О́nimi ótpese, óndiris órkendeı me?

Memlekettik baǵdarlama aıasynda ashylǵan jobalardyń «jyry» kóp Qazynadan qyrýar qarjy qaralyp, ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyna engizilgen jobalardyń o basta jumysy da, jarnamasy da jaqsy edi. «Qazaqstanda jasalǵan», «Atyraýda shyǵarylǵan» dep jarysa jazǵanbyz. Alaıda, qýanysh uzaqqa barmady. Otandyq ónimge degen suranys azaıdy, básekege qabiletti bola almaı qaldyq, ishki naryqta da asa tartymdy emespiz. Mysaly, atalǵan memleket­tik baǵ­darlamany júzege asyrý­dyń al­ǵash­qy jyldarynda mu­naı­ly aı­maqta iske qosylǵan joba­lar – «Kaztýrboremont» servıs­tik ortalyǵy týrbına jab­dyq­taryn jóndese, «Brando» zaýyty shprıs pen quıylmaly quraldar shyǵardy. Áli de bar, biraq qarqyn baıaǵydaı emes. Oblys­tyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damý basqarmasy­nyń basshysy Dıas Jánibekovtiń aıtýyn­sha, «Kaztýrboremonttyń» jumysy­nyń jóndi bolmaýyna suranys az­dyǵy sebep. Sondyqtan, kásip­oryn áýelgi qyzmet kórsetý ba­ǵy­tyn ózgertip, qazir metall qu­ras­tyrylym óndirisine kó­ship­ti. Al jylyna 250 mln dana bir rettik qoldanylatyn medısınalyq ıne shyǵarady degen «Brandoǵa» ne boldy? «Samuryq-Qazyna Farmasııa» seriktestigi tarapynan týyn­daǵan ónimdi satyp alýǵa baı­lanysty máseleler «Bran­do­nyń» bolashaǵyna balta shapty ma? Áıteýir, qazir Atyraýda shyǵarylatyn shprısterdiń deni shekara asyp, Reseıge jóneltilip jatyr. Jergilikti naryqta suranys bolmaǵanǵa uqsaıdy. Esesine, reseılikterdiń qyzyǵý­shylyǵy joǵary, tipti baǵasy da edáýir qymbat. Qaryzǵa batqan kásiporyn­dar qata­rynda Inder aýda­nyn­daǵy qurǵaq qury­lys qospa­laryn shyǵaratyn zaýyt ta bar. Bankke bereshegi tórt mlrd teńgeden astam «Bıas Tek» zaýytynda qazir jumys jú­rip jatqan joq. Nesıe ótel­megen. Jobalyq qýaty jylyna 125 myń tonna gıps, 150 myń tonna qurǵaq qurylys qos­pa­laryn óndirýge jetedi dep esept­elgen kompanııa osylaısha orta jolda toqyrap qaldy. «Jyl sońyna deıin jumys qaıta jandanady, – deıdi salalyq basqarma basshysy Dıas Jánibekov. – Investor tabyldy. Jańa jabdyqtar alynyp, eskilerin tehnıkalyq jóndeýden ótkizip jatyrmyz». Solaı bolsa ıgi. Áıtpese, bir ǵana Inder aýdanynyń ózinde «Bıas Tekten» bólek «Tuz», natrıı gıpohlorıd zaýyt­tarynyń da jaǵdaılary aıa­nysh­ty halde. Dender tuzdy kólin ıgerip, tehnıkalyq jáne as tuzyn óndiredi degen meke­meniń burynǵy ınvestory óz qarjysyn durys eseptemeı kelipti, sonyń kesirinen «Tuz» ashyq satýǵa qoıyl­dy. Jańa ınvestor jobany bıyl­dan qaldyrmaı bastaýǵa ýáde etken. Tapsyrystyń azdyǵy optı­kalyq-tal­­shyqty kabel óndirý zaýytyn da aı­­nalyp ótpedi. «Zaýyt qazir 30 paıyz­ǵa ǵana jumys istep tur», – deıdi «PKF «Kontınent Ko LTD» JShS bas dı­rektorynyń oryn­basary Marat Qaly­mov. Optı­ka­lyq-talshyqty kabel­diń 12 túrin shyǵaratyn nysan negizi­nen «Qazaq­telekom» meke­mesi­nen tapsyrys qabyl­daıdy. Basqadaı suranys bildirý­shi joq­qa taıaý. Elimizdegi osy sala­ǵa mamandanǵan ekinshi ká­sip­­oryn ishki naryqtan laıyq­ty oryn tappady, endi Reseı­degi baıqaýlarǵa qatysýǵa ynta­ly. Bul da «Sýǵa ketken tal qar­maı­dynyń» kebi bolmasyna kim kepil? Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵy salasyna qajet­ti zattar daıyn­daıtyn polı­etı­len qubyrlar zaýyty­nyń ashylǵanyna bıyl tórt jyl bolady. Biraq, elimiz bo­ıyn­sha tek Atyraýda ǵana shyǵ­ary­l­atyn ónimge taǵy da sol qyzy­ǵý­shylyq kem. Muny zaýyttyń o basta josparlaǵan me­jege áli kúnge deıin jete al­maı kele jatqanynan-aq ań­ǵarý­ǵa bolady. Jergilikti jurt sapa­ly otandyq taýardan bu­ryn bazar sóre­lerinde qaptap tur­ǵan Qytaıdyń arzan dúnıe­sin alýǵa qumar. Memlekettik sa­t­yp alý júıesiniń zańdylyq­ta­ry da zaýyt jumysyna qol­baı­­­­laý sııaqty. Taýar baǵa­sy­­­nyń arzan bolýyna ba­sym­­dyq be­ri­­letindikten, kom­mý­nal­­dyq kásiporyndar zańnan attap kete almaıdy. «Shevron Munaıgaz Ink» kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary Omar Ábdıev ónimderiniń sapasy joǵary bolǵanymen, naryqqa ilese almaı otyrǵandaryn aıta­dy. «Tá­ji­rıbe kórsetkendeı, ten­der uıym­dasty­rýshylar negiz­ge alatyn tómen baǵa bıýd­jet­ti tıimdi ıgerýge kepil emes. Sapasyz nárseni alý úl­ken táýe­­kel­di qajet etedi, apat bolǵ­an jaǵdaı­da jón­deý ju­mys­taryna eki ese shyǵyn­­dalýy­ńyz múmkin», degen ol qazir elimiz­degi polı­etılen qubyr­lar jasaýǵa ákelinetin shıki­­zattyń 70 paıyzy tıisti stan­dartqa saı emes ekenin jasyr­mady. Alaıda, sol ta­lap­qa saı emesterdiń dáýreni júrip tur... «Tender jyry» iri kásip­oryn­dardyń da, shaǵyn jáne orta bıznes ıeleriniń de «bas aýrýyna» aınalǵan. Onyń sal­qy­ny tósek jabdyqtary men keńse taýarlaryn daıyndaıtyn «Qazaq zaǵıptar qoǵamy Atyraý oqý-óndiristik kásipornyna» da tıip otyr. Múmkindigi shekteýli otyz adam jumyspen qamtylǵan seriktestiktiń jabdyqtaryn jańǵyrtpaǵanyna biraz ýaqyt ótti. Aqsha joq, joq deýge de bol­maıtyn shyǵar, az. JShS basshysy Bolat Qusaıynov tenderge jıi qatys­qanymen, baǵany tym tómendetip jibere­tin ká­sip­kerlerdiń «arqasynda» tabysqa qol jet­kize almaı otyrǵandaryn aıtady. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Ǵumar Dúısem­baevtyń aıtýynsha, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyna aımaqta 54 joba engizilgen. Birinshi besjyldyqta 28 joba júzege asyryldy, eki myńnan astam adam jumyspen qamtyldy. Ekin­shi besjyldyqta 26 joba ashylyp, 3500 adam jumysqa ornalasty. Árıne, mem­le­ket­tik baǵdarlama sheńberindegi joba­lar­dyń bári birdeı júzege aspaı jatyr dep aıta almaımyz. Mysaly, «Jiger­munaı­servıs», «Polımer Prodakshn» seri­ktes­tikteriniń ónimderi ishki jáne syrt­qy na­ryqta joǵary suranysqa ıe. Al joǵa­ryda atalǵan óndiris oshaqtarynyń tóńi­reginde ázirge úmitten kúdik basym bolyp tur. Baqytgúl BABASh, «Egemen Qazaqstan» ATYRAÝ