«Altyn qordyń» ózge qajettiligin ózgeler aıta jatar... Men ondaǵy saqtalǵan jádigerlerdiń keler urpaq úshin bereri týraly az ǵana aıtqym keledi. Búgingi sahnada júrgen ini-qaryndastarymnyń ónerine ishteı qýanyp júrem. Bárine birdeı emes, árıne. Onyń ishinde kúrish arqasynda sý ishken kúrmekteri qanshama, jibektiń dańqymen ótip ketken bózderi qanshama. Al «Altyn qordyń» ishinde saqtalǵan dúnıeler myń san saraptamadan ótken qundylyqtar ǵoı. Tehnıka jetistikteri adam kemshilikterin túzetip, jezdi altyn etip kórsetip jatqan alhımııalyq dáýirde keshegi týma darynymen, janqııar eńbegimen óz ultyn álemge pash etken týyndylardy da, onyń ıelerin de umytýǵa haqymyz joq. Olarmen tyńdarman qaýymdy jıi-jıi tanystyryp, tabystyryp otyrý qajet-aq. Munyń birneshe tıimdi jaqtary bar. Birinshiden, qazirgi jas urpaq óz sanasyna ult tarıhyn ulttyq áýezben birge órgeni durys. Ulttyq óner búgingi tabynyp júrgen juldyzdardan bastalady, naǵyz óner osy degen túsinik – ótkeni men bolashaǵynan bólinip aldy-artyn tumshalaǵan máńgúrttik túsiniktiń alǵysharty. Ekinshiden, keshegi alyptarymyzdyń ónerin saraptap sanaǵa sińire otyryp jasalǵan qadam, ulttyq ónerimizdiń býynyn qataıta túsedi. О́ner ıeleriniń ózine degen senimin nyǵaıtady. О́tkenniń aldyndaǵy paryzyn sezinip, oǵan adal bolǵan órkenniń qaı kezde de joly ashyq. Úshinshiden, efırde qaptap ketken jańashyl estrada ónerdi saýdaǵa aınaldyryp barady. Bul – qaýipti qubylys. Sońǵy kezderi bir-birinen ún ǵana emes, qomaqty qaıyrymdardy qaımyqpaı qaıtalap alyp óz atynan usyna salatyn plagıattardyń sany kóbeıdi. Kez kelgen shet el mýzykasynyń qazaqsha nusqasyn jasaı qoıyp «kompozıtor» atanatyndar óz aldyna bir tóbe. Munyń ornyna halyq kompozıtorlary, halyq áýenderin sanasyna sińirip, sonyń basqasha túrin dúnıege keltirsem degen nıet joqtyń qasy. Syn aıtý ońaı, ony túzeter jol qaısy? Mine, osy suraqqa jaýap izdegende oıyń eń birinshi, «Altyn qorǵa» tireledi. Qudaı-aý, bir-birine uqsamaıtyn naǵyz asyldardy saqtap otyrǵan ónerdiń káýsar bulaǵy sol emes pe? Tehnıkalyq jaǵynan, oryndaý máneri jaǵynan kezdesetin azdaǵan aqaýlardy ysyryp qoıyp, ar jaǵyna úńilseń óz elińniń ótken shaǵyna saıahat jasap qana qoımaı, keýde-basyńdy túgel toltyryp shyǵasyń ǵoı jańa áýezdiń dánine. Kezinde úlken-kishiniń kókeıindegisin dóp basyp, qyrǵyz aǵaıynnyń, tipti, japon jamaǵaıynnyń súıikti ánine aınalyp ketken «Altaıdyń ar jaǵynan kelgen arý» ániniń avtory, Tynyshbaı aǵamyzdyń ózi «Altyn qordy» aıalaǵan jandardyń biri bolatyn. Qııal álemi ásem áýenge toly jannan qaıtalanbas dúnıeniń týylýy úshin bir ǵana oqıǵa jetip jatyr. О́zine deıingilerdi baǵalaı bilgen jandardan máńgilik týyndy shyǵady. Nurǵısa, Áblahat, Áset, Shámshi, t.s.s. aǵalarymyzdyń qaı-qaısysy da qazaqtyń tarıhı saz muralaryna asa yjdaǵatty bolǵan jandar. «Altyn qor» jónindegi aıtpaýǵa bolmaıtyn taǵy bir másele – keshegi halqynyń qurmetine bólengen ardaqty aǵa-apalardyń sońynda qalǵan mol murasyn elimen qaýyshtyryp otyrý, olardyń urpaǵyn, kózi tiri bolsa jubaıyn da qarjylaı demeý qajettigin eskere júrýimiz qajet. Onyń efırde paıdalanylǵan shyǵarmasy búgingi urpaǵynyń qolyna «qalamaqy» bolyp tıgende, olardyń qalaı tolqıtynyn bile bermeımiz. О́tken jyly Estaı aqynnyń jasy seksen altydaǵy nemeresi Zeken ájeıge atasynyń qalamaqysyn tabystaǵanda, keıýananyń qaǵazǵa oraýly aqshany keýdesine basyp otyryp egilip jylaǵany týraly Qýat Esimhan aǵamyz baspasózde jazǵan bolatyn. Aqshaǵa qýanyp jylady deımisiń. Atasy Estaıdyń áli de halqy úshin qymbat ekenin, onyń qaldyrǵan án murasy qazaq barda ómir súre beretinine súısinip egildi de. Tirisinde halqynyń aıaly alaqanynda bolǵan, qoshemetine bólengen asyldarymyzdy sórede kógertip, óz elinen jyraqtatý tektiniń isi emes. Mysaly, sońynda óshpes iz qaldyrǵan satırık Ospanhan Áýbákirovtiń shyǵarmalary qazirgi kezde óte sırek qoldanylady. Qazaq radıosynda qyzmet atqarǵan kezderimde bos ýaqyt taýyp, jıyrmaǵa jýyq qysqa áńgimelerin óz daýysymmen taspaǵa túsirip, mýzykamen árlep, efırge daıyndaǵan bolatynmyn. Qaı kezde tyńdalsa da óziniń mańyzyn joımaıtyn shyǵarmalar. Ol kisiniń ómirlik jubaıy Nursulý apaı «Qaraǵym, Ospanhan aǵańnyń atyna eshteńe túspep pe eken?» – dep suraǵanda qatty qınalamyn (qalamaqyny aıtady). О́ıtkeni, «Eshteńe joq, apa» – degen sózimniń astarynda, endigi jerde aǵanyń ózi de, shyǵarmasy da eshkimge kereksiz, degen oı sezilip qalatyndaı kórinedi. Mundaı suraqpen habarlasatyndar óte kóp. Solardyń kóbi keshe ǵana árbir shyǵarmasy el sýsynyn qandyryp, kózi jumylar-jumylmasta kereksiz bolyp qalǵan daryndardyń jaqyn jandary. Osyndaıda, Reseı arnasynda júrip jatatyn eske alý habarlaryna súısinesiń. Reseıdiń jańa bir jobasy shyqsa aına-qatesiz kóshirip, uıalmaı halyq nazaryna usyna salatyndar osyny nege eskermeıtinine tańym bar. Bizdiń eldiń barlyq kóńil kóterý mekemelerinde 70 paıyzǵa jýyq shet el mýzykasy paıdalanylady. Demek, otandyq bıýdjettiń osyǵan tıesili 70 paıyzy sheteldik avtorlarǵa qalamaqy retinde aýdarylyp otyr degen sóz. Shet memlekettiń bireýi bizdiń mýzykamyzdy óz qajetine paıdalanyp otyr ma? Olardan bizge aýdarylyp jatqan qalamaqy bar ma? Bolmasa, sebebi nede? Mine, bul – bizdiń Mádenıet mınıstrligin oılandyrýǵa tıis óte ózekti máseleniń biri. Bul óz qymbatymyzdy ózge emes, óz elimizde dáripteı almaı otyrǵandyǵymyzdan bolsa kerek. Al ol qymbatymyzdyń qomaqty bóligi «Altyn qordyń» sórelerinde shań basyp sarǵaıyp jatyr... Árıne, jigit jasyna kelgen egemendi elimizdiń alǵan asýlary, baǵyndyrǵan belesteri az emes. Áıtse de, alǵa óńmeń dep júrip asyldarymyzdy aıaq asty etip almasaq eken degen nıet, meniki. Baıǵalı ESENÁLIEV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan avtorlar qoǵamynyń bas dırektory