Zańǵa salsaq, memlekettik qyzmetkerden ótken tártipti tulǵa bolmaýy tıis. Tártibi óz aldyna, sózi maıda, qoly taza bolmaǵy da olardan suralar kóp talaptyń ishindegi mańyzdylary. Solaıy solaı ǵoı, degenmen osy aıtylǵandar búgingi memqyzmetkerge baýyr basyp kete aldy ma? Mine, áńgime osynda...
«Ishten shyqqan jaý jaman» deıdi halqymyz. Eger de qarapaıym halyqtyń ókiline óktem sóılep, tasyr minez tanytsa jáne de ózi memlekettiń qarjysyna qoldy salyp-salyp jiberetin suǵanaq bolsa, mundaı qyzmetkerdiń de eldiń dosy bolmaǵany ǵoı.
2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine engen «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańǵa «Ádep jónindegi ýákildik», «Ádep jónindegi keńes» sııaqty túsinikter engizilgen bolatyn. Munyń ózi, saıyp kelgende, memlekettik tártipti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan batyl qadamdar edi.
Ádep jónindegi keńes demekshi, bul ınstıtýt burynǵy tártiptik keńestiń ornyn basqan bolatyn. Tártiptik keńesten munyń basty aıyrmashylyǵy – atalǵan ınstıtýttardyń qyzmetindegi basymdyq zań buzýshylyqtardyń aldyn alý, onyń sebep-saldary men jasalýyn tereń zertteýge baǵyttalǵan. Ádep jónindegi keńes tártiptik isterdi ǵana emes, tuńǵysh ret jemqorlyq táýekeldiginiń saraptama qorytyndysyn, sybaılas jemqorlyqqa qarsy monıtorıngtiń, qyzmettik etıkanyń saqtalýyn qadaǵalaıtyn jáne monıtorıngti iske asyrý kezindegi etıka jónindegi ýákilderdiń qyzmetin qaraıtyn bolady.
Qaraǵandy oblysyndaǵy Ádep jónindegi keńestiń derbes quramy máslıhattyń, qoǵamdyq birlestikterdiń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderinen, sonymen qatar, jekelegen memlekettik organdar basshylarynan quralǵan. Búgingi kúnde bul keńes tórt otyrys ótkizip, 25-ke tarta máseleni qaraǵan eken. Onyń 13-i – tártiptik ister.
Zady, sybaılas jemqorlyq degenniń memleket, jalpy qoǵam úshin ishten úńgip jalmaıtyn julynqurttyń naǵyz ózi ekeni ras. Myna bir mysaldyń ózi jaǵa ustatyp, tóbe shashty tik turǵyzady: bir ǵana memlekettik sektordyń ózinde sybaılas jemqorlyq álemdik ekonomıkadan 1,5-2 trln dollardy para túrinde jyrymdap shetke shyǵarady eken. Bul degenińiz – Ishki jalpy ónimniń 2 paıyzy. Al Qazaqstan boıynsha IJО́-niń ortasha eseppen 2 paıyzyn alsaq, sonyń ózi 1 trln 250 mrld teńgeni quraıtyn kórinedi. Osy qarjyǵa biz bir jyldyń ishinde júzdegen mektep pen bala-baqsha sala alady ekenbiz...
Jalpy, sybaılas jemqorlyq syndy batpandap kirip, mysqaldap shyǵatyn indetke qarsy óńirde nebir qatań sharalar qabyldanyp jatsa da, zań buzýshylyqtan aıylyn jımaıtyn memlekettik qyzmetkerler ara-tura kezdesip qalyp jatyr. Máselen, byltyr jáne bıylǵy jyldyń jartysynda Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet isteri boıynsha oblystyq departamenttiń ádep jónindegi keńesiniń usynysy boıynsha, sáıkesinshe 79 jáne 21 memlekettik qyzmetker tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan. О́tken jyly qarjy baqylaý organdary 479 laýazymdy tulǵany, al bıylǵy jartyjyldyqta 40 memqyzmetkerdi tártiptik jaýapkershiliktiń tezine salypty. Osy kezeńde ákimshilik jaýapkershilikke 119 laýazymdy tulǵa tartylyp, bıýdjetke 10,1 mıllıon teńge qaıtarylǵan.
Sybaılas jemqorlyq qylmysqa qarsy qyzmet organdarynyń aralasýymen 2015 jyly 129 jemqorlyq qylmys tirkelipti. Máselen, Abaı aýdany ákiminiń burynǵy orynbasary M.Bımaǵambetovke qyzmettik ókilettiligin paıdalanyp, zańsyz túrde jer telimderin jáne týystaryna páter bergeni úshin 3 mln 674 myń teńge aıyppul salyndy. Sátbaev qalasynyń turǵyn úı jáne kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń sektor meńgerýshisi Ǵ.Sútbaevqa 240 myń teńge para alǵany úshin 14 mln teńge aıyppul jazasy kesildi. Buqar jyraý aýdanyndaǵy veterınarııa bóliminiń basshysy Sh.Begimova eki qyzmetkerine syıaqy jazyp, sonan soń olardan ózine 114 myń teńge úles talap etkeni úshin 1 mln 300 myń teńge aıyppul tóleıtin boldy.
Shet aýdandyq bilim bóliminiń basshysy E.Rysbek qaramaǵyndaǵy qyzmetkerden 540 myń teńge bopsalaǵany úshin úsh jarym jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, múlki tárkilendi. Sondaı-aq, ol memlekettik qyzmet atqarýdan ómir boıy shettetildi. Sonymen qatar, bıýdjettiń 11 mıllıonǵa jýyq qarjysyn jymqyrdy degen aıyppen isti bolǵan Nura aýdany ákiminiń orynbasary men bilim berý bóliminiń basshysyna qatysty qylmystyq is sotqa jiberildi.
Álbette, bul faktiler toqmeıilsýge áste negiz bermeýi tıis. Memlekettik qyzmet júıesinde tamyr jaıǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres ymyrasyz júrgizilmese, yrysymyzdan qut qashary aıdan anyq. Bul jerde máseleniń bar júgin jalǵyz ǵana quqyq qorǵaý organdarynyń moınyna artyp qoıý ábestik bolar edi. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste qazaqstandyq qoǵamnyń barsha toby kúsh biriktirmeıinshe, memlekettik múddeniń aty ozbaıdy. Bir sózben aıtqanda, zańdyq kúshi bar ádep jaman ádetke áýes memlekettik qyzmetkerlerdi jónge salyp, tártipke keltirer bolsa, qoǵam úshin budan asqan zor tabys bolmas edi.
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY