Tól teńgemizdi turaqtandyrý tetikteri

Tól teńgemiz ishki qarjy rynogynda qaıtadan bedel ala bastady. О́tken jyldyń basynda endi qaıtyp ońalmastaı quldyraǵan ulttyq valıýtamyz jyl ishinde 1 AQSh dollaryna shaqqanda 380 teńgeden 311 teńgege deıin nyǵaıdy. Ulttyq banktiń sońǵy deregi boıynsha teńge tek bıylǵy jyldyń ózinde ǵana 7 paıyzǵa deıin kóterilgen. «Ulttyq bank sońǵy bes aı boıy teńge baǵamyn turaqtandyrýǵa eshqandaı aralaspaý saıasatyn ustanyp, valıýta rynogynda birde-bir ıntervensııa jasaǵan joq. Sondyqtan qazir elimizdiń valıýta aıyrbastaý oryndaryndaǵy teńge baǵamynyń qalyptasýyna bizdiń yqpalymyz nólge teń», dedi Ulttyq bank basshysy Danııar Aqyshev jaqynda BAQ ókilderimen ótken brıfıngte. Turǵyndardyń bankterden shet el valıýtasyn satyp alý kólemi de kóp ózgeriske ushyraǵan joq. Dollar satyp alý kólemi 2016 jyldyń qańtarymen salystyrǵanda, bıylǵy jylǵy qańtarda 5 paıyz ǵana tómendegen. Budan shyǵatyn túıin, tól teńgemiz elimizdiń qarjy rynogyndaǵy bas retteýshi – Ulttyq banktiń qoldaýynsyz-aq erkin aınalymda baǵamyn nyǵaıtýǵa bet burdy. Endeshe, ulttyq valıýtamyzdyń bedelin kóterýge qazaqstandyq bank júıesi tarapynan jasalǵan shara joqtyń qasy. Sonda sońǵy kúnderi teńge baǵamynyń kúrt nyǵaıýynyń basty sebebi nede? «Qazaq teńgesi aıyrbastalymy shekteýli ózine uqsas valıýtalar arasynda ótken alty aıda barynsha úlken ósim aýqymyna qol jetkizdi, aldaǵy ýaqytta da qazaqstandyq №1 eksporttyq taýar – munaı baǵasynyń sharyqtaýymen birge teńge baǵamy da nyǵaıa túspek», dep atap kórsetipti BMI Research basylymynyń bedeldi sarapshylary jaqynda jaryq kórgen redaksııalyq saraptamalarynda. Bul pikirge Bank of America bank konglomeratynyń sarapshylary da biraýyzdan qoldaý bildiripti. Sonymen birge, olar 2017 jyly teńge baǵamynyń taǵy da 15 paıyzǵa nyǵaıatyndyǵyna boljam jasapty. Bizdiń oıymyzsha, teńge baǵamynyń turaqtanýyna 2016 jylǵy aqpanda elimizde baǵany AQSh dollarymen kórsetýge tyıym salǵan elektrondy saýdanyń jańa erejesi de erekshe yqpal etti. О́zderińiz oılap qarańyzshy, sońǵy jyldary bizdiń elimizde taýar ataýly túgel esepti birlikpen saýdalanatyn boldy. Jarnamalanatyn taýardyń bári AQSh dollarymen baǵalandy. Halyq jalaqyny da, járdemaqylar men ótemaqylardy túgel teńgemen alady, al taýar baǵasy dollarmen baǵalanady. Tipti, Halyk Finance saraptamalyq kom­pa­nııasy 2015 jyldyń jeltoqsan aıyn­da Qazaqstanda dollarlaný úrdisi eń qaý­ipti tarıhı joǵary shegine jetti de­­gen resmı málimdeme de jasady. Sa­rap­­­shylardyń deregi boıynsha, eli­miz­­de baǵany dollarmen kórsetýge tyıym salǵan elektrondy saýda erejesi qa­byl­danǵannan keıin jyljymaıtyn mú­lik baǵasy birden 10-15 paıyzǵa a­r­zan­daǵan eken. Bul tártipti endi tek jyl­jymaıtyn múlik rynogynda ǵana emes, barlyq saýda núkteleri men jabaıy bazarlarda berik qalyptastyrý ke­rek. Sonda «dollar baǵamy ósti, endi taý­ar baǵasyn ósirýge májbúrmiz», degen alypsatarlardyń syltaýlaryna tos­qaý­yl qoıylar edi. Qalaı bolǵanda da, elimizdegi bas qa­r­jy retteýshisiniń qatysýynsyz teńge ba­ǵ­amynyń nyǵaıýy el ekonomıkasynyń da­mý­yna da, tutynýshylar suranysynyń jaq­sarýyna da oń yqpal etýde. Sonymen bir­­ge, teńgeniń turaqtanýy elimizdiń Ult­­tyq qorynyń tolyǵýyna da aıtar­lyq­­­taı ıgi yqpalyn tıgizip otyr. Kúni ke­she Ulttyq banktiń monetarlyq opera­sııalar departamentiniń dırektory Álııa Moldabekova «Biz keshe Qarjy mı­nıstrligindegi áriptesterimizben keńes­tik. Ulttyq qorǵa túsetin qarjy kólemi 1,2 trln teńge mólsherinde kútilgen bo­la­tyn. Degenmen, bul sıfrdyń óse­tin­di­gi qarastyrylýda. Ázirge, aldyn ala ja­­salǵan boljam – 1,5 trln teńge», dep atap kórsetti. BMI Research saraptamalyq tobynyń boljamy boıynsha, álemdik rynoktaǵy munaı baǵasy birqalypty baıaý ósý úrdisin saqtaıtyn bolady. Olardyń aıtýynsha, munaı barreliniń ortasha baǵasy 2017 jyly 57 AQSh dollary kóleminde bolyp, 2018 jyly munaı barreliniń baǵasy 60 dollar kóleminde turaqtanatyn kórinedi. Sonymen birge, bul sarapshylar toby Qazaqstannyń ult­tyq valıýtasynyń taıaý bolashaǵyna da berik boljam jasapty. BMI Research s­a­rap­shylarynyń boljamy boıynsha, teńge baǵamy 2017 jyly 1 AQSh dollaryna 310 teńge, 2018 jyly 302.50 teńge, al 2019 jyly 1 dollar 290 teńgege deıin tó­men­deıtin kórinedi. Mine, erkin aınalymǵa jiberilgen tól teńgemiz bir jyldyń aınalasyn­da quldyraýdyń shegine baryp, qaıtadan kúsh ala bastady. Búgingi teńge baǵa­myn­da eshqandaı jasandylyq joq. Teń­ge­niń nyǵaıýy naqty ekonomıkalyq ahý­alǵa baılanysty óristep keledi. En­di tól teńgesin qurmetteıtin naǵyz qazaq­­standyq patrıottardyń mindeti – ult­tyq ekonomıkamyzdy, ulttyq ryno­gy­myzdy dollarsyzdaný maqsatynda bas­talǵan alǵashqy qadamdarǵa barynsha qol­daý kórsetý.

Jylqybaı JAǴYPARULY, 

«Egemen Qazaqstan»