tolyq­tyry­lýy tıis. Qoǵamdyq aımaq­tar «Bola­shaq energııasy» tujy­rym­damalyq negiz­derine arnalady jáne EKSPO taqy­rybyn ashýdy jalǵastyrady. Kór­mege kelý­shiler úshin jaıly, rekrea­sııa­lyq aımaqtar qurý jospar­lanýda, onda olar demalyp, EKSPO taqyryby boıynsha qosym­sha, qyzyqty aqparat alady, son­daı-aq, qazaqstandyq jáne halyq­aralyq sýretshilerdiń taqy­ryptyq ekspozısııalary men ıns­tallıasııalaryn jáne ınterak­tıvtik obektilerdi kóre alady. – Atqarylyp jatqan uıym­das­tyrýshylyq sharalardyń ózi qyrýar qarjy shyǵyndaýdy qajet etedi. Osy rette kórme jumysyna demeýshiler tartý jaıy qalaı? – «Astana EKSPO-2017» UK» AQ áriptester jáne demeýshiler tartý boıynsha belsendi jumys júrgizip keledi. Tek qarjylyq qoldaý kórsetetin kompanııalar ǵana emes, sondaı-aq, qyzmetter túrine kómek kórsetýshi kompanııalar da demeýshi bola alady. Bul qoǵam shyǵyndaryn qysqartýǵa kómektesedi, osylaısha bıýdjetke júktemeni azaıtady. Mundaı kompanııalar qajetti materıaldar, tehnıkany usynady, belgili bir qyzmetter kórsetedi. Qazirge deıin demeýshilik qarjynyń jalpy mólsheri 111 mln. eýrony quraıtyn iri sheteldik, tran­sulttyq kompanııalarmen memorandýmdar jasalǵan. – Kórmeniń mádenı baǵdar­la­masy týraly ne aıtasyz? – 2017 jyly Astana qalasy «Astana EKSPO-2017» halyq­aralyq maman­dandyrylǵan kórmesiniń uıym­dastyrýshysy retinde, ulttyq jáne álem­dik mádenı aǵymdarǵa sáıkes kele­tin, biregeı, ár alýan baǵdar­lama usynylatyn eldiń máde­nı ómiriniń epısentrine jáne álem­dik iri mádenıet alań­dary­nyń birine aınalady. Kór­meniń mádenı-oıyn-saýyq baǵdar­lama­sy EKSPO-2017 mazmuny­nyń negizin­degi «Bolashaq ener­gııasy» taqyry­byna baılanysty qurylǵan. Elordada ótetin halyqaralyq sharanyń ashylý jáne jabylý saltanaty, kún saıynǵy sherý, keshki shoý jáne basqa arnaıy is-sharalarmen, kórme aýmaǵyndaǵy mádenı-oıyn-saýyq baǵdarlamasy «Astana EKSPO-2017» UK» AQ jetek­­shiligimen uıymdas­tyry­­lady. Sonymen qatar, baǵdar­lama Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlese iske asyry­latyn, akademııalyq, ulttyq óner baǵyt­tary boıynsha iriktelgen mádenı is-sharalardan turatyn bolady. – «Astana EKSPO-2017» ha­lyq­aralyq ma­man­­dan­­dy­rylǵan kórmesine qaty­sý­shy elder de óz tarap­tary­nan mádenı is-sharalar uıym­dastyratyn bolar. – Árıne, EKSPO-2017-ge qatysatyn árbir elge ulttyq kúnder, mádenı is-sharalar jáne shoý ótkizý múmkin­digi usyny­lady. Ulttyq kúnder EKSPO plazada ótkiziledi dep kútilýde. Is-sharalar halyqaralyq qaty­nas­tarǵa jáne mádenı alma­sý­ǵa járdemdesetindeı uıym­dast­yrylady. Ulttyq kúnder baǵdar­lamasyna kelesi rásim­derdi qosý usynylýda: toılaý­shy elge quttyq­taý sózderin bil­dirý, ulttyq týdy kóterý jáne mem­lekettik ánurandardy oryn­daý, resmı tulǵalardyń sóz sóı­leýi, fotosessııalar, qonaq kitap­sha­lary­na jazbalar qaldyrý. Qatysý­shy eldiń mádenıetimen tanystyra­tyn is-sharalar baǵdarlamanyń túıini bolmaq. Bul rette sol elderdiń belgili ártis­terin jáne basqa óner ókil­derin shaqyrý usynylýda. Osy­ǵan baılanysty bul is-shara­lar formatyna jáne aýqy­myna qaraı Amfıteatrda, Energııa hollynda, Kongress ortaly­ǵynda nemese О́ner ortalyǵynda ótkizilýi múmkin. Atap aıtqanda, barlyq is-sharalar 6 alańda shoǵyrlandyrylady: Kongress-sentr, Amfıteatr, Energııa holly, О́ner ortalyǵy, Ul­t­tyq kún sahnasy jáne Kórme aý­ma­ǵy. Barlyq alańdar jo­ǵa­ry tehnıkalyq deńgeıde jabd­yq­­ta­lady, bul sońǵy tehnologııalardy qoldanýmen biregeı jáne oıyn-saýyq kórinisterin uıym­das­tyrýǵa múmkindik beredi. Kórme qa­la­shyǵyndaǵy konserttik alań­dardaǵy is-sharalardan basqa kórer­menderge álemge áıgili Dıý Soleı sırkiniń kóri­nis­terin kórýge, Lýna-saıabaǵyn ara­laýǵa jaǵdaı jasalyp, alystan kelgen sheteldik qonaqtarǵa qazaq halqynyń qoldanbaly ónerimen, ulttyq oıyndarymen jáne ádet-ǵuryptarymen, etno-qala­shyq­taǵy ulttyq as mázirimen tanysýǵa múmkindik beriledi. Osy rette erekshe eskeretin másele, halyqaralyq mamandan­dyrylǵan EKSPO-2017 kórme­si Qazaqstan úshin mańyz­dy eko­nomıkalyq jáne ınfra­qury­lymdyq joba ekendigi anyq. Eń aldymen, kórmeniń «Bolashaq ener­gııasy» taqyrybynyń mańyz­dylyǵyn tilge tıek etkim keledi. Dúnıejúzi boıynsha dástúrli energııa kózderin paıdalanýdan góri, balamaly energııa kózderine basymdyq tanytý baıqalady. Álemdik daǵdarys­­tyń tyǵyryqqa tiregeninen keıin, damy­ǵan elder­diń kóbi memlekettik deńgeıde baǵ­dar­­lamalar qabyldap, balamaly ener­gııa­ kózderin tabý men paıdalaný sala­synyń damýyna jan-jaqty úles qosýy tegin emes. EKSPO-2017 kórmesine 90 mem­leket, 15 halyqaralyq uıym qa­ty­satyndyǵyn rastady. Jalpy, júzden asa memleket qa­tysady dep josparlanýda. En­deshe, júzden asa memleket úzdik tehnologııalary men sala jetistikterin kórme aıasynda uıystyrady. Bul Qazaqstannyń balamaly energııa kózderin paıdalanýda álemdik «hab», ıaǵnı ortalyqqa aınalýyna úlken múmkindik.  Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»  ASTANA