Rýhanı jańǵyrý kúretamyrlary

Zadynda, rýhanı jańǵyrýdyń, jan jaryǵymen kemeldenýdiń, «sáýleli kisi» atanýdyń kilti – «ulttyq kodyńdy saqtaı bilý», «yqylym zamannan arqaýy úzilmegen ulttyń salt-dástúrlerin alda­ǵy órkendeýdiń berik dińi etý», deıdi Elbasy. Negizinde, ulttyq sana degeni­mizdiń ózi – memlekettik sana. Ultt­yq-mem­lekettik sana bar jerde til, dástúr­ler, uly epos­tar, tarıh, izgilik qaǵıdat­ta­ry qorǵalady, joǵary deńgeıge kóteri­ledi. Sóıtip, órke­nıetti elderdiń sana­tyn­­da kórinýge joıqyn serpin bereri sózsiz. 

Joǵary ulttyq sana aqyldy, arly, ǵylym-bilimge yntyq, sulý minezdi maıtalman maman bolýǵa qulshyndyrady. Elshildikti, memleketshildikti, izgilikti qunttap, adal qyzmet jasaýdy murat etedi. Abaı: «Teginde, adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozbaq» dese, básekelik qabiletti de, adamshylyqqa, bıik sanaǵa ıe bolýdy da qozǵap otyr. Bul tusta el Prezıdentiniń: «Adam balasy sheksiz zerdeniń ǵana emes, ǵajaıyp sezimniń ıesi» degen hıkmet sózin keltirýge bolady. Quran Kárimde «Adamdy qut ıesi qyldyq» delingen. Demek, adam balasy aqyl-qaırattyń, býyrqanǵan jigerdiń, ónerdiń, bilimniń, sezimniń, berekeli árekettiń, bıik sananyń ıesi. Rýhanı jańǵyrýdyń ólshemi osylar. El kósegesiniń kógerýine de ólsheýsiz qasıetter qosatyn, báseke-jarysta alǵa arshyndap bastyratyn, ozdyratyn osylar. Sonymen qatar, el aýzynda «Halyqtyń aqyly – muhıt, Dananyń aqyly – darııa» degen danalyq sóz bar. Endeshe, Elbasy tarıhı tájirıbelerge, ulttyq-rýhanı qundylyqtarǵa, «tamyrymyzda búlkildep jatqan izgi qasıet­ter­ge», tilge, ádebıetke, mýzykaǵa, ulttyq rýhqa, ulttyq bolmysqa júgine otyryp, jańasha, tamasha, jarqyn sıpattarmen tolyqtyrýdy erekshe eskertedi.

Árbir adamnyń ıntellektýaldyq máde­nıetin, ulttyq sanasyn kemelden­dirýdi kózdegende ýaqytty únemdi, utymdy qoldaný, ıaǵnı eńbekti ǵylymı turǵydan uıymdastyrý, qaǵazbastylyqtan arylý, kásibı biliktiligi joǵary talanttyny qoldap-qorǵaý, dańǵyl jol ashý, ádiletsizdik, opasyzdyq isterdi teristeý, úırengen bilimdi isińde, sózińde, qımyl-áreketterińde qoldaný, «tirshilikke qa­jet­ti jaryq sáýleni syrttan almaı, óziń oǵan shyraqshy bolý, oǵan óz janyń­nyń sáýlesin túsirip, jana bilý» (Sallıýtıı) jáne Elbasy kórsetkendeı, bilim orda­lary­nyń aýdıtorııasynda tolyq­qan­dy sapaly bilim berip, kele­shektiń tulǵa­syn tárbıelep ósirý, gýmanıtarlyq kafed­ra­lardyń mártebesi men dárejesin kóterý – basty paryz.

Elbasy qazaq álipbıiniń tarıhyn VI-VII ǵasyrlardaǵy «Orhon-Enıseı jazýlarynan» bastap oı sabaq­taıdy da, «latynshaǵa kóshýdiń tereń logıkasyn» baǵamdaýmen qatar, «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasyn jáne Ulttyq aýdar­ma bıýrosyn qurý máselesin qozǵaıdy. Álem­niń tańdaýly, úzdik, zamanaýı 100 oqýly­ǵy­nyń qazaq tilinde sóıleýi degeni­miz olardyń oqýlyq jazýdaǵy sheber­ligi, ádis-tásilderi, ádebı-máde­nı, tarıhı-fı­lo­sofııalyq aıǵaq-dáıektemeleri sóz­siz qajet ári tóltýma oqýlyqtar týyn­datýǵa muryndyq bolýǵa tıisti.

Ulttyń, urpaqtyń patrıottyq rýhyn jańǵyrtýda «Týǵan jer», «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» atty baǵdarlamalardyń máni zor. «Týǵan jer» degenimizdiń ózi, tutastaı aıtqanda, Uly Dala eli, respýblıkamyzdyń aýmaǵy. О́lketaný jumystaryn jandandyrý, týǵan jerdi túletý aıryqsha bir keshendi sharýa. El qondyrý, egin sharýashylyǵyn damytý, el qonystanǵan soń ınfraqurylymdar júıesin jasaqtaý, tórt túlik mal ósirý, baıyrǵy eldi mekenderdiń ataýlaryn qal­pyna keltirý, sý-nýǵa, ań-qusqa, or­man-toǵaıǵa, taý-tasqa baqylaý jasaý, en baılyqqa ıe bolý. Taǵy bir aıta ketetin nárse – sózdik qorymyzdaǵy alýan syrly uǵym-túsinikter, halyqtyq sımvoldar, sóz-obrazdar qaıtyp oralýǵa tıisti.

О́lketaný jumystaryn sátimen júrgi­zer bolsaq, onda oblys ortalyq­taryn­daǵy ýnıversıtetterdiń oqý baǵdar­lama­laryna «О́lketaný» pánin engizip, sol ólkeniń tarıhyn, tabıǵatyn, geografııa­syn, arheologııasyn, ekologııasyn, demo­grafııasyn, rýhanııatyn, onomastıkasyn túbegeıli zerttep, qopara jazý kerek. Sondaı-aq, buǵan «100 jańa esim» joba­synyń óńirlik nusqasy da enedi.

Toqeteri, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqala­synda syrly-symbatty tilimizdiń, ulttyq sanamyzdyń, ata tarıhymyzdyń, ata jurtymyzdyń, ata dástúrimizdiń, tóltýma mádenıetimizdiń jasampaz, órkendempaz qýaty men qudireti shynaıylyqpen sıpattalǵan. Osyny júzege asyrýda rýhanı jańǵyrý kúretamyrlaryn tap basyp taba bileıik.