Grodekovomen qoshtasý qıyn bolyp tur

«Qudaıǵa shúkir, egemendigimizdi alyp, óz aldymyzǵa el boldyq. Endi kimge jaltaqtaımyz?» dep bastady áńgimesin Jambyl aýdany, Grodekovo aýylynyń turǵyny Sultanáli Amanjolov. Aqsaqaldyń kókeıine búkken talaı syry bar ekeni baıqaldy. Talaı jyldan beri sol aýyldy qonystanǵan, nanyn jep, sýyn ishken aǵa býyn búgingi jarqyn zamanǵa rızashylyq peıilderin bildire kele, aýyl jaıynan áńgime qozǵady. Basty áńgime aýyldyń ataýyna baılanysty órbidi. Grodekovo aýyldyq okrýgine Gro­dekovo jáne Qyzyldıhan aýyldary jatady. Búginde Grodekovo aýylynyń ózinde 2278 qazaq otbasy bolsa, 2142 kúrd ultynyń ókilderi turady. Sondaı-aq, orys, tatar, qyrǵyz, ózbek, nemis jáne ózge de ulttar osy aýylda shoǵyrlanǵan. Bir aıta keterligi, bul aýyl yntymaq pen birliktiń shynaıy kórsetkishindeı. Sebebi, «Tili basqa bolsa da tilegi bir» azamattar talaı jyldan beri Grodekovo aýy­lynda turyp keledi. Alaıda, Qyrǵyz Res­pýblıkasynyń Talas oblysymen shekaralas aımaqtyń ataýy áli kúnge deıin ózgertilmegen. Ne sebepti aýyldyń ataýy áli kúnge orys gene­ralynyń atynda ekeni belgisiz. – Kezinde soǵys ardageri Orazbaı Meıirmanov bastaǵan biraz azamat aýyldyń atyn ózgertýge halyq arasynda nasıhat jasaǵan edik. Sóz júzinde ǵana emes, is júzinde de qujattar daıyndaldy. Biraq ol kisi bul kúnge jete almady. Osydan alty jyl buryn el táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵyna aýyldyń atyn Yntymaq, okrýgtiń atyn Alataý dep atasaq dep oılaǵanbyz. Sebebi, bul jerde túrli ulttyń ókilderi turyp jatsa da, yntymaǵy jarasqan elmiz. Sondaı-aq, aýlymyzdyń eki jaǵynda da Alataý. Endi mine, ótken jyly Táý­elsizdigimizdiń 25 jyldyǵyn da abyroımen ótkizdik. Biraq Grodekovo aýylynyń ataýy áli kúnge ózgerissiz qalyp otyr. Elimiz egemendik alǵa­­ly beri talaı jerdiń ataýy ózgerdi ǵoı. Bul aýylǵa kelgende nege toq­tap qalǵanyn bilmeımin, – deı­di Gro­dekovo aýylynyń turǵyny Qa­dir­bek Egembergenov. Grodekovo aýyly Taraz qala­synyń ońtústik-shyǵysynda 12 sha­qyrym qashyqtyqta Talas ózeni ańǵarynyń sol jaǵasynda orna­lasqan. On toǵyzynshy ǵasyrdyń sońynda irgesi qalanǵan aýyl áýelgide Áý­lıe­ata garnızonyndaǵy áskerı qyzmet­ten bosaǵan sarbazdar qonys­tanǵandyqtan, selo Soldatskoe atal­ǵan eken. Keıinnen aýylǵa patsha áskeriniń Ońtústik Qazaqstandaǵy qolbas­shysy Grodekovtyń aty beril­gen. 1973 jyly jaryq kórgen «Qa­zaq sovet ensıklopedııasynda» kór­se­tilgendeı, Nıkolaı Ivanovıch Grodekov general, Memlekettik ke­ńes­tiń múshesi, áskerı jazýshy. 1883 jyly Syrdarııa oblysy áskerleriniń, al 1906-1908 jyldary Túrkistan áskerı okrýginiń qolbasshysy bolǵan. Endi turǵyndar bir kezde berilip ketken Grodekovo aýylynyń ataýy ózgertilip, qazaqsha ataý berilse deıdi. Aýyl turǵyny Bekmurat Aıapuly da óz oıyn osy turǵyda sabaqtady. Aýyldaǵy myńdaǵan turǵynmen tildesip shyǵý múmkin emes, árıne. Degenmen, kóp jaǵdaıda ataý máse­lesinde pikir ekige jaryla beretin kórinedi. Osy kúnge deıin aýyldyń atyn aýystyrý boıynsha aýylda eki ret jınalys ótkizilip, jıyn qorytyndysy oblystyq onomastıka komıs­sııasyna joldanǵan eken. Oblys­tyq onomastıka komıs­sııa­synyń múshesi Zıba Qulamanova Grodekovo ataýyn ózgertý týraly másele kópten beri kóterilip júrgenin aıtady. Bul bastamany kúrd ultynyń ókilderi de qoldap otyr eken. Aýyl turǵyndarynyń elý paıyzdaıyn atalǵan ult ókilderi qurap otyrǵanyn eskersek, bul da úlken kúsh ekenin baıqaýǵa bolady. «Barbang» Qa­zaq­standaǵy kúrdter qoǵamdyq birles­tigi qaýymdastyǵynyń Jambyl aýdanyndaǵy resmı ókili Sabrı Asanov ta bul turǵyda pikirdiń ekige bólinip otyrǵanyn jetkizdi. Rasynda da, aýyldaǵy keıbir ult ókilderi Grodekovo ataýynyń aýysqanyn qalamaıtyn kórinedi. Al osy jer­ge kelgenine seksen jyl bolǵan jergilikti kúrd ultynyń ókilderi atynan Sabrı Asanov aýyldyń atyn aýystyrýdy qoldaıtynyn aıtyp otyr. Grodekovo aýyly búginde órken­degen aýyldyń birine aınaldy. Aýylda aýdanda joq mádenıet úıi bar. Odan bólek, bilim berý, den­saýlyq saqtaý mekemeler de laıyq­ty deńgeıde halyqqa qyzmet kórsetýde. Jambyl aýdany – búgingi tańda oblystaǵy órkendegen, órlegen aımaq­tyń biri. «Qutty meke­nimiz – Jambyl aýdany ótken jyly áleýmettik jáne ekono­mı­kalyq kórsetkishterde alǵa qoıylǵan mejelerdi oryndap qana qoımaı, kóptegen salada kútilgen nátıjelerden artyq kórsetkishterge qol jetkizdi. Aýdanymyz dástúrli túrde oblys kóleminde aldyńǵy qatarda» degen aýdan ákimi Máden Musaevtan aýyldardyń oryssha ataýynyń aýyspaı turǵany jóninde suraǵanymyzda, naqty jumystar jasalyp, usynystar berilip jat­qanyn aıtty. Aýyl sharýashylyǵy qaryshty damyp, óndirisi órkendegen, bilimimen básekege qabilettilik ornata alatyn aýdanda aýyspaǵan ataý jalǵyz Grodekovo emes. Kolhozdastyrý kezeńinde qoıylyp ketken Pıoner aýyly áli kúnge deıin sol ataýmen atalyp júr. Pıoner aýyldyq okrýginiń turǵyndary men jergilikti qoǵamdastyq músheleri jınalysynda da bul másele kóterilgen eken. Tur­ǵyndar okrýg ataýyn Qarasý dep ataýdy usynǵan. Aqsaqaldar alqasynyń múshesi Asqanbek Baıtoqov aýyl ataýyn Ashybulaq dep ataýdy usynyp otyr eken. «Osy másele boıynsha aýyldyń ákimdigine talaı ret keldim. Áýeli usynys oblystyq onomastıka komıssııasyna joldanǵan kezde aýylymyz Ashybulaq atalatyn boldy dep qýanyp edik, biraq sol Pıoner kúıinde qaldy. Ashybulaq degen – jer-sýdyń aty. Kezinde aýyl irgesinde bulaq bolǵan. Turǵyndar áýelgide sol jerden sý iship, qajetine jaratyp turǵan. Keıinnen bulaqtyń ashy dámi biline bastaǵan soń, osylaı Ashybulaq atalyp ketti. Sol Ashybulaqtyń úlken ózen bolyp aqqany esimde», deıdi qarııa. Al «Pıoner» óndiristik koope­ratıviniń tóraǵasy Alpysbaı Juma­hanov Pıoner sózinen eshbir sókettik kórip turmaǵanyn, qaıta bul sóz «Ja­ńarý» degen maǵyna beretinin aıtady. Oblystyq tilderdi damytý bas­qarmasynyń málimetinshe, oblysta 152 aýyldyq okrýg, 1 oblystyq, 3 aýdandyq mańyzy bar qala, 384 eldi meken jáne 5394 kóshe bar. Táýel­sizdik alǵan jyldardan beri 1924 kóshe, 172 nysan, 146 eldi meken ataýy qaıta atalǵan. – О́ńirdegi onomastıka salasyn júıelendirý maqsatynda ári qazir­­­gi ıdeologııalyq kózqaras bo­ıynsha kónergen jáne olarǵa jańa ataý berý pikir qaıshylyǵyn týdyr­maıtyn eldi mekender men olar­dyń quramdas bólikterine jáne fızıka-geografııalyq ataýlardy topo­nı­mı­kalyq tarıhı ataýlarǵa ózgertý sharalaryn qabyldaý boıynsha qar­­qyndy jumystar júrgizilýde, – deıdi basqarma basshysy Ǵalııa Boranbaeva. Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy