Kooperatıvten úmit úlken

Biraq túıindi tustary da joq emes «Aýylsharýashylyq koo­pe­ra­tıvteri týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańy 2015 jyldyń sońynda qabyl­dandy. Zańǵa sáıkes B­atys Qa­zaq­stan óńirinde de jańa­dan aýylsharýashylyq koo­per­tıvterin qurý jáne qaıta uıym­dastyrý jumysy júrgizilýde. – Qazirgi tańda oblysta 130 aýylsharýashylyq kooperatıvi qurylyp, jumys jasaýda, – deıdi oblys ákiminiń birinshi orynbasary Arman О́teǵulov. Jeke qoradaǵy maldy koo­pe­ratıvke toptaýdyń basty maqsaty – memleket tarapynan berilip jatqan sýbsıdııa men jeńildikti nesıe kómegin jet­kizý. Buryn qurylǵan koo­pe­ratıvter ótken jyldyń ózinde 398,2 mln teńge sýbsıdııa kóme­gin alyp úlgerdi. Onyń ishin­de 342,2 mln teńge kómek al­ǵan 98 kooperatıv tuqymdyq túr­len­dirýge qatysyp, analyq mal basyn 17 myńǵa jetkizse, ósim­dik sharýashylyǵymen aı­na­lysatyn «Rýbejenskıı» AShK tyńaıtqyshtar men ger­bısıd­terdiń qunyn arzandatýǵa 3,1 mln teńge, satyp alynǵan teh­nıkalarǵa, jańbyrlatyp sýarý jabdyqtaryna, kókónis qoı­masy qurylysy shyǵyn­dary­na 53 mln teńge járdem alǵan. Búginde oblysta mal borda­qy­laýmen aınalysatyn 23 aýyl­sharýashylyq koopera­tıvi qurylǵan. 259 otbasy «Aýyl sharýa­shylyǵyn qarjy­laı qol­daý qory» AQ-tyń ob­lys­taǵy fılıaly arqy­ly 3494 bas iri qara mal sa­typ alýǵa 682,5 mln teńge nesıe aldy. Nesıe­li bolǵan sharýa­lar­dyń eń kóbi Syrym, Terek­ti, Jańa­qala, Aqjaıyq aýdan­darynan eken. 2016 jyly Aqjaıyq aýda­nyn­da «Batys Nyq» JShS qu­ry­lyp, qýattylyǵy aýysy­my­na 50 basty quraıtyn mal soıý pýnktin iske qosty. Munda 15 adam qyzmet etedi. О́tken aqpan aıynda Tasqala aýdanynda «Tasqala Sút» JK aýysymyna 1 tonna sút óńdeıtin seh ashyp, 10 adamdy jumysqa aldy. Zelenov aýdanynyń Darııan aýy­lynda «Kaverına» JK kúni­ne 40 tonna sútti qaıta óń­deı­tin (sary maı, irimshik, chechıl­diń 8 túri) qural-jabdyq sa­typ alyp, montaj jumysyn júr­gizýde. Kásiporyn naýryz aıyn­da ashylady, munda jańa­dan 40 adam jumysqa alynbaq. Oblys ortalyǵynyń mańy­nan «sút beldeýin» qurý týraly ıdeıa kópten beri aıtylyp keledi. Qala turǵyndaryn aǵar­­ǵan­men qamtyp otyrǵan da negi­zi­nen qala mańyndaǵy jeke sharýa­lar ekeni ras. Búginde oblys­ta sút baǵytynda 2 koo­pe­ratıv qurylyp, jumys jasaý­da. Onyń biri – «Batys Sút» AShK Zelenov aýdanynda, ekinshisi – «Adal» AShK Terek­ti aýdanynda ornalasqan. Al 2017 jyl qandaı bol­maq? Bıyl oblystyń tuqym­dyq túrlendirýge qatysatyn sharýalaryna memleket tara­py­­nan 2,5 mlrd teńge tóleý jos­­par­­lanyp otyr eken. Sharýa­­lar 5349 asyl tuqymdy mal sa­typ alýy tıis. Onyń sýbsıdııa­laý somasy 809 mln teńge mólsherinde. Batys Qazaqstan óńiriniń agrosektoryna 2017 jyly «KazAgro» UBH» AQ fılıal­dary arqyly 8 mlrd 700,0 mln teńge bıýdjettik nesıe qaras­tyrylǵan. Bul óz kezegin­de aýyldyq eldi mekenderge nesıe berý arqyly halyqty jumys­pen qamtý jáne kásipkerlikti damytýǵa yqpal etpek. – Baǵdarlama aıasynda 2017 jyldyń 1 sáýirinen 30 jel­toqsanǵa deıin 12 aýyl­sharýashylyq koopera­tıvin, 505 mal bordaqylaý ala­ńyn, 1 sút qabyldaý pýnktin, 8 mal soıý pýnktin qurý, 10 refrıjerator alý jáne 10 mal soıý pýnktin jabdyqtaý josparlanyp otyr, – deıdi Arman Kárimuly bizben áńgimesinde. Memleket tarapynan ja­sal­­ǵan osyndaı josparly shara­­lardyń nátıjesinde júıe­li qalypqa túsken, mem­leket kómegin paıdalanyp otyr­ǵan sharýashylyqtar sany artyp keledi. Máselen, 2013 jyly jeke qosalqy sharýa­shy­lyqtardaǵy iri qara mal (229 myń) barlyq tirkelgen mal basynyń 55 paıyzyn qurasa, 2016 jyly bul kórsetkish (207,4 myń) 42 paıyzǵa tómendegen. Bul – memleket tarapynan be­rilip otyrǵan qoldaýdyń jáne aýyl sharýashylyǵy koope­ra­tıv­terine biriktirýdiń nátıjesi. Degenmen, óńirde óndirilgen barlyq súttiń 74,6 paıyzy (170 myń tonna) jáne ettiń 53,9 pa­ıyzy (21,9 myń tonna) jeke qosalqy sharýashylyqtarǵa tıesili bolyp otyr. Kooperatıvke birigýdiń paıdasy baryn kórip otyrmyz. Al munyń kemshiligi, olqy tusy bar ma? – Kooperatıvke birikse, so­ıy­latyn ár bas malǵa 20 myń teńge, qurama-jemniń ár ton­nasyna taǵy da 20 myń teń­ge sýbsıdııa tólenetindigi aýyl­daǵy aǵaıyn úshin úlken qol­daý. Biraq, bizdiń oıymyz­sha, osyndaı ońtaıly baǵdar­la­mada aýylda turatyn meml­e­ket­tik qyzmetshilerdiń múd­desi, zańdyq mártebesi eskeril­meı qalǵan sııaqty, – deıdi Tas­qala aýdanynyń ákimi Sanjar Álıev. Jasyratyny joq, aýy­lda tu­ratyn memlekettik qyzmet­shilerdiń eń kemi 80 paıyzynyń aýlasynda jeke maly bar. Máselen, memlekettik qyzmetshi kúni erteń qorasyndaǵy ma­lyn kooperatıvke ótkizetin bol­sa, onda ol jeke kásippen shuǵyl­danatyn, paıda tabatyn adam retinde qarastyrylýy múmkin. Iаǵnı, pedagogıkalyq, ǵylymı, shyǵarmashylyq qyzmetten ǵana tabys tabýǵa bolady degen «Memlekettik qyzmet týraly», «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zań talaptaryna qaıshy keleıin dep tur. Árıne, teorııalyq turǵydan mem­leket­tik qyzmetshi óz malyn jol­da­synyń, týma-týys­tary­nyń atyna tirketýi joqqa shyǵa­ryl­maıdy. Degenmen, ol máse­leni túpkilikti sheshpeıtini aı­dan anyq. Mysaly, bir otba­syn­da eki adam memlekettik qyz­met­shi bolsa qaıtpek kerek? Ári bul jaǵdaı tabys týra­ly dek­larasııamen qalaı qabysady? «Sondyqtan, aýylda tura­tyn myńdaǵan memlekettik qyz­m­etshilerdiń atynan osy máse­lege oraı tıisti sala bas­shy­lary el gazetiniń betinde naqty túsinik berse eken», deıdi Sanjar Álıev. Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan» ORAL