Tamyrymyzda da, taǵdyrymyzda da uqsastyq bar

Qazaqstan-Japonııa yntymaqtastyǵyna – 25 jyl Japonııa úkimetiniń atynan Japonııa men Qazaqstannyń arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornaǵanyna 25 jyl tolýy­na oraı shyn júrekten qut­tyq­taımyn. Japonııa men Qazaq­stan 1992 jyldyń 26 qańtarynda, Qazaq­stan Táýelsizdik alǵan sát­ten bir aı ótkennen keıin dıplo­ma­tııalyq qarym-qatynas ornatty. Sol ýaqyttan beri eki el ara­syndaǵy dostyq qarym-qatynas­tar men yntymaqtastyq kóptegen tulǵalardyń kúsh-jigeriniń arqa­synda sátti damyp keledi. 1991 jyldyń 29 tamyzynda Pre­zı­dent N.Nazarbaevtyń Jarly­ǵy­men Semeı ıadrolyq synaq polıgony jaby­lyp, ıadro­lyq qarýdan bas tartý jónin­de sheshim qabyldandy. Japo­­nııa bul áreketti joǵary baǵa­lady jáne ıadrolyq synaq­tar­dan zardap shekken­derge qaıy­rym­dylyq kómek kórsetý, radıa­sııalyq sáýlelený­men jumys isteıtin mamandardy daıarlaý, medısınalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etý syndy baǵdar­lamalarǵa qoldaý kórsetti. Yn­ty­maqtastyq Astana qury­lysy­nyń ınfraqurylymyn damytý baǵytynda da jalǵasty. Ja­ponııa qurylys kompanııasy salǵan Semeıdegi Ertis ózeniniń ústinen ótetin aspaly kópir eki el arasyndaǵy dostyq kópiri retinde jergilikti halyqtyń maqtanyshyna aınaldy. Men Prezıdent N.Nazarbaev­tyń Japo­nııa men Qazaqstan ara­syndaǵy ynty­maq­tastyqtyń negizin qalaǵan­dyǵyn basa aıt­qym keledi. Sol ýaqyt­tan beri eki el arasyndaǵy dos­tyq qaty­nas barynsha nyǵaıa tústi jáne túrli salada damyp keledi. 2011 jyldyń 11 mamyrynda Ja­po­­nııa­nyń shyǵys jaǵa­laýynda alapat jer silkinisi bol­ǵan kezde Qazaq­stannan Ja­po­­nııaǵa iri kólem­­de qarjy jáne azyq-túlik túrin­­de jár­dem jiberildi. Japon hal­­qy qazaq­­stan­dyqtardyń jyly qol­­daýyn eshqashan umytpaı­dy jáne shyn júrekten alǵy­syn bildiredi. Sońǵy jyldary elderimiz ara­syn­­daǵy qarym-qatynastar bel­sendi túrde damyp kele jat­qanyn baıqaýǵa bolady. 2015 jyl­dyń qazan aıynda Japo­nııa Premer-mınıstri S.Abe­­nyń Or­ta­lyq Azııanyń bes mem­le­ke­tine jasaǵan saparynyń qory­tyn­­dy núktesi Qazaqstan bol­dy. «Nazarbaev Ýnıversıtette» Premer-mınıstr sóz sóılep, ald­aǵy ýaqytta Japonııanyń Orta­­lyq Azııaǵa qatys­ty saıa­saty­­nyń negizgi baǵyty osy óńir­diń bar­shaǵa ashyq, turaqty da der­­bes aımaq retinde damýyna qol­daý kórsetý turǵysynan órbı­tinin, Ortalyq Azııanyń ár mem­leketimen, sonyń ishin­de Qazaq­­stan­men qarym-qatynas­tardy túbegeıli nyǵaıtýǵa nıet­ti ekenin jarııa etti. Sonymen birge, Premer-mınıstr S.Abe óner­kásipti ártaraptandyrý maq­satynda joǵary bilikti ma­man­dardy daıarlaýǵa qoldaý kór­­setý, aımaqtyq ynty­maq­­tas­tyqtyń órkendeýine baǵyt­talǵan «Ortalyq Azııa + Japo­nııa» únqatysý aıasynda aımaq­tyq máselelerge belsendi túrde atsalysý, álemdik sahna tórindegi yn­ty­maqtastyqty tereńdetý jáne t.b. baǵyttar týraly sóz qozǵady. 2016 jyldyń 6-9 qara­shasy ara­­ly­ǵynda Prezıdent N.Nazarbaev Japo­nııaǵa tórtin­shi ret resmı sapar jasa­d­y. Sapar barysynda Prezıdenttiń Ja­ponııa Imperatorymen kez­desýi, Premer-mınıstr S.Abemen kelissóz­der júrgizýi, Japonııa Parlamentinde TMD aýmaǵy elderi qatarynan al­ǵash­qy memleket basshysy retin­de sóz sóıleýi, is­ker toptar bas­shy­larymen kez­de­sýi, Tokaı ýnı­versıtetine barýy syn­dy maǵynasy zor is-shara­­lar uıym­­dastyryldy. Eki el bas­shy­lary­nyń arasynda «Azııa­nyń ósip-órkendeý ǵa­syryndaǵy keńeı­t­ilgen strategııalyq áriptes­tik týraly» birlesken málim­­demege, sondaı-aq, memle­kettik mekemeler men kompanııalar arasynda kóptegen qujattarǵa qol qoıylyp, qujat almasý rásimderi ótkizildi. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti Hıro­sıma qalasyna sapar shegip, ıadro­lyq qarýsyz álem qurý jolyndaǵy berik ustanymyn búkil álemge pash etti. Jalpy alǵanda, Prezı­dent N.Nazarbaevtyń Japo­nııaǵa jasaǵan sapary mem­leket­teri­mizdiń ekijaqty qarym-qaty­nastarynyń órkendeýine úl­ken serpilis berdi. Qos mem­leket basshylarynyń bir jyl ishinde jasaǵan resmı sapar­larynyń osylaı sátti júzege asýy Japonııa men Qazaq­stan­nyń ekijaqty dıplomatııalyq baı­la­nystary tarıhyndaǵy mańyzdy oqıǵa bolyp sanalady. Osy oraıda, BUU Qaýipsizdik Keńesi­­niń turaqty emes múshe­ligine Or­ta­­lyq Azııa aımaǵynan alǵash ret saı­­lan­ǵan Qazaqstan úshin jáne ótken jyl­­dan beri turaqty emes múshe bolyp ju­mys istep kelgen Japonııa úshin 2017 jyl BUU alańynda ózara árekettestikti tereńdetýge múm­kindik beretin mándi jylǵa aınalmaq. Japonııa men Qazaq­stannyń syrtqy saıasatynyń kóptegen tarmaqtary bir-birine sáıkes keledi jáne budan bylaı da eki el BUU aıasyn­da álemdik máselelerdiń sheshimin tabý­ǵa atsalysyp, halyqaralyq qoǵam­das­tyqtyń tynyshtyǵy men órkendeýi baǵytynda birigip qyzmet atqarady. Sonymen qatar, aǵymdaǵy jyly «Bolashaqtyń energııasy» taqyrybyna Astana qalasyn­da EKSPO-2017 halyq­aralyq mamandandyrylǵan kórmesi ótedi. Kórme kezindegi Japonııa pa­vılonynyń taqyryby – «Smart Mix with Technology: Bolashaq qýaty úshin Japonııanyń tájirıbesi men tegeýrini». Pavılon Japonııanyń qaýipsiz jáne qorshaǵan ortaǵa qamqor bolatyn túrli energııa kózderiniń qoldanysyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan talpynystary men eń zamanaýı tehnologııalaryn tanys­tyrady. EKSPO kórmesi Japonııa men Qazaqstan arasynda jańa bıznes-múmkindikterge jol ashyp, Japonııa azamattarynyń kórmege kelýi arqyly ózara qarym-qatynastardy da odan ári tereńdete túsedi dep úmittenemin. Japonııa men Qazaqstannyń eko­no­­­mıkalyq qarym-qaty­nas­tary birin-biri ózara tolyq­tyryp otyr. Qazaq­stan tabıǵı qazba baılyq­tary men adam resýrstaryna baı, al Ja­po­nııa­nyń zamanaýı tehno­logııa­­­lar men óndiristik noý-haý ar­qy­ly Qazaq­stannyń ónerkásipti ártarap­tan­dyrý, ınfraqurylymdy damytý syndy muqtajdyqtaryna jaýap berýge múmkinshiligi bar. Eki eldiń qýatty tustaryn birles­tirý arqyly qorshaǵan ortany qor­ǵaý, energııany únemdeý, kólik-logıstıkany damytý, paıdaly qazbalardy barlaý sekildi salalarda ekonomıkalyq ynty­maqtastyq múmkindikteri mol. Pre­zıdent N.Nazarbaevtyń Ja­ponııaǵa jasaǵan resmı sapary barysynda ekonomıkadaǵy ár­túrli máselelerge qatysty pikir almasýlar ótken bolatyn. So­lar­dy nátıjeli ilgeriletý arqy­ly eki memlekettiń áleýetine sáıkes qarym-qatynas qurýǵa kúsh-jigerimizdi salý mańyzdy bolyp tabylady. Mádenı almasýlar da jyl­dan-jylǵa nyǵaıyp keledi. О́tken jyly ıkebana sheber­lik-synyptary, dzıýdo jáne kendo sport túrleri bo­ıyn­sha demonstrasııalar, Japo­nııa­­nyń máde­nıeti kúni syndy is-sharalarda kópte­gen qo­naqtardy qabyldadyq. «Astana Balet» teatrynyń Japonııaǵa jasaǵan alǵashqy gastroldik sapary, japon tutqyny Ahıko Tesýronyń taǵdyryn negizge alǵan tarıhı dramanyń qoıy­lymy Qazaqstan men Japonııa­nyń mádenıet pen óner sala­syn­daǵy baı­lanysyn bir satyǵa joǵarylatty. Tarıh, arheologııa, medısına, atom ener­­ge­tıkasy, ǵarysh syndy keń aýqym­dy sa­la­larda ǵylymı almasýlar órken­dep jatyr. Japonııa elshiligi elimizdiń tańǵajaıyp tustaryn belsendi túrde tanys­tyrý arqyly Qazaqstan hal­qy­nyń Japonııa týraly tereńirek bilýine maqsatty túrde jaǵdaı jasap otyr. Premer-mınıstr S.Abe Prezı­dent N.Nazarbaevtyń Japo­nııaǵa resmı sapary bary­syndaǵy birlesken bas­pasóz máslıhatynda: «Bizdiń uqsas­tyq­tarymyz syrtqy kelbette ǵana emes, eldiń tarıhy men dástúrlerine degen súıispenshilik, úlkenderge qurmet kórsetý, qonaqjaılyq, beıbitshilik pen úılesimdilikti qadirleý syndy kóptegen ortaq qasıetterimiz bar», – dep atap ótken edi. Men de elshi retinde eki eldiń halyqtaryna ortaq qasıetterdiń mol ekendigin sezindim. Ortaq qundylyqtarymyzǵa súıene otyryp, ózgeshelikterdi eńserý arqyly ózara túsinistikti tereń­detken jaǵdaıda eki memleket arasyndaǵy qarym-qatynas tıimdi baǵytta damı beredi dep kámil senemin. Qazaqta «Bir kórgen – bilis, eki kórgen – tanys, úsh kórgen – týys» degen naqyl sóz bar. Kelesi shırek ǵasyr­da dostyq qarym-qatynasymyzdy tereńdetip, týystyq dárejege deıin jetip, qos eldiń baılanystaryn keńinen órkendetýge úlesimizdi qosaıyq! Ichıro KAVABATA, Japonııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi