Bulaı deýge sebep, osy kúnderi aýyl-elderdegi, úlken qalalardyń mańyndaǵy malmen aınalysatyn, naqtylaı tússek, jurtty etpen qamtamasyz etip otyrǵan qojalyqtardyń qora-qopsylarynyń tóńireginen úıilip jatqan jylqy, sıyr, qoı, eshki terilerin kóresiń. Domalap jatqan bastar da barshylyq. Qojalyq ıelerinen bul týraly surasań «Alýshy joq», deıdi. Kelmeske ketken keńes dáýirinde qystaý men jaılaýdy, kókteý men kúzdeýdi, aýyl-aýyldy, kóshe-kósheni aralap júrip, jún-jurqa men teri-tersek alatyndar myqty turatyn edi. О́ıtkeni, álgi ónimderge suranys bar. Qarjy qarastyrylǵan. Utymdy uıymdastyrylǵan. Asyl eshkiniń júni altynmen para-par bolatyn. Ádemilep úıtip, qaýyndaı etip jýǵan qoıdyń basy − ol kezde dúkenderdiń muzdatqyshynda tolyp turatyn. Onyń qyzyǵyn kóp jaǵdaıda stýdentter kórýshi edi.
Al, qazirgi úıilip jatqan álgi asta-tók baılyqty qashan qajetimizge jaratar ekenbiz? Eger ony aqaýsyz, naqty tirlikte oryndaı alsaq: sheteldiń álem-jálem jasandysynan qutylyp, ózimizdiń tabıǵı ónimimizdi ıyǵymyzǵa iler edik. Bir zamandary Túrkııa eline bas saýǵalap barǵan qandastarymyz, qazirgideı keremet tehnologııa joq kezdiń ózinde bylǵary óndirýmen abyroılaryn asyrǵany málim. Olardyń urpaǵy atajurtta barshylyq. Kelistire alsaq, teri zatyna qaı zamanda da suranys sıremeıdi. Qospasyz, qoıyrtpaqsyz tabıǵı dúnıe ǵoı!
Osy bir túıtkil kókeıden keter emes. Bul jaıly qojalyq ıelerimen sóılessek, «Biz kóp jaǵdaıda et óndirip qana otyrmyz. Al, maldyń ózge ónimderi eshkimge kereksiz bolyp tur. Shirkin, baıtaǵymyzdaǵy basynan bastap qara tuıaǵyna deıingi tórt túliktiń «baılyǵyn» tolyq ıgersek, buıymymyz pul bolyp, dáýletimiz artyp, sáýletimiz kóz tartar edi. Qara tuıaqtan «ónetin» túımemiz de tabıǵı bolyp shyǵary haq. Osyny tıisti oryndar eskerip, jete mán berse utylmas edik. Qojalyqtardyń qaýqary kóbeıip, qarymy artar edi. Básekelestik óristep, sharyqtaǵan baǵa tómender edi», deıdi. Jón sóz.
Taǵy bir qojalyqta eńbek etip júrgen azamatpen tildeskenimizde, bılik tarmaǵynyń bir ókili bazarǵa aparǵan qoı etin alýshyǵa sereıgen kúıde buzbaı berý kerektigin, bul zańda bekitilgenin aıtypty. Ol óziniń mundaı talapty estimegenin, keıbir azamattar buzyp berýdi suraıtynyn alǵa tartypty. «Qazaq et buzǵan kezde ár músheniń ornyn bilýmen birge, adam aǵzasyna zııanyn tıgizetin bezderdi alyp tastap otyrǵan. Muny búgingi jastar, keıbir úlkenderdiń ózi bile bermeıdi. Biz kóp jaǵdaıda et alýshylarǵa osyny eskertkende olar, buzyp berýimizdi ótinedi. Tipti, sony bilip alsaq degen nıet tanytýshylar da az kezdespeıdi», degen ol, keıbir belsendiler túsindirýdiń ornyna dikeńdeıtinine, zańdy aıaqastynan talap etetinine ókinish bildirdi. «Árıne, zań talabyna qarsylyǵymyz joq. Bilsek oryndaý mindetimiz. Ol bizge jetpeı jatady. Osy jaǵyn da eskerse», degen tilegin alǵa tartty.
Iá, qazaq dalasyndaǵy tórt túliktiń eti ǵana emes, ózge de ónimderi ult baılyǵy ekeni sózsiz. Degenmen, osy baılyqty uqsata almaı kele jatqanymyz ras. Bul iste ótkenniń tájirıbesin zertteı kele, zeıin qoıyp, ıgilikke jaratsaq, eńbek adamdarynyń aýqaty artýymen birge, halyqqa da tıimdi bolar edi. Teri men júnnen jasalǵan dúnıeler, ózge de zattar basqalardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyratynyna esh kúmánimiz joq . Teri men júnnen jasalǵan ulttyq qundylyqtar qanshama? Kıim úlgileri, úı jasaýlary, eń aıaǵy murajaılarda turǵan múıiz nasybaı shaqshalardyń ózi nege turady? Jahandaný dáýirinde ultqa tán nárseniń úlken-kishisi bolmasa kerek. Qazaqtyń qazaq ekenin kórsetetin osy bir istiń qazirgi baryn mise tutyp otyra bermeı, eldik turǵyda mal ónimderin júıeli óndirý aýqymdy jumysyn kesheýildete bermeı qolǵa alsaq, ultymyz utylmas edi, jurtymyz jutańdyqtan qutylar edi.
Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan»