Eýrazııa keńistigi: búgini men keleshegi

Elordadaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan «Qazaqstan jáne Eýrazııa keńistigi: qazirgi zaman men damý keleshegi» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti. Konferensııa jumysyna Parlament depýtattary, memlekettik organdardyń, dıplomatııalyq korpýstyń, ǵylym men bilimniń ókilderi, belgili qoǵam qaıratkerleri men sheteldik birqatar ǵalymdar qatysty. Ýaqyt týǵyzǵan  jańa qubylys Jıyndy ashyp, quttyqtaý sóz sóılegen Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova shırek ǵasyrda elimiz Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen qazirgi zamanǵy, qýatty ári serpindi memleket qurǵanyn atap kórsetti. Búginde Qazaqstan Memleket basshysynyń bastamasy boıynsha qolǵa alynyp, Bes ınstıtýttyq reformada maz­mundylyǵy aıqyndalǵan memlekettik qurylystyń sapaly jańa satysyna kóterildi. Ult josparynyń maqsaty – álemniń eń damyǵan 30 memleketi qataryna ený bolyp tabylady, dedi Memlekettik hatshy. Gúlshara Ábdiqalyqova Memle­ket basshysynyń arqasynda «eýra­zııalyq» ıdeıasynyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta oıdaǵydaı iske asyrylyp jatqanyna nazar aýdartyp, búginde odaq aýmaǵynda 180 mıllıonnan astam adam turatynyn, ishki jalpy ónimniń kólemi 1,5 trıllıon dollardy quraıtynyn jetkizdi. Quttyqtaý sońynda Memlekettik hatshy elimizdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa tóraǵalyq etý jylynda ótkizilip otyrǵan bul konferensııa jańa ıdeıalarmen jáne ázirlemelermen tolyǵyp, eýrazııalyq ıntegrasııalyq damýyna úles qosatynyna senim bildirdi. Halyqaralyq konferensııaǵa mode­ratorlyq etken L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversı­tetiniń rektory, tarıh ǵylym­darynyń doktory, UǴA akademıgi Erlan Sydyqov «Eýra­zııalyq ekono­mıkalyq odaq – eýrazııa­lyq ıdeıanyń júzege asyrýshysy» taqyrybynda arnaıy baıandama jasady. Zamanaýı eýrazııashyldyq osydan 22 jyl buryn Nursultan Nazar­baevtyń M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ minberinen Eýrazııalyq odaq týra­ly aıtqan tarıhı sózinen keıin qalyp­tasty. Elbasy alǵash ret eýrazııa­shyldyqty iri aýqymda teorııa­lyq turǵydan ǵana emes, sonymen birge, praktıkalyq saıasat­tyń tarmaǵy retinde de belgiledi. Bul eýrazııashyldyq oı tarıhyndaǵy mańyzdy beles edi. Búgingi eýrazııa­shyldyq – tutas alǵanda jańa quby­lys. Ol demokratııaly, saýatty, ashyq, ekonomıkalyq damýǵa múd­deli pragmatıkalyq qoǵamǵa serpin beredi. Qysqasy, álemdik jáne óńir­lik damýdyń, yntymaqtastyqtyń eýra­zııalyq modeli bizben shektes memle­ketterge senim, serpin beredi dep tolyq aıta alamyz, degen rektor eýrazııashyldyqqa qoǵamnyń tarıhı turaqtylyǵyn, jańarýyn, dástúrin saqtaıtyn qarqyndy damý úılesimi retinde baǵa berdi.   Dala órkenıeti danalyǵymen baǵaly Konferensııada eýrazııalyq keńistiktegi eki máselege qatysty baıandama jasaǵan tarıh ǵylymdarynyń doktory, UǴA akademıgi Bolat Kómekov dala órkenıetiniń álemdik deńgeıdegi orny men búgingi zamanǵy qypshaqtanýǵa qatysty pikirlerin ortaǵa saldy. Eýrazııalyq keńistiktegi eki máseleniń birinshisi, biregeıi – Dala órkenıeti. О́rkenıettiń negizgi belgileri retinde memleketti, qalalardy, jazý men bıik mádenıetti aıtady. Sol úshin batystyq tarıhshylar Dala órkenıetine mán bergen joq. О́ıtkeni, ótken ǵasyr tarıhynda Dala órkenıetinde munyń biri de joq edi. Degenmen, tarıh ǵylymynyń damýy barysynda, indete zertteýdiń nátıjesinde bizdiń Dala órkenıetine, ıaǵnı, kóshpendiler órkenıetine aıǵaq bolatyn jazý da, mádenıet te, qalalar men memleketter de tabyldy. Biz búgin Dala órkenıeti týraly aýzymyzdy toltyryp aıta alamyz, degen akademık kóshpeli qoǵamǵa tán erekshelikterdi aıqyndap berdi. Akademıktiń tujyrymyna sáıkes, kóshpeli qoǵamda tehnologııalyq damý emes, bıologııalyq damý basty orynda bolǵan. Nátıjesinde, mal sharýashylyǵy úlken deńgeıge jetken, ıaǵnı, maldy asyldandyrý úderisi toqtaýsyz júrgen. Kóshpelilerdiń áskerleri, aıtalyq, bir mezette kúreń tústi on myń, boz tústi on myń, qara tústi on myń jylqyǵa minip shyǵa alatyn bolǵan. Qazirgi jaǵdaıda on myń boz jylqy emes, on boz jylqyny dúnıege keltirý ujym bop uzaq jyldar atqaratyn sharýa. Ekinshi bir erekshelik – otyryqshy qoǵamnyń zańdylyǵy boıynsha jer bolsa, el tabylady degen pikir ústem. Al kóshpelilerde kerisinshe, el bolsa, jer tabylady. Otyryqshylarǵa uqsap bir jerde baılanyp otyrmaıtyn kóshpeliler árqashan jańa qonys izdeýge, kóship, bir jerden ekinshi jerge jyljyp otyrýǵa beıim. Sondyqtan otyryqshy qoǵamda aımaqtyq bılik basym bolyp keledi de, kóshpendi qoǵamda rý-taıpalyq bılikke kóńil bólinedi. Otyryqshy qoǵamda áskerı bılik pen ákimshilik bılik jeke-jeke júıe bolsa, kóshpendi qoǵamda áskerı bılik pen ákimshilik bılik tutas. О́tken ǵasyrdyń elýinshi jyldarynda ǵalymdar kóshpeli qoǵamǵa qala mádenıeti de tán eken degen tujyrymǵa keldi. Eki jarym myń jyldyq jazý dástúrimiz bar. Aýyz ádebıeti men sheshendik ónerdiń óte bıik dárejede damýy kóshpendiler ádebıetinde júzdep sanalatyn týyndylardyń dúnıege kelýine jol ashty. Ol bizdiń jadymyzdy kúsheıtti. Sheshendik óner keremet bıikke kóterildi. Bizdiń ádebıetimizde bes júzden astam batyrlyq jáne lıro-epostyq dastan bar. Bul otyryqshylarda ondap qana sanalady, degen Bolat Kómekov ǵalymdardy osy aıyrmashylyqtardy zer salyp zertteýge shaqyrdy. Ol sondaı-aq, ózi kóp jyldan beri zerttep júrgen qypshaqtaný problemasyna da kóńil aýdartty. Qypshaqtanýdyń aýqymy keńeıgen saıyn Qazaq eliniń álemdik deńgeıde tanylýy da arta beretinine mán berdi.   Urpaq sabaqtastyǵynyń ámbebap formýlasy Osydan eki jyl buryn Elbasy N.Nazarbaevtyń «Máńgilik El» ıdeıasyn jarııalaǵany barshaǵa belgili. Máńgilik uǵymy – barsha adamzatqa ortaq qazyna. Máńgilik ómirge umtylý adam balasynyń ómirge, qorshaǵan ortany ıgerýge degen qushtarlyǵyn kórsetedi. Eldik turǵydan alǵanda ómir kóshinde ulttyq, halyqtyq bet-beıneńdi qalyptastyrýmen, tutas­tyqpen, turaqtylyqpen, sán-saltanatpen ólshenetin «Máńgilik El» uǵymynyń qazaq halqy úshin mán-mańyzy tur­ǵysynan baıandama jasaǵan Sh.Ýálı­hanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, UǴA korrespondent-múshesi Hangeldi Ábja­nov «Máńgilik El» ustanymyn jan-jaqty áńgimeledi. Baıyrǵy túrki qoǵa­mynda dúnıege kelgen qysqa da nusqa «Máńgilik El» ustanymy, birinshiden, arǵy babalarymyzdyń adamzat órkenıetine, onyń aqyl-oı qazynasyna qosqan aıryqsha ıntellektýaldyq úlesin aıshyqtasa, ekinshiden, adamdardyń árqaısynyń hám barshasynyń múddesin, áreketin, urpaǵynyń sabaqtastyǵy men jalǵastyǵyn jarasymdy úıles­tirýge septesetin ámbebap formýlasy. Úshinshiden, osynaý kemel paıym-tujy­rym qazaq jerinen, Uly Dala elinen eshqashan taban aýdarǵan emes. Ol Qor­qyttyń ajaldan qashqanynan tartyp aqyn J.Moldaǵalıevtiń: «Men qazaqpyn myń ólip, myń tirilgen» degen óleń joldarymen sanamyzǵa shegelengen. XVIII ǵasyrda Ábilqaıyr hannyń: «Jaıyq óze­ni keýip qalǵansha, tipti aqyr zaman kelgenshe qazaq halqy bul jerden eshqa­shan aıyrylmaıdy», HH ǵasyrda Á.Bókeı­hannyń: «Qııametke sheıin qazaq qazaq bolyp jasamaq» degeninen de máńgilikke nyq senim esedi, dedi professor. H.Ábjanov túrkilerden jetken «Máńgilik El» uǵym-túsiniginiń máni men mazmunyn anyqtap alý búgingi jáne bolashaqtaǵy ǵylymı tanymnyń nátıjesin dáıekteý baǵytyndaǵy birinshi qadam bolyp tabylatynyn jetkizdi. Kúltegin, Tonykók, olardyń úlken-kishi zamandastary «Máńgilik Eldi» ıdeıa retinde de, manıfest retinde de tasqa baspaǵanyn, osy uǵym-túsinikke halyq pen tulǵanyń, bılik pen memlekettiń paıda bolǵannan sońǵy demi taýsylǵanǵa deıingi taǵdyr-táleıin syıǵyzǵanyn aıta kelip, bul turǵydan kelgende «Máńgilik Eldiń» dúnıeni qamtýy jaǵynan ıdeıadan da, manıfesten de áldeqaıda aýqymdy bolǵanyna kóńil qoıdy. Ideıa dúnıetanymnyń, ǵylymı, kórkem, aqyl-oıdyń súıenetin irgetasy, tiregi bolsa, manıfestiń mánin joǵary bılik nemese tanymal kúsh tarapynan jarııalanǵan baǵdarlamalyq málimdeme quraıdy. Orhon muralarynan bul ekeýiniń de belgilerin kórýge bolady. Degenmen, «Máńgilik El» sóz tirkesin birinshi kezekte tujyrymdama mártebesimen qabyldaǵanymyz jón dep bilemin. «Máńgilik El» ýaqyt pen keńistikke, úderis pen qubylysqa, bar men joqqa, kók aspannyń astyndaǵy, qara jerdiń ústindegi tynys-tirshilikke tutas kózqaras júıesi, dedi ol.   Yrys yntymaq tunǵan jerge qonady Parlament Májilisiniń depýtaty Baqytbek Smaǵuldyń sózi táýelsizdik pen teńdik, tutastyq pen eldik, yntymaq pen birlik uǵymdarynyń aınalasynda órildi. Bul uǵymdardyń barlyǵy 25 jyl ishinde Qazaqstanǵa jeńisin de, jemisin de ákelgen asyl qundylyqtar. Elbasynyń kóregendigi men danalyǵynyń, qaıraty men aqylynyń, parasaty men paıymynyń arqasynda álem tanyǵan qabyrǵaly elge aınalǵan Qazaqstan búginde osy qundylyqtaryn búkil álemge taratýda. Osy oraıda 1994 jyly jarııa etilgen jáne 2014 jyly Astana qalasynda shart túrinde