«AIS» Aqtóbeni aǵarǵanmen jarylqaıdy

«AIS» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń ónimderi óńir naryǵynda óziniń laıyqty ornyn alyp úlgerdi desek qatelespeımiz. Qazirgi ýaqytta oblystaǵy sút ónimderi naryǵynyń 60 paıyzy osy kásiporynnyń úlesine tıesili. Bir kezderi munda óńdeıtin sútke zárýliktiń bolǵany qazir umytyldy. Bul máseleni birinshi kezekte sheshýdi oılastyrǵan seriktestik basshylary ózderiniń taýarly-sút fermasyn ashýdy 2009 jyly qolǵa aldy. Sóıtip, Mártók aýdanynyń aýmaǵynan jer alyp, ferma ashty. «AIS»» jaýap­ker­shiligi shek­teýli seriktestigi 2010 jy­ly maý­sym aıynda ındýstrııalan­dy­­rý kartasynyń aıasynda Germanııa men Vengrııadan 1100 sú­t­ti golshtın-frız tu­qym­dy sıyr ákelip, taýarly-sút fer­ma­syn iske qosty. Oǵan 3,2 mıllıard teń­ge ınvestısııa salyndy. Onyń 85 paıyzy «Qazagroqarjy» AQ-qa tıesili de, qalǵan 15 paıyzy kásiporynnyń óz qarjysy. Jo­bany gollandııalyq «Van der Ploed International BV» kompa­nııa­sy tolyǵymen júzege asyr­dy. Barlyq qon­dyrǵylar Gollandııadan ákelindi. «AIS» kompanııasynyń birneshe qyzmet­ke­­ri gollandııalyq fermalarda oqytylyp, tájirıbeden ót­ken. Bul ferma kásiporyndy shı­ki­zatqa táýeldilikten birshama qut­qar­dy deýge bolady. Sút zaýyty 2010 jylǵa deıin sút shı­­­ki­­zatyn sharýa qojalyq­tar­dan, jeke adam­­dardan alyp ke­l­di. Jazda qıyndyq joq, biraq qysta súttiń joqtyǵynan qı­na­­lyp qalýshy edi. Qazir, shúkir, ta­ý­- ­ar­ly-sút fermasy kúnine 30 tonna sút be­rip tur. Aı saıyn taǵy bes tonnany bu­ryn­ǵysha sharýa qojalyqtarynan alady. Biz seriktestiktiń taýarly-sút fermasynda bolǵanymyzda munda iskerlik pen izdenistiń izin ańǵardyq. Teksheleı úıil­gen pishen, arnaıy oryndarǵa salyn­ǵan pishen­deme men súrlem sharýa­qorlyqty ańǵartady. Sıyr qora­la­ry tap-taza, maldyń jemshóbi aldyn­da, sýy ózi kelip tur. Budan bes jyl buryn shetelden áke­lin­gen qasharlar qazir sút bula­ǵyn aǵyzǵan saýyn sıyrlary bol­ǵan. Úsh-tórt ret buzaýlaǵan sıyr­lardyń ónimdiligi de joǵary. Qazir fermadaǵy ár sıyrdan orta­sha 29 lıtr sút saýylady. Sıyr­lar kúnine tórt ret saýylady. Tipti, 60-70 lıtr sút beretin chem­pıon sıyrlar da bar bolyp shyqty. Qazir munda 800 saýyn sıyry ustalýda. Bıyldyń ózinde ár júz sıyrdan 87 buzaý alynǵan. Bul óz sıyr tabyndaryn tolyq­ty­rý­men qatar, taıynshalaryn ózge sharýa­shylyqtarǵa satý­ǵa múmkindik berýde. Ras, taıyn­sha­­lardyń baǵasy Eýropa­dan tó­­men emes. Onyń da reti bar. Mal­dy jer-sý asyp baryp, alýǵa shyǵyndanbaısyń, irgeden qora­ńa kirgize qoıasyń. Bul maldy jetkizý úshin seriktestiktiń biraz shy­ǵyn­­danýyna týra kel­geni de ras. Jylyna 150-200 taıyn­­shany ótkizip, paıdasyn kó­rip otyr­ǵan seriktestik bul sharýa­ny aldaǵy ýaqytta arttyra túspek. Sondyqtan da ár buzaýdy baladaı mápelep baǵyp-kútý qalyptasqan jaıt. Saýyn sıyrlardyń úlesi artqan saıyn satylatyn taıynshalardyń da kóbeıe túsetini belgili. – «Sıyrdyń súti tilinde» demeı me? Sol aıtqandaı, bizdiń jumysymyzda jemshóbin ra­sıonǵa saı berý buljymaıtyn qa­ǵıda. Qazir 850 gektarǵa júgeri, jońyshqa, aralas mal azyǵyn, bede ósiremiz. Jemdik astyq­ty satyp alamyz. Mal azy­ǵyn óńdeıtin seh jumys istep tur. Qoralarymyz saıly. Maldárigerlik-zootehnıkalyq ta­lap­tar qatań saqtalady. Ár sıyr­dyń memlekettik tirkeý quja­ty bar. Onda onyń barlyq de­rek­teri tirkelgen. Osyndaı júıe­li jumystyń arqasynda mal aýrýy shyǵyny bolǵan emes. Súttiń synamasyn kúnine tórt ret alamyz. Sebebi, bizdiń óni­mimiz taza jáne sapaly bolýy kerek, tutynýshylar zardap shekpeýi tıis, – deıdi taýarly-sút fermasynyń meńgerýshisi Armen Hýrshýdıan. Taýarly-sút fermasy mal azy­ǵyn molaıtý úshin kúzdik daqyldar egistigin keńeıtýdi qolǵa aldy. Sondaı-aq, sýarmaly alqapty paıdalanýǵa berdi. Bul jyl boıy kók balaýsa jem-shóptiń úzilmeýine negiz qalaıdy. Fermada bar bolǵany 22 adam eńbek etedi. Onyń altaýy – saýynshy. Olarǵa eńbek etýge jaqsy jaǵdaı jasalǵan, dýsh jáne shaǵyn ashana jumys isteıdi. Eńbek­aqy joǵary, turaqty beri­lip turady. Sıyr­lardy saýý avtomattandyrylǵan. Qaı sıyr qansha sút bergenin kompıýter ózi eseptep shyǵaryp qoıady. Sıyrlar da daǵdylanǵan saýyn qondyrǵylaryna ózderi kiredi. – Sıyrlardy tórt-bes buzaý­laǵannan keıin qasharlarmen almastyramyz. Sıyr­lar shet el­den ákelingen uryqpen qoldan uryq­tandyrylady. Kári sıyrlar etke soıyla­dy. Memlekettik qol­daý da sharýa­nyń júrýine yq­­pal etýde. Saýylǵan bir lıtr sútke 25 teńge sýbsı­dııa be­rile­di. Mal azyǵyna da­ sýbsıdııa qarastyrylǵan. Osyn­daı yntalan­dyrýdyń ná­tı­je­si jyl­ja­rymdyq mal azyǵyn daıyndap aldyq, – deıdi ferma meńgerýshisi. Taýarly-sút fermasyndaǵy maldy óz­ tóli esebinen 1800-2000 iri qaraǵa deıin jetkizý úshin qosymsha qora salý da oılasty­rylýda. 240 sıyrǵa arnalǵan qora 2017 jyly salynady dep kú­tilýde. Sóıtip, fer­many keńeıte be­rýge baǵyt ustalýda. – Bul ferma – bizdiń enshiles kásip­orynymyz. «AIS» JShS sút kompanııasy 1999 jyldan bas­tap sútti qaıta óńdeýmen aınalysyp keledi. Qazirgi tańda serik­tes­tik bazasynda 40-tan astam sút óndirýshi sharýashylyqty birik­tirgen sút klasteri uıym­das­ty­rylǵan. Sonyń ishinde serik­tes­­tiktiń taýarly-sút fermasy eń úlkeni bolyp tabylady. «AIS» JShS «fermadan bastap dúken sórelerine deıingi» tu­ıyq­talǵan óndiristik jelisi bar, sútti óndirip, óńdeıtin óńirdegi jal­ǵyz kásiporyn. Kompanııa 60-tan astam sút ónimderin shyǵarady. Kompanııanyń sút zaý­ytyn qaıta jaraqtandyrdyq, oǵan Germanııanyń óndiristik qondyrǵysy qoıyldy. Kúnine 50 tonnaǵa deıin sút ónimderin shyǵarýǵa múmkindik beredi. Búgingi tańda 35 tonnaǵa deıin ónim óndirip kelemiz. Saýyn sıyrlar sanyn kóbeıtýdegi maqsat ta sol zaýyttyń jobalyq qýatyna shyǵýǵa degen talpynys, – deıdi «AIS»» sút kompanııasynyń dırektory Qýanysh Eshanov. Qazir jeke kásipkerler de sút óndirýge yqylas tanytýda. О́ńirde sharýashylyq qu­rylymdarynan sút daıyndaýdy jolǵa qoıý­ǵa baǵyt ustalýda. Daıyndalatyn sút kó­beıse, «AIS» JShS-niń sút zaýytynyń da taıaý ýaqytta jobalyq qýatyna shyǵa­ry­na senim mol.  Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy  Sýretti túsirgen Haıreden Raýshanov