Keshe Joǵarǵy sotta «Ekonomıkalyq qylmysqa baılanysty isterdi qaraý kezindegi ózekti problemalar» taqyrybynda dóńgelek ústel ótip, onda sýdıalar, Bas prokýratýranyń, Qarjy mınıstrligi Memlekettik kiris komıtetiniń, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń, Ishki ister mınıstrliginiń ókilderi osy másele boıynsha jan-jaqty talqylaý ótkizdi.
Otyrysty ashqan Joǵarǵy sottyń Qylmystyq ister jónindegi sot alqasynyń tóraǵasy A.Rahmetýlın elimiz ekonomıkasyn damytýdyń bir ólshemi retinde kásipkerlerdiń múddesi men quqynyń qorǵalýy ekendigin atap kórsetti. Ekonomıka qatynastaryndaǵy quqyq buzýshylyq áleýmettik-ekonomıkalyq damýǵa, naryqtyq ekonomıkany qurýǵa, ınvestısııany yntalandyrýǵa teris áser etedi. Sonymen qatar, demokratııalyq memlekettiń qoǵamdyq jáne saıası ınstıtýttaryna nuqsan keltiredi, dedi Abaı Jambyluly. Kóleńkeli ekonomıka men aqshany jylystatý ulttyq ekonomıkaǵa teris yqpal jasap, memleket pen qoǵamǵa jáne jeke tulǵalarǵa da qaýip tóndiredi. Onyń málimetine qaraǵanda, 2016 jyldyń 9 aıynda ekonomıkalyq qylmystarǵa baılanysty 264 is qaralsa, bul ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 7,2 paıyzǵa kóp. Sonyń nátıjesinde 285 adam sottalsa, sonyń ishinde 197 adam balamaly jazaǵa tartylǵan.
Búgingi tańda eń bir ózekti máselelerdiń biri, jalǵan kásipkerlikpen baılanysty qylmystyq isterdi qaraý bolyp otyr. Joǵarǵy sottyń 2009 jylǵy 12 qańtardaǵy «Jalǵan kásipkerlik týraly zańnamany qoldanýdyń keıbir máseleleri týraly» jáne 2004 jylǵy 18 maýsymdaǵy «Ekonomıkalyq qyzmet salasyndaǵy qylmystardy saralaýdyń keıbir máseleleri týraly» normatıvtik qaýlylarǵa engizilgen ózgeristerdi túsindirý barysy ne sotqa deıingi tergeý organdary, ne sýdıalar tarapynan durys jolǵa qoıylmaǵan. Sondaı-aq, qoldanystaǵy zańnamanyń jáne normatıvtik qaýlylardyń talaptaryn saqtamaý jalǵan kásiporynnyń kontragenttikteriniń, atap aıtqanda, adal kásipkerlerdiń quqyqtaryn buzýǵa alyp keledi eken.
Bas prokýrordyń orynbasary Erlik Kenenbaev salyq organdary sot tarapynan jalǵan kásiporyndar boıynsha sheshim shyqpaıynsha, onyń kontragenttikterine salyq tóletý múmkin emestigin alǵa tartty. Bul keıbir jeke tulǵalardyń salyq tóleýden jaltarýyna alyp keledi deıdi. Al jalǵan kásipkerlik jaǵdaıy qazirgi tańda alańdaýshylyq týdyryp otyrǵandyǵymen bólisken Memlekettik kiris komıteti tóraǵasynyń orynbasary T.Janǵarashev onyń elimiz ekonomıkasyna qaýip tóndirýde ekendigin erekshe atady. Sebebi, 2015 jyly memleket qorjynyna 92 mıllıard teńge túspese, tek bıyldyń 9 aıynda keltirilgen shyǵyn 94 mıllıardqa jetken. Taǵy belgili bolǵany, kóleńkeli ekonomıka ishki jalpy ónim kóleminiń 28 paıyzyna teń. Onyń basym bóligi jalǵan kásipkerlerdiń aqshany jylystatý jolymen júzege asyrylatyn kórinedi. Qazirgi tańda ekonomıkalyq tergeý qyzmetinde jalǵan kásipkerlik boıynsha 15 myńdaı kontragenttikti qamtıtyn 2 myńǵa tarta qylmystyq is qaralýda. Buǵan baılanysty 66 kúdikti qamaýǵa alynǵan. О́ńirlerdi aralaý barysynda 7 myńdaı kásipkermen kezdeskendikterimen bólisken «Atameken» kásipkerlerdiń respýblıkalyq ulttyq palatasy tóraǵasynyń orynbasary Rýstam Júrsinov aryzdanýshylardyń 80 paıyzy jalǵan kásipkerlik týraly aıtatyndyǵyn alǵa tartty.
Osylaısha, sotqa deıingi tergep-tekserýdiń zańdy normalaryn talqylaýda birtutas túsinik qalyptastyrý, kásipkerlerdiń zańdy quqyqtary men múddelerin qorǵaý jáne birlese jumys isteý jaıy keńinen sóz boldy. Ásirese, jalǵan kásiporynnyń kontragenttikteri boıynsha ártúrli pikir alýandyǵy oryn alyp, ony zańdy turǵydan sheshý jaıy da nazardan tys qalǵan joq.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»