bekigen Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq ıdeıasy dál qazir halyqaralyq qoǵamdastyq úshin asa qajet ári ózekti bolyp otyr. Memleketter qarym-qatynasy qyrǵı-qabaq kúıge kóship, halyqtardyń arasy ajyraı bastaǵan qazirgi kúrdeli shaqta ekonomıkanyń jaı-kúıin, sol arqyly halyqtardyń baqýatty ómirin kózdeıtin dál osy biriktirýshi jobanyń mańyzy artýda. О́ıtkeni, yrys yntymaq tunǵan jerge keledi, dedi Parlament Májilisiniń depýtaty. Baqtalastyq adamzattyń baǵyn qashyrady, basyn qaterge baılaıdy. Demek, Elbasynyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq jobasynyń tek áleýmettik, ekonomıkalyq qana emes, sondaı-aq saıası, dıplomatııalyq, bitimgershilik máni bar. 2014 jylǵy 29 mamyrda qazaq jerinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylǵany belgili. Bul oraıda depýtat jas urpaq arasynda yntymaqtastyq ıdeıalaryn nasıhattaý jáne qos qurlyqtyń – Eýropa men Azııanyń yqpaldastyǵy qaı elde bastalǵanyn álemge pash etý úshin «Eýrazııalyq yqpaldastyq kúni» degen jańa mereke engizýdi usyndy. «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý týraly» kelisimge qol qoıylǵan kezde Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Bul – Eýrazııalyq yqpaldastyqtyń kúni!» dep aıtqany este. Osyǵan súıengen B.Smaǵul «endi osyny biz zań júzinde bekitkenimiz jón. Biz bolashaqta bul merekeniń búkil Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elder kóleminde atap ótilýine qol jetkizýimiz kerek», dep atap kórsetti.   «Altyn orta» – úılesimdilik arqaýy Jıynda sóz alǵan Ýlan-Ýde (Reseı) qalasyndaǵy Býrıat memlekettik ýnıversıtetiniń fakýltet dekany, professor Elvıra Radnaeva «Táýelsiz Qazaqstan – eýrazııalyq ıdeıany damytatyn kóshbasshy» taqyrybynda baıandama jasady. Ol eń aldymen, qazaqstandyqtardy Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen quttyqtaı kele, ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa shaqyrǵan L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti basshylyǵyna rızashylyǵyn bildirdi. Qazaqstan Táýelsizdiginiń shırek ǵasyrlyq mereıtoıy qazaq jurty úshin ǵana emes, Eýrazııanyń ortalyǵynda ornalasqan barlyq baýyrlas halyqtar úshin de mańyzdy. Olardyń ishinde bizdiń býrıat halqy da bar. Búginde Qazaqstan Eýrazııa ıdeıasyn jáne ıntegrasııalyq úderisterdi ilgeriletýde kóshbasshy bolyp tur. Burynǵy keńestik keńistikte júrip jatqan ıntegrasııalyq úderisterdiń tarıhı-fılosofııalyq negizi bar. Eýrazııa ıdeıasyna qysqasha anyqtama berer bolsaq, oǵan «altyn orta» degen uǵymdy berýge bolady. Iаǵnı, bul – áleýmettik fılosofııa uǵymynda qoǵam men adamnyń arasyndaǵy úndestik, úılesim bar degen sóz. Qazirgi tańda Eýrazııa ıdeıasynyń jaryqqa shyǵýyn jahandanýdyń ózi talap etip otyr, dedi Elvıra Radnaeva. Osylaı deı kele, ol Eýrazııalyq ıntegrasııany damytý týraly ıdeıany Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev árdaıym kóterip kele jatqanyn, jalpy, Eýrazııa keńistigindegi óńirlik ıntegrasııa Qazaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy basty basymdyqtarynyń biri ekenin atap ótti. Qazaqstan óziniń Táýelsizdigin alǵan jyldardan beri postkeńestik keńistiktegi barlyq ıntegrasııalyq úderisterdiń, bastamalardyń, jobalardyń bastamashysy bolyp keledi. Qazaqstan 90-shy jyldardaǵy qıyndyqtarǵa qaramastan, qaryshty damyǵan elge aınalǵanyna dúnıe júzi elderiniń kózi jetti. Qazaqstan iri eýrazııalyq memleket retinde «Biryńǵaı ekonomıkalyq aımaq» atty ǵalamdyq jobany ilgeriletip keledi. Sondyqtan, jalpy, eýrazııalyq ıntegrasııalyq úderisterdi Qazaqstansyz elestetý áste, múmkin emes, dedi ol. Sonymen qatar, professor Eýrazııa keńistigindegi memlekettik-quqyqtyq ıntegrasııa máseleleriniń tarıhı tamyry tereńde jatqanyna, qazirgi tańda eýrazııalyq ıntegrasııa máselesinde halyqaralyq-quqyqtyq jáne memlekettik-quqyqtyq baılanys jandana túskenine toqtaldy. Al búginde Qazaqstan «ıntegrasııalyq shemalardy» izdeý jolynda úlken bas­tamalar kóterip keledi. Búginde bul ıntegrasııanyń bir qalyby – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq. Bul – Qazaqstannyń aýqymdy bastamalarynyń biri. Odaqty qurý týraly ıdeıany Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev alǵash ret 1994 jyldyń naýryz aıynda M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetindegi óziniń leksııasy kezinde kótergen bolatyn, dedi Elvıra Radnaeva. Sonymen qatar, ol Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy eýra­zııalyq ıntegrasııa úderisteri jan-jaqty ári tereń júrgizilip jatqanyn atap ótti. Árıne, jasyrary joq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý aıa­syndaǵy úderister kezinde túrli ǵylymı, ıdeologııalyq, saıası qarama-qaıshylyqtardyń da bolǵany belgili. Sebebi, árkim óziniń ulttyq múmkindik­terin birinshi kezekke qoıǵysy keletini belgili. Alaıda, Qazaqstan Prezıden­ti óziniń sózinde ıntegrasııalyq úderis­terdi ilgeriletý kezinde eń aldymen, memleketterdiń táýelsizdigine nuq­san kelmeýi kerektigin, Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqty saıasılandyrýdan aýlaq bolý qajettigin aıtqan bolatyn. Iаǵnı, bul odaq tek ekonomıkalyq ınte­grasııalyq úderisti damytýdy, onyń kókjıegin áleýmettik, bilim-ǵylym, densaýlyq saqtaý salalary aıasynda da ke­ńeıtýdi kózdeıdi, dedi Elvıra Radnaeva. Jıyn barysynda ol bilim-ǵylym salasynda áriptestik ornatý baǵytynda Býrıat memlekettik ýnıversıteti elimizdiń joǵary oqý oryndarymen ózara yntymaqtastyq ornatýǵa jáne damytýǵa múddelilik tanytyp otyrǵanyn jetkizdi. Máselen, 2016 jyldyń 19 mamyr kúni Býrıat memlekettik ýnıversıteti men L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti arasynda О́zara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul qujatqa sáıkes, eki joǵary oqý orny ortaq ǵylymı zertteýler júrgizý men akademııalyq yntymaqtastyq ornatý boıynsha áriptes boldy. Aldaǵy ýaqytta bizdiń ýnıversıtetterimiz túrli baǵytta eýrazııalyq zertteýler júrgizýge kúsh salady. Jalpy, eki eldiń joǵary oqý oryndary bilim-ǵylym salasynda kóterilgen bastamalar men jobalardy birlese júzege asyrýǵa, sol arqyly eýrazııalyq keńistiktegi ózara yqpaldastyqty jandandyrýǵa yqpal etedi dep oılaımyn, dedi Býrıat memlekettik ýnıversıtetiniń Zań fakýltetiniń dekany.   «Qazaqstan – bastamany baǵalaı biletin el» Belarýstiń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Anatolıı Nıchkasov «Qazaqstan jáne Belarýs respýblıkalary arasyndaǵy saıası-mádenı baılanystar» taqyryby aıasynda sóz sóıledi. Ol óz kezeginde eki el arasyndaǵy saıası-mádenı baılanystar shırek ǵasyrda ornyǵa túskenin aıtty. Bıyl Qazaqstan Táýelsizdiginiń jarııalanǵanyna 25 jyl toldy. Árıne, tarıhı turǵydan alǵanda, bul óte kóp ýaqyt bolyp kórinbeýi múmkin. Alaıda, jas memlekettiń qalyptasýy men órkendeýi úshin az ýaqyt emes. Búginde Qazaqstan Prezıdentiniń qajyr-qaıratynyń arqasynda bul el ishki jáne syrtqy saıasatta aýqymdy jobalardy júzege asyrdy. Qazaqstannyń halyqaralyq bastamalary der ýaqytynda kóterilip keledi. Olardyń árqaısysynyń óz mańyzy, róli bar. Olarǵa ıadrolyq qarýsyzdaný, terrorızmmen kúres, adam quqyǵyn qorǵaý, qorshaǵan ortany saqtaý, ǵalamdyq ekonomıkany damytý baǵyttarynda kótergen bastamalaryn jatqyzýǵa bolady, dedi Anatolıı Nıchkasov. Sondaı-aq, ol 90-shy jyldary Qazaqstan da, Belarýs te kúrdeli kezeńdi bastan ótkergenine toqtaldy. Biz memlekettik qurylysqa qatysty tetikterdi basynan bastap bekittik. 1992 jyly dıplomatııalyq baılanys­tarymyzdy alǵash ret ornyqtyrdyq. Belarýstiń syrtqy saıasattaǵy basymdyqtarynyń biri – ol Qazaqstanmen aradaǵy ózara tıimdi áriptestik baılanysyn damytý. Bizdiń saıası únqatysýymyz túrli salalar boıynsha belsendi túrde júrgizilip keledi. Mınsk pen Astananyń halyqaralyq kún tártibinde turǵan ózekti máseleler boıynsha kózqarastary ortaq, pikirleri úndes. Belarýs Qazaqstannyń 2010 jyly EQYU-ǵa tóraǵalyq etýine qoldaý tanytty. Sonymen qatar, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine saılanýyna qatysty da qoldaý bildirdi. Qazaqstan da Belarýstiń bastamalaryna nıettestik tanytyp keledi. Búginde elderimizdiń arasyndaǵy parlamentaralyq baılanys kókjıegi keńeıýde, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy ıntegrasııalyq úderisterdi jandandyrýda, ekijaqty saýda-ekonomıkalyq yqpaldastyqty ornyqtyrýǵa da birlese kúsh biriktirip otyr. Búginde bizdiń memleketter farmasevtıka, aýyl sharýashylyǵy, mashına qurastyrý salalarynda ózara baılanys ornatýda. Jalpy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aýqymdy transulttyq birlestikke aınaldy. Oǵan kóptegen halyqaralyq uıymdardyń aıryqsha nazar aýdarýy – sonyń aıǵaǵy, dedi elshi. Anatolıı Nıchkasov búginde eki el arasyndaǵy mádenıet, bilim-ǵylym salalaryndaǵy yntymaqtastyq ta jandana túskenin atap ótti.   Alqaly jıynnyń salıqaly usynysy Konferensııada sóz alǵan L.N.Gý­mılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıver­sıteti Qazaqstan halqy Assambleıasy kafed­rasynyń meńgerýshisi Anatolıı Bash­makov «Qazaqstan halqy Assam­bleıasy – memleket táýelsizdigi men ult­tyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy rýhanı qu­ral», degen taqyryp aıasynda baıandama jasap, Qazaqstannyń etnosaralyq, kon­fessııaaralyq túsinistikti saqtaý jáne nyǵaıtý baǵytynda jumystaryna keńi­nen toqtaldy. Bul kúni sala mamandary birneshe taqyrypta ótken seksııalyq otyrystarǵa qatysty. Olar: «Ejelgi dáýirden qazir­gi kezeńge deıingi Qazaqstan tarıhy men mádenıeti», «Uly Dala eli jáne L.N.Gýmılevtiń eýrazııalyq kózqa­ras­tary», «Álıhan Bókeıhan jáne ult zııaly­larynyń oı-tanym murasy», «Jahan­dyq saıasattaǵy Qazaqstan jáne Ult kósh­basshysy N.Á.Nazarbaevtyń róli, «Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń qalyptasýy men damýynyń negizgi baǵyt­tary» degen taqyryptar boıynsha uıym­dastyryldy. «Qazaqstan Respýblıkasy jáne Eýra­zııa keńistigi: qazirgi zaman men damý ke­le­shegi» atty halyqaralyq ǵylymı-tá­jirıbelik konferensııany qorytyn­dylaǵan sala mamandary el Táýel­sizdiginiń shırek ǵasyrlyq mereıtoıyna arnalǵan jıynda Qazaqstan Táýelsizdiginiń qalyptasýy men damýy­nyń negizgi baǵyttary, mádenı-ekono­mıkalyq jáne áleýmettik-saıası damýynyń máseleleri ǵylymı turǵyda jan-jaqty zerdelengenine toqtaldy. Otyrys búgingi kúnge deıingi Qazaqstannyń tarıhy men mádenıetin zertteýdiń ártúrli aspektileri, qazaq halqynyń táýelsizdigi men bostandyǵy úshin ult-azattyq kúrestiń óshpes máni jáne ult-azattyq qozǵalys jetekshileriniń ıdeıalary keńinen talqylanǵanyn atap ótti. Otandyq jáne sheteldik ǵalymdar Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qarsańynda Qazaq eli tarıhynyń ózekti máselelerin, ulttyq tarıhty zertteýdiń baǵyttary men etnomádenı salasyndaǵy ózara yqpaldastyqty aıqyndaý, Eýrazııa keńistigindegi memleketterdiń áleýmettik-mádenı baılanystaryn damytý maqsatynda óz usynystaryn ortaǵa saldy. Ol usynystar – Qazaqstan Respýblıkasynyń álemdi ıadrolyq qarýdan azat etý jáne turaqtylyqty saqtaý baǵytyndaǵy jahandyq bastamalaryn qoldaý, teń quqyly, erikti jáne syndarly áriptestik negizinde eýrazııalyq ıntegrasııany kúsheıtýge jaǵdaı jasaý, Eýrazııalyq aýmaǵyndaǵy bilim jáne ǵylymı mekemelerinde Qazaq eli jáne Eýrazııalyq Ekonomıkalyq odaq (EAEO) elderiniń tarıhyn pánaralyq zertteý boıynsha ǵylymı zertteý jobalaryn jasaý jáne júzege asyrý, yntymaqtastyq elderiniń ǵylymı ortalyqtary men jetekshi bilim berý mekemelerine Eýrazııa halyqtary arasynda toleranttylyqtyń eýrazııalyq úlgisin jasaý. Sondaı-aq, Eýrazııa keńistigindegi joǵary oqý oryndarynda Qazaqstan jáne Uly Dala halyqtarynyń mádenıeti men tarıhyn nasıhattaý boıynsha aǵartýshylyq jumystardy júzege asyrý, Qazaq memlekettiliginiń tarıhyn nasıhattaıtyn ǵylymı-tanymdyq ádebıetter shyǵarýǵa, kórkem jáne derekti fılmder túsirýge múmkindikter jasaý da usynystar qataryna endi. Aıgúl SEIILOVA, Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT