Keshe ulttyq ádebıet álemi aıryqsha oqıǵanyń kýágeri boldy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda «Ǵasyr aqyny» atanǵan, qazaq poezııasynyń kórnekti ókili Muqaǵalı Maqataevqa arnalǵan ensıklopedııa jaryqqa shyqty. Tulǵalyq ensıklopedııa − aqynnyń mol ádebı murasynyń qaýyzyn ashyp, onyń asyl dánin oqyrman qaýymǵa barynsha saralap kórsetýdi maqsat tutqan úlken jınaqqa aınaldy.
Talaıdan josparlanǵan ensıklopedııa tusaýkeserine Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın, qoǵam qaıratkeri Shámshá Berkimbaeva bastaǵan Almaty zııalylary, aqynnyń zamandastary, tanymal jazýshylar qatysty.
− Qazaqstandaǵy tulǵalyq ensıklopedııalardyń alǵashqysy – «Abaı» bolsa, búgingisi − «Muqaǵalı». Ekeýi de uly aqyn, ekeýi de ensıklopedııa arnaýǵa turarlyq aqyn. Biraq eki ensıklopedııanyń arasynda úlken ózgerister boldy. Abaıdy shyǵarýdyń ońaılyǵy, oǵan kóp jyldar aqyn shyǵarmashylyǵyn zerttegen ǵalymdar qatysty da jáne Abaı óleńderi jaıly eńbekter kóp boldy. Al Muqaǵalıtaný ǵylymy endi ǵana qolǵa alynǵandyqtan, ǵylymı turǵydaǵy materıaldardyń kópshiligi ári jaryq kórmegendikten, biraz qıyndyqtar boldy. Soǵan qaramastan, Almatydaǵy aqyn-jazýshylardyń, synshylardyń kúshin paıdalanyp, osy kitapty shyǵardyq. Munda basty taqyryp − Muqaǵalıdyń óleńderi. «Muqaǵalı 1001 óleń shyǵarǵan» deıdi. Bul kitapta sol myńnan astam týyndy ensılopedııaǵa túgel endi. Ekinshiden, aqyn shyǵarmalaryn janrlyq jaǵynan ǵana emes, taqyryptyq jaǵynan barynsha qamtyp, meılinshe mol materıaldar berýge tyrystyq, − deıdi ensıklopedııany qurastyrýshylar tobyn basqarǵan jazýshy Tańatqan Rsaev.
Jańa ensıklopedııany jaryqqa shyǵarǵan «Qazaqparat» baspa korporasııasynyń prezıdenti Qonysbek Botbaı: «Bul kitapty 2010 jyly josparlap, usynysymyzdy Ádilet mınıstrliginde tirketip, ruqsat kýáligin alyp, materıaldar jınaqtaýdy bastaǵan edik. Tek byltyr ǵana Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń «Ádebıettiń áleýmettik mańyzdy túrlerin basyp shyǵarý» baǵdarlamasy boıynsha kózdegen maqsatqa qol jetkizdik. Bir jyl boıy ensıklopedııa qurastyrýda tájirıbesi bar mamandardy tartyp, osy kitaptyń basyn quradyq. Avtorlardy kóptep qamtýǵa umtyldyq. Ensıklopedııa qurastyrý isimen aınalysyp júrsek te, bul jobaǵa úlken jaýapkershilikpen qaradyq. Kúndi túnge ulastyrylyp, sapaly jınaq jasadyq dep oılaımyn. Bizge ońaı tıgen tusy, osy ensıklopedııa qolǵa alynǵannan bastap, qalamgerler tarapynan, mamandar jaǵynan usynys-tilekter kóptep túsip jatty. Jasalynyp jatqan jumystan habardar jurt baspamyzǵa kelip, aqyl-keńes berip otyrdy. Sondyqtan Muqaǵalı aqyn týraly málimetter barynsha qamtyldy. Eger kemshin tustary bolsa, Muqaǵalı dáýiri endi bastaldy, aqyn shyǵarmashylyǵy ár kezeńde óziniń laıyqty baǵasyn ala beredi», deıdi.
Kitapta sonymen qatar uly aqynnyń ómir joly, týǵan jeri, ósken ortasy, úrim-butaǵy, tanym-senimi, qalamdas joldastary, qoǵamdyq, áleýmettik, dinı kózqarastaryna baılanysty naqty maǵlumat beretin materıaldar júıeli jınaqtalǵan. Ensıklopedııany qurastyrýshylar ony shyǵarýda «Muqaǵalı» jýrnalynyń jáne Muqaǵalı Maqataev atyndaǵy halyqaralyq qordyń kómegi kóp boldy deıdi.
Sonymen, kólemi 90 shartty baspa tabaq bolatyn ensıklopedııa 3 myń tırajben tarap otyr. Qosymsha taralymǵa «Qazaqparat» baspa korporasııasy qarajat bólgen.
Máńgilik jyrdyń muhıtyndaı Muqaǵalıdaı aqynnyń rýhanı ǵumyryna arnalǵan jıynnyń beıresı bóliminde jastar aqynnyń óleńderin oqyp, belgili ánshiler halyqqa keń taraǵan ánderin shyrqap, talaı estelikter tarqatyldy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY