Medısınalyq saqtandyrý mamandary qalaı daıarlanýda?

– Quralbaı Quraqbaıuly, Memleket basshysy MÁMS júıesi jóninde «100 naq­ty qadam» Ult josparynda jáne ha­­lyqqa bıylǵy Joldaýynda atap kór­setkeni belgili. Jalpy, bul másele eli­mizdegi medısınalyq joǵary oqý oryn­darynda qalaı oqytylady? Me­dı­­sınalyq saqtandyrý júıesiniń eli­miz­ge tán ǵylymı negizi jasaldy ma?

– Mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń qalyptasýy – uzaq ýaqytqa sozylatyn kúrdeli úderis. Álbette, saqtandyrý júıesine qatysýshylardy jańa jaǵdaıda jumys isteý, tyńǵylyqty jáne kúndelikti izdený kútip turǵany anyq. О́ıtkeni ótpeli kezeń únemi óz túzetýlerin engizedi. Daıyn turǵan minsiz resept joq. Bul júıege medısına qyzmetkerleri de saqadaı-saı bolýy qajet. Sebebi, mindetti áleýmettik me­dısınalyq saqtandyrý – ekonomıkalyq qa­­rym-qatynastarǵa negizdelgen júıe. So­ǵan baılanysty basqarý da, halyq pen me­dı­­sına qyzmetkeriniń qarym-qatynasy da ózgeredi. Osy máseleler eskerile otyryp, mı­nıstrliktiń sheshimimen byltyr qazan aı­y­n-

da medısınalyq mekemelerdiń basshylarynan qyzmetkerlerine deıin jappaı oqytyla bastady. 7 medısınalyq oqý oryndarynyń ustazdarynan jasaqtalǵan top quryldy. Oqytý sáýir aıynyń sońynda aıaqtalady. Baǵdarlama boıynsha 7,5 myńnan astam medısınalyq mekeme basshylaryna, qarjy-ekonomıka qyz­metkerlerine úsh kúndik, al 40 myńǵa jý­yq qatardaǵy dárigerlerge eki kúndik se­mınar-trenıng ótkiziledi.

Munda jańa júıeniń engizilý sebebi, basqarý salasynyń erekshelikteri, quzyrly organdarmen baılanysy týraly jáne naý­qas pen dáriger arasyndaǵy qarym-qa­tynas qalaı ózgeredi, medısınalyq kó­mek qalaı uıymdastyrylady degen máselelerdi talqylap, túsindirdik. Me­dı­sına mekemeleriniń aldyna úlken min­detter qoıylyp otyr. Sondyqtan me­ke­melerdiń barlyǵynda jyljymaly top qu­ryldy. Olar halyq pikirine qulaq qoıa oty­ryp, mekemeniń óz ishindegi máselelerin qa­rastyrady. Bul óz kezeginde medısına salasynyń sapasyn jaqsartýǵa serpin beredi.

– Tyń júıeniń qyr-syryna úı­re­te­tin oqytýshy mamandar bar ma? Bul má­sele qalaı sheshimin tapty?

– Oqytýshy mamandar mınıstrlik baǵ­darlamasy boıynsha arnaıy daıyndyq kýr­synda kajetti maǵlumattardy ıgergen bolatyn. Qazir oqytýshy mamandar oqytý-túsindirý jumystary boıynsha qarqyndy jumys júrgizýde. S.Asfendııarov atyn­da­ǵy QazUMÝ-da memlekettik jalpyǵa bir­deı mindetti oqytý standartyna sáıkes tań­daý komponentimen oqytylatyn min­det­ti áleýmettik medısınalyq saq­tan­dy­rý júıesi negizderi jóninde oqytý baǵ­darlamalary ázirlenip, bekitildi. Dıp­lom­nan keıingi bilim alýshylarǵa (ıntern-dá­riger, rezıdent-dáriger, magıstrant, dok­torant) 54 jáne 108 akademııalyq oqý saǵatyna arnalǵan oqý-jumys jos­pa­ryna sáıkes MÁMS negizderi kýrs­ta­ry oqytyldy. Bilim alýshylar kýrs so­ńyn­da jú­ıeniń negizderin, maqsatyn, qa­ǵı­da­la­ryn, mindetterin ıgeredi.

Oqý baǵdarlamalarynda medısınalyq saqtandyrýdaǵy halyqaralyq tájirıbe ke­ńinen paıdalanylyp, damyǵan elderdegi úl­gileri keńinen talqylanady. Máselen, áleý­mettik saqtandyrý Germanııa, Fran­sııa, Belgııa, Koreıa, Japonııa, Slovakııa sı­ıaqty birqatar memleketterde, jalpy, 30-ǵa tarta elde bar. Elimizde júıe erek­she­likterin tańdaý barysynda osy elderdiń tá­jirıbesi zerdelendi. Alaıda, bizde MÁMS jónindegi oqytý materıaldarynyń joqtyǵynan bilim alýshylardyń ózdiginen izdený, daıyndyq jumystaryn júrgizý barysynda qıyndyqtar týyp otyr.

– Bul máselelerdi sheshýdiń joldary qandaı dep oılaısyz?

– Mindetti medısınalyq saqtandyrý júı­esi ekonomıkalyq-naryqtyq qat­y­nastarǵa negizdelgen, ıaǵnı basqarý jú­ıe-

­sinde bıznes-proses kóbirek oryn ala­­dy. Sondyqtan osy ortaǵa sáıkes bas­­qarý tásilderin keńirek paıdalaný ke­rek. Aǵymdaǵy jyldyń basynda Par­la­ment Senatynyń depýtaty Darıǵa Nazarbaeva densaýlyq saqtaý salasynda kásibı basqarýshy mamandardy daıyndaý-

da kóp kemshilikterdiń baryn basa aıtyp edi. Mine, jańa júıeni salamyzǵa nátıjeli túrde engizý úshin medısına mekemeleriniń bas­shylaryn, qarjy jáne ekonomıka bólimderiniń mamandaryn menedjment sa­­lasynda túbegeıli daıyndyqtan ótkizý qa­jet. Eń bastysy, mamandardyń alǵan bil­imin arnaıy daıyndalǵan baǵdarlama ar­qyly synaqtan ótkizý kerek. Ýaqyt oz­dyrmaı arnaýly kýrstarda nemese me­dı­sınalyq saqtandyrý júıesi damyǵan el­derde bolashaq menedjerlerdi daıyndaý­y-

myz kerek.

– Joba aıasynda medısınalyq kómektiń qoljetimdigi týraly ne aıtar edińiz?

– Bul – eń aldymen, densaýlyq saqtaý sala­syndaǵy áleýmettik múddelerdi qor­ǵaý­dyń memlekettik júıesi. Qazaqstannyń ba­r­lyq saqtandyrylǵan azamattaryna ja­syna, áleýmettik mártebesine, tur­ǵy­lyqty jerine, tabysyna qaramastan teń dárejedegi medısınalyq jáne dári­lik kómekti qamtamasyz etedi. Halyq ja­ńa júıeniń eńgizilýine baılanys­ty medısınalyq kómektiń qandaı túr­le­ri qoljetimdi bolatyny týraly bu­qa­ralyq aqparat quraldarynan bilip otyr. Mindetti áleýmettik medısınalyq saq­tan­dyrý júıesiniń negizgi sharty – baǵ­dar­lama qoljetimdi bolýy úshin ár azamat saqtandyrylýmen qamtamasyz etilýi qajet. Bir mıllıonnan asa belsendi jumys to­byna qosylmaıtyn áleýmettik álsiz top­tar memleket tarapynan qamtamasyz eti­ledi. Iаǵnı, saqtandyrý qoryna mem­le­kettik bıýdjet esebinen emniń aqysy tólenedi. Ekinshi top jumys berýshilerdiń ese­binen qamtamasyz etiledi. Úshinshi top – ózin-ózi qamtamasyz etetinder. Olar – res­mı túrde salyq organdarynda tirkelgen aza­mattar. Iаǵnı medısınalyq saqtandyrý jar­nasy zańǵa sáıkes tólenip otyrady. Osy toptarǵa qatysýshy azamattardyń saq­tandyrý júıesimen qamtamasyz eti­letinine kúmán joq. Alańdatatyny, óz­deriniń jumystaryn resmı túrde tir­ke­meı, kúndelikti tabysymen kúnkóris kó­zin jasap júrgen azamattar toby bo­lyp otyr. Bul topqa kiretin azamattar zań­da belgilengen saqtandyrý jarnasy tólenbegen jaǵdaıda saqtandyrý jú­ıesinde kórsetiletin medısınalyq kó­mek­terden tys qalady. Bizdiń qoǵamnyń al­dynda turǵan úlken másele – osy topty resmı jumys isteıtinder qataryna tar­tý. Dúnıe júzindegi zertteýlerdiń ná­tıjesine qarasaq, osy topqa kiretin aza­mat­tardyń densaýlyǵy tómen bolady eken. Iаǵnı medısınalyq kómektiń kóp tú­rine (kúrdeli operasııany qajet etetin) qa­jettilik týady.

– Qolǵa alynyp jatqan isterdiń ǵylymı negizdeı túsetin tustary bar ma ?

– Osy ýaqytqa deıin áleýmettik álsiz top­tyń turaqty jumyspen qamtamasyz etilmegen, ıaǵnı turmys jaǵdaıy tómen azamattardyń densaýlyǵyn ǵylymı tur­ǵy­dan zertteý keshendi júrgizilmegen. Osy­ǵan baılanysty MÁMS júıesin en­gizý kezindegi qıynshylyqtardy je­ńý­diń birden-bir joly – sońǵy topqa ene­tin azamattar densaýlyǵyn ǵylymı tur­ǵydan zertteý. Sebebi, bul sanattaǵy tur­ǵyn­dar­dyń densaýlyǵynyń tómendigine baı­la­nys