Qazaqstan-О́zbekstan qatynastarynyń jańa belesi

Aqordada shaǵyn qurammen ótken kezdesý barysynda eki eldiń qatynastaryndaǵy basty salalar boıynsha yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý máselesi sóz boldy.

Qazaqstan Prezıdenti ózbekstandyq áriptesin sheteldik mártebeli meımanǵa laıyqty sán-saltanatpen qarsy aldy. N.Nazarbaev Shavkat Mırzıeevtiń prezıdent retinde qazaq jerine alǵash kelip otyrǵanyn atap ótip, basqan qadamyna sáttilik tiledi.

–  Men sizdi Qazaqstan jerinde shyn júrekten, baýyr retinde qarsy alamyn. Bul – prezıdent retindegi alǵashqy saparyńyz. Sizdi ózbek halqy prezıdent saılaýyna baılanysty quttyqtaımyz. О́zbekstan bizge strategııalyq áriptes, kórshi ári baýyrlas el. Bizdiń halqymyz sizderge damý jáne bereke tileıdi. Bolashaqta da ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy damytý isinde biz О́zbekstanǵa jáne jeke ózińizge senim artamyz. Saparyńyz tabysty bolýy úshin barlyǵyn jasaımyz. Qazaqstan óziniń strategııalyq seriktesi, kórshisi ári baýyrlasy – О́zbekstannyń halqyna baq-bereke tilep, ósip-órkendeýine nıettestik bildiredi. Biz keleshekte ekijaqty baılanystar aıasynda jemisti qarym-qatynas ornaıdy dep senemiz. Qazirdiń ózinde memleketaralyq áriptestikti nyǵaıtý baǵytynda naqty jumystar júrgizildi. Atap aıtqanda, elderimizdiń arasyndaǵy saýda aınalymynyń kólemi óskeni aıqyn baıqalady, shekaralarymyz arqyly ótkizý múmkindigi artyp, ónimderdiń jańa túrleri jetkizilýde, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

О́z kezeginde, О́zbekstan Prezıdenti Qazaqstanǵa jasaǵan memlekettik saparyn tarıhı sapar dep sanaıtynyn aıtty. Ol Qazaqstan tarapynyń syı-qurmetpen kútip alǵanyna rızalyǵyn bildirdi.

– Siz, Nursultan Ábishuly, ótken jylǵy qyrkúıekte Samarqandqa kelgenińizde Qazaqstan men О́zbekstan qashanda birge bolatynyn aıtqan edińiz. Jaqsylyqty da, qaıǵyny da bólisemiz degen bolatynsyz. Bul sózder bizdi jaqyndatty, búkil ózbek halqy naǵyz dos ári baýyr halyqtyń qoldaýyn sezindi. Siz óz dosyńyz, О́zbekstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti Islam Kárimovtiń qabirine arnaıy kelip, qurmet bildirdińiz. Sol sapardan beri bizde múldem jańasha qarym-qatynas bastaldy. Sońǵy bes aıda bári qaıta bastalǵandaı boldy,– dedi Shavkat Mırzıeev.

Keshe elordadaǵy Táýelsizdik saraıynda eki eldiń 500-den astam kásipkeriniń qatysýymen halyqaralyq bıznes-forým ótip, alqaly jıynda jalpy somasy 1 mıllıard dollardy quraıtyn 75 kelisimshartqa qol qoıylǵan bolatyn. Memleket basshylarynyń kezdesýinde bul týraly da aıtyldy.

Shavkat Mırzıeevtiń aıtýynsha, О́zbekstan tarapy Qazaqstandy qashanda eń jaqyn, eń senimdi dos dep sanaıdy. El Prezıdentiniń alǵashqy saparlarynyń birin Astanaǵa jasaýyn da osynyń bir nyshany dep túsingen abzal.

– Bizdiń tarıhı tamyrymyz búgingi kúnderimizden habar beredi. Biz keshe kelissózderdi bastadyq. Búgin bolashaq qarym-qatynasymyz týraly sóz bolady. Birinshi ret delegasııamyzben parlament jetekshileri, qorǵanys mınıstrliginiń jetekshileri kelip otyr. Bul vedomstvolar arasynda buryn mundaı tyǵyz qarym-qatynas bolǵan emes. О́tken jyly álem úshin tarıhı qubylys bol­dy. Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńe­sine saılandy. Bul búkil Ortalyq Azııa múddesi sizdiń jetekshiligińizben qorǵa­la­tynyn bildiredi. BUU-daǵy eki jyl­dyq turaqty emes múshelik kezinde Aýǵanstan boıynsha sharalar qabyl­danady dep senemin. Bul sizdiń basta­malaryńyz. О́zbekstan qashanda munyń bárin qoldaıdy. Bizdiń bárimiz de sizdiń bastamalaryńyzdy qoldaımyz,– dedi Shavkat Mırzıeev.

Saltanatty kezdesýden soń eki mem­lekettiń delegasııalarynyń qatysýymen keńeıtilgen kelissózder ótti. Osy jıynnyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzıeev Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy strategııalyq áriptestikti odan ári tereńdetý jáne tatý kórshilikti nyǵaıtý týraly bir­lesken deklarasııaǵa qol qoıdy.

Sondaı-aq, kelissózder nátıjesinde Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Asqar Mamın men О́zbekstan Respýblıkasy  Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Achılbaı Ramatov О́ńiraralyq yntymaqtastyq týraly kelisimge, 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan ekonomıkalyq yntymaqtastyq strategııasyna, Tabys­pen birge qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý týraly kelisimge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamaǵa qol qoıdy.

Al elimizdiń Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek pen О́z­bekstan Syrtqy ekonomıkalyq baılanystar, ınvestısııalar jáne saýda mınıstri Elıor Ganıev Halyqaralyq avtomobıl qatynasy týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany, eki eldiń syrtqy saıa­sat vedomstvolarynyń basshylary Qaırat Ábdirahmanov pen Abdýlazız Kamılov vedomstvoaralyq 2017-2018 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq baǵdarlamasyn, Qazaqstannyń Qor­ǵanys mınıstri Sáken Jasuzaqov pen О́z­bekstannyń Qorǵanys mınıstri Ka­býl Berdıev Qorǵanys mınıstrlikteri arasyndaǵy áskerı yntymaqtastyq týraly kelisimdi rásimdedi.

Qol qoıý rásiminen keıin Qazaqstan men О́zbekstan prezıdentteri birlesken málimdeme jasady. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev atap ótkendeı, aldaǵy ýaqytta Qazaqstan men О́zbekstannyń ózara tıimdi yntymaqtastyq qarqynyn arttyra túsý kerek.

– Eń aldymen Shavkat Mırzıeev myr­zaǵa baýyrlas halyqtar qaster tuta­tyn ortaq merekemiz – Naýryz meıra­mynda kelip, bizdiń elimizge tuń­ǵysh memlekettik sapar jasaǵany úshin shyn kóńilimnen rızashylyǵymdy bil­diremin. Merekesi men berekesi ortaq elderimizdiń barlyq azamattaryn Ulystyń Uly kúnimen quttyqtaımyn. О́zbekstan Respýblıkasynyń jańadan saılanǵan Prezıdenti Qazaqstanǵa saparmen kelip otyr. Bul Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy strategııalyq seriktestikti damytyp, dostyq baılanysty nyǵaıtýǵa múmkinshilik beredi, – dedi N.Nazarbaev.

Elbasy kelissózder barysynda qol jetki­zilgen ýaǵdalastyqtardy júzege asy­rýǵa eki eldiń úkimetteri jedel kirisip ketkendigin de atap ótti. N.Nazarbaev mysalǵa keltirgendeı, búginde eki el kásipkerleriniń atsalysýymen saýda úıleri ashyldy, elderimiz arasyn­da ózara taýar jetkizý nomenkýlatýra­sy ulǵaıdy. Kólik, energetıka, ǵarysh, týrızm salalary boıynsha ózara is-qımyl jandanyp keledi. Avtomobıl quras­tyrý salasynda birlesken ınvestı­sııa­lyq jobalardy iske asyrý úshin mańyz­dy jumystar júrgizildi. Aldaǵy ýaqyt­ta saýda-ekonomıkalyq baǵyttaǵy ju­mys­tar áli de ilgerilep, ózara tıimdi yn­ty­maq­tastyq qarqynyn arttyra túsý kóz­delip otyr.

Jalpy, О́zbekstannyń jańa Pre­zı­denti qazaq-ózbek saýda-sattyq qaty­nas­tarynyń qanat jaıýy úshin barlyq múmkindikterdi jasady deýge bolady. Elbasy aıtyp ótkendeı, búgingi kúni Astana men Tashkent ekijaqty saýda-ekonomıkalyq áriptestik boıynsha Ortalyq Azııa aımaǵynda je­tekshi pozısııaǵa ıe bolyp otyr. О́tken jyl­dyń qorytyndysynda taýar aınalymynyń kólemi shamamen 2 mlrd dollardy quraǵany osynyń bir nyshany. Al saýdanyń naqty kólemdegi ósimi 2016 jyly 16 paıyzǵa artypty. Bir aıta keterligi, sońǵy 5 aıda Qazaq­stan men О́zbekstan arasyndaǵy taýar aına­ly­mynyń aýqymy eki tarapta da 30 paıyzǵa ulǵaıǵan. Qazaqstannyń astyǵy kórshi elge 30 paıyz artyq jetkizilse, elimizge kelip jatqan ózbek jemis-jıdegi men kókónisiniń kólemi 25 paıyzǵa artqan. Qazaqstan ekonomıkasynyń ártúrli salalarynda ózbek kapıtaly salynǵan 800-den astam kásiporyn jumys isteıdi.

Kólik-tranzıt salasyndaǵy ynty­maq­tastyq jandanyp, Almaty-Tashkent baǵytynda júrdek poıyzy jolǵa shyq­ty, jańa áýe joly men avtobýs baǵyt­tary da iske qosylǵan. Elordada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine de irgeles el keń aýqymda qatysýǵa nıet bildirip otyr.

Aqorda tórindegi kelissózder barysynda sý-energetıka máselelerine aıryqsha mán berilipti. Bul týraly Mem­leket basshysy:

– Ortalyq Azııanyń transshekaralyq ózenderi ortaq ıgilik ekenin taǵy da rastadyq. Biz baýyrlas elderdiń sý­dy paıdalaný jónindegi oılaryna tolyq túsinistikpen qaraımyz jáne bul iske atalǵan ózenderdiń tómen jaǵyn­daǵy elderdiń múddesine nuqsan keltir­meı qatysýǵa daıynbyz. Bul sýǵa mıl­lıondaǵan adamnyń taǵdyry táýeldi. Aımaqtaǵy turaqtylyq, aman-saýlyq, tıisinshe aramyzdaǵy dostyq qarym-qatynas pen senimniń nyǵaıýy osy sýǵa baılanysty. Sondyqtan ony aqylmen paıdalaný qajet, – dedi.    

Dál osy transshekaralyq ózender máse­lesine qatysty Shavkat Mırzıeev ózenderde jańa gıdrotehnıkalyq qury­lystar salý máselesi talqylanǵanyn jetkizdi. О́zbekstan basshysynyń paıymdaýynsha, bul jumys ózge de múddeli memleketterdiń múddelerine nuqsan keltirmeıtin syndarly kózqaras pen kelisim negizinde, sonymen qatar halyqaralyq sý quqynyń normalaryna sáıkes jasalýy tıis. Bul turǵyda ózbekstandyq tarap BUU-nyń Ámýdarııa men Syrdarııanyń sý resýrstaryn utymdy ári ádil paıdalaný jóninde ha­lyq­aralyq kelisim jasaý jónindegi bas­tamasyn qoldaıdy.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń málimdemesinde aıtylǵandaı, Shavkat Mırzıeevtiń elimizge jasaǵan alǵashqy memlekettik sapary yntymaqtastyq pen áriptestiktiń jańa belesine jol ashty dep sanaǵan lázim.

– Bizdiń tyǵyz mádenı-tarıhı baılanystarymyz dostyq qarym-qaty­na­symyzdyń mańyzdy faktory sanalady. Búginde mıllıonnan astam etnı­kal­yq qazaq О́zbekstanda turyp jatyr. Shama­men 500 myń ózbek eki memleketti de óz otandary sanaıdy, – dep atap ótti El­ba­sy.

Sondaı-aq, Memleket basshysy kelis­sózder barysynda ózbek áriptesimen mádenı kúnder ótkizý jaıynda ýaǵ­dalastyq jasaǵandyǵyn atap ótti. Qa­zaq­standa ózbek etnosy ókilderiniń óz má­denı ortalyqtary, teatrlary bar eken­digin, Qazaqstan halqy Assambleıasynda, Qazaqstan Parlamentiniń quramynda da músheleri saılanǵanyn, qajettilik bar jerlerde ózbek tilindegi mektepterdiń jumys istep turǵanyn aıtty.

– Búgingi kelissózder nátıjesine men óte joǵary baǵa beremin. Shavkat Mırzıeevtiń elimizge alǵashqy mem­lekettik sapary yntymaqtastyq pen áriptestiktiń jańa belesine jol ashty dep sanaımyn. О́zbekstan ósip, órkendeı bersin! Baýyrlas ózbek halqyna baq, bereke tileımin! – dedi Elbasy.

О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mır­zıeev óz sózinde Qazaqstannyń halyq­aralyq qaýipsizdikti saqtaýdaǵy rólin joǵary baǵalap, BUU Qaýipsizdik Ke­ńesiniń turaqty emes múshesi bolyp saılanýyn tarıhı oqıǵa dep sanaıtynyn jetkizdi. Sh.Mırzıeevtiń pikirinshe, eli­mizdiń Qaýipsizdik Keńesine músheligi Ortalyq Azııa óńiri úshin zor mańyzǵa ıe.

– Qazaqstannyń BUU-daǵy 2 jyl­dyq turaqty emes músheligi barysynda Aýǵanstanǵa qatysty sharalar qabyldanatynyna senimim mol. Aýǵan­standaǵy turaqtylyq pen beıbitshilik Qazaqstan úshin de, О́zbekstan úshin de barynsha mańyzdy, – dedi О́zbekstan Prezıdenti.

О́zbekstan Prezıdenti Qazaqstan basshysy N.Nazarbaevty ózine yńǵaıly kez kelgen ýaqytta О́zbekstanǵa saparlap barýǵa shaqyryp, qushaq jaıa kútip alýǵa ázir ekendigin aıtty.

– Sizben jıi kezdesip, saǵattarymyz­dy túzetip, alǵa qaraı ilgerileımiz dep ýaǵ­dalastyq. Nursultan Ábishuly, men Siz­ge ózińizge yńǵaıly kez kelgen ýa­qyt­ta О́zbekstanǵa shaqyramyn. Sizben О́zbek­standa kezdesýge óte qýanyshty bolamyn, – dedi ol.

Jalpy, san ǵasyrlyq tarıhı taǵ­dyry sabaqtas órilip kele jatqan qazaq-ózbek qatynastary sońǵy ýaqytta jańa beleske kóterildi deýge negiz bar. Bul, ásirese, saýda-ekonomıkalyq qaty­nas­tarynyń qarqyn alyp, qanat jaıyp kele jatqanynan aıqyn ańǵarylady. Bir-birin senimdi serik, tatý kórshi jáne baýyrlas el dep sanaıtyn eki mem­lekettiń basshylary aldaǵy ýaqytta ózara qatynastardy odan ári jetildirip, yn­ty­maqtastyqty nyǵaıta berýge nıet­ti ekendikterin jetkizdi.

* * *

Sondaı-aq, eki el prezıdentteri keshe ekijaqty kelissózderden keıin Astana qalasynyń kórnekti oryndaryn aralady. N.Nazarbaev pen Sh.Mırzıeev «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet

teatrynda bolyp, «Qyz Jibek» opera­synyń daıyndyǵyn kórdi.

Al Nazarbaev Ýnıversıtette bilim ordasynyń damý josparymen, ónerkásipti avtomattandyrý zerthanasymen, oqý ornynyń zertteýshilik jobalarymen jáne fızıka-matematıka zerthanasymen tanys­ty. Sh.Mırzıeev ýnıversıtettiń qurmetti qonaqtar kitabyna qoltańba qaldyrdy.

Sodan keıin Nursultan Nazarbaev pen Shavkat Mırzıeev resmı ashylǵan «MEGA Silk Way» saýda jáne oıyn-saýyq ortalyǵynyń saýda-kórme pavılondaryn aralap kórdi. Prezıdentter «Cirque du Solei» ártisteriniń Monte-Karlodaǵy halyqaralyq festıvaliniń jeńimpazdary qoıǵan shaǵyn teatrlyq kórinis pen akrobatıkalyq shoýdy tamashalady.

Memleketter basshylary qalanyń kórnekti oryndaryn aralap kórgen soń Astana EKSPO-2017 kórme kesheni qury­ly­synyń barysymen jáne onyń maketimen tanysty.

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy