Basshylardyń salǵyrttyǵynan sharýalar shyǵynǵa uryndy

Marokko shegirtkesiniń janynda Krylovtyń shyryl­daýyq shegirtkesi naǵyz aı­nalaıynnyń ózi eken. Kógaldy qýyp gólaıttap shybyq basyn syndyrmaıtyn, qys keletinin bilmeı búrseńdep sharýaqor qumyrsqanyń esigin qaǵatyn shyryldaýyq she­girtke jatypisher jalqaý bolyp mysalǵa ilikse, marok­ko tuqymdas shegirtkeler top­tasyp ushyp jaıylymǵa qonǵanda, bir sabaq qaldyr­mastan jep ketedi. Bıyl Shardara, Arys jáne Ordabasy aýdandarynyń birtalaı dıqandarynyń baqshalyǵyna túsip, sharýalardy oıbaılatyp ketti. Sharasy taýsylǵan sharýalar baq­shalyqty basyp qalǵan shegirtkelerdi úrkitip qýý úshin balalarymen jelpýish alyp, jumylyp qaz-qatar júıek-júıekke tússe, endi biri tútindetip ot jaǵýda. Pisip úlgermegen qaýyn-qarbyzdy pá­leginen úzip, japyraǵyn jep qoıǵan jalmaýyzdar eshteńeden taıynbaıdy. Mıllıondaǵan shyǵyn shekken sharýalar egis alqaptaryn tastap ketýge shaq júr. Osyǵan baılanysty oblys ákimdiginde tıisti mamandardyń qatysýymen túrli jıyndar ótti. Bizdiń anyqtaǵanymyz, Aýyl sha­rýa­shylyǵy mınıstrligine qarasty «Respýblıkalyq fıtosanıtarlyq dıag­nostıka jáne boljamdar ádistemelik ortalyǵy» OQO fılıalynyń marokko shegirtkesiniń oshaǵyn anyqtaýdaǵy salǵyrttyǵy bolsa, ekinshiden, mınıstr­lik memlekettik satyp alýdy kesh ótkiz­gendikten shegirtkeler bel alyp ketken. Osy jaǵdaıǵa baılanysty aqparat quraldary ókilderimen brıfıng ót­kizgen OQO aýyl sharýashylyǵy bas­qar­masynyń basshysy Serik Turbekov jan-jaqty túsinik berdi. Serik Ordabekulynyń aıtqanyndaı, shegirtkeniń 122 túri bolady eken. Osynyń 118-i qaýipsiz, keıbiri «Qyzyl kitapqa» engen. О́ltirseńiz, jaýapqa tar­tylasyz. Al marokko, ıtalııalyq prýs sııaqty shegirtkeler qaýymy – egis­tiktiń jaýy. Bulardy anyqtap joıý – Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligindegi arnaýly bólimderdiń jumysy. Al marokko shegirtkelerindeı toptanyp emes, saıaq júretin shegirtkelerden keletin qaýipti oblys óz mindetine alady. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy aǵymdaǵy jyly oblystyq bıýdjetten 48 mln. teńge qarjy bóli­nip, saıaq shegirtkege qarsy kúres jumys­tary úshin 26,7 myń gektarǵa jumys júr­gizilgenin aıtady. Iаǵnı, oblys óz min­de­tin oryndaǵan. Al marokko shegirtkesiniń jyrt­qyshtyǵy sol, jeıtin kók tabylmasa, kıiz úıdiń túte-tútesin shyǵarady eken. Ashyqsa, qoıǵa jabylyp júnin jep ketedi. Sondyqtan, 1911 jyly II Nıkolaı patsha zamanynda Túrkistan aımaǵynda osy shegirtkege baılanysty zań qabyldanyp, joıý jumystaryna úkimetten qarjy bó­lingen. – Munyń tuqymyn tuzdaı qurtý múmkin emes, – deıdi Serik Turbekov. Marokko shegirtkesi jumyrtqasyn kún kózi molyraq túsetin, shege qaqsań zorǵa kiretin kerish jerge salady eken. Tuqym salarda kerishke denesinen suıyqtyq bólip, jibitip alady. Bir analyǵy 150-ge deıin jumyrtqa salady. Shegirtkelerdiń bir sharshy metrdegi sany 5-ten asqan jaǵdaıda qaýipti bolyp esepteledi. Olardyń tuqym salǵan jerin GPS arqyly dál anyqtap, jórgeginde joıý­dy uıymdastyrý Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine qatysty «Respýblıkalyq fıtosanıtarlyq dıag­nostıka jáne boljamdar ádistemelik ortalyǵy» ekendigin aıt­tyq. Al olar nege ıe bola almaı qaldy?! Marokko shegirtkesiniń aldy 31 naý­ryzda oıanyp, tirshilik belgisin bergen. 5-6 sáýirde joıý jumystary bas­talyp ketýi kerek bolsa, tender kesh ótki­zilip, qoldarynda qajetti qarjy bolmaǵan. Bul shegirtkelerińiz ertegidegideı kún sanap ósedi. Máselen, 31 sáýir men 1 mamyr aralyǵyndaǵy shegirtke 4 jasqa jetedi. Mınıstrlik aýy men baýyna shýalyp júrgende bes, alty, jeti jasqa ótken shegirtkeler kúsheıip, ózderi buryn aıaǵy jetip úlgermegen Syrdyń arǵy betine ush­qan. Buǵan deıin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine qarasty OQO aýmaqtyq ıns­peksııasy anyqtalǵan 91,37 myń gektar jerge hımııalyq óńdeý júrgizip, shegirt­keniń tuqymyn tuzdaı qurttyq dep raport berip jatqanda Marokko shegirtkesi Shardara aýdanynyń Qazaq­stan, Sútkent, Dostyq, Kóksý, Uzyn ata aýyldaryndaǵy sharýalardy ulardaı shýlatyp jatqan. Árıne, sharýalar Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine baǵynystaǵy salalar­dyń jaýapsyzdyǵynan osyndaı shyǵynǵa uryndy dep kesip-piship aıtýǵa bolmaıdy. Shegirtkelerdiń óńdeý jumystarynan aman qalýynyń bir sebebi kóktem jań­byrly bolyp, kódedeı uıysqan shóp astynda qalǵan. Hımııalyq óńdeýge qa­tysqan mamandar kún-tún alqap basynda júrip, aldy ýlanyp aýrýhanada jatyr. Oblys ákimi aýmaqtyq ınspeksııa­dan qaıran bolmaǵannan keıin Serik Turbekovke tapsyrma bergen. Konkýrs jeńimpazy «О́simdik qorǵaý» JShS hımııalyq óńdeý jumystaryna ushaq, del­taplan paıdalanǵanymen Qara­ǵandydan aldyrylǵan Iаk-12 ushaǵy 25 gradýs ystyq bolǵanda usha almaǵan. Son­dyqtan, ony qaıtaryp, Tarazdan An-2 ushaǵyn aldyrǵan. О́ńdeý tıimdi bolyp, zııankesterdiń 90-92 paıyzy ólgenimen qalyń shóp astynda qalǵan  5-10 shegirtkeniń ózi qaýip eken. Bolar is boldy. Osyǵan baılanysty dembil-dembil jıyn ótkizip, shegirtkelerdi joıý jumystarymen aınalysyp jatqan Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men oblys ákimdiginiń áńgime barysynda kináni bir-birine aýdarýǵa tyrysatyndyǵy baı­qalyp qalady. Budan sharýaǵa kelip-keteri joq, eshqaısysy da utysqa shyqpaıdy. Másele, kinálini tabý emes, ekonomıkalyq shy­ǵyn­­nyń ornyn toltyrýdyń jolyn iz­deý. Taǵdyr talqysyna salyp qoısaq, sha­rýa­lardy alqaptardan bezdirip alamyz. Ma­man­dar ázirge mynadaı joldar usynyp otyr. Birinshiden, aýmaqtardy sapaly tazartyp, shegirtkelerdiń birigip, toptasýyna múmkindik bermeý. Osy maqsatqa Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen 10 myń gektardyń ýly hımıkattary bóli­nip, oblysqa jetkizildi. Qosymsha taǵy 6,5 myń gektarǵa hımıkat bólinip jatyr. Ekinshiden, boljam ortalyǵy jáne aýmaqtyq ınspeksııalar mamandary men aýyl okrýgteriniń ákimderi qalyptasqan jaǵdaıdy eskere otyryp, tuqym salynǵan alańdardy anyqtaý boıynsha sharalardy tez arada qabyldaýy qajet. 2016 jyly zalaldanǵan alańdardyń kólemderi ulǵaıýyna baılanysty 2017 jyly úıirli shegirtkelermen kúresý bo­ıyn­sha sharalardy qabyldaý búginnen bas­talýy kerek. Krylov mysalyndaǵydaı, «qys ke­lerin bilmeı jaz boıy kógaldy qýyp gólaıt­taǵannyń» zııanyn eki tarap ta uǵynyp, birlesip jumys jasaýy kerek. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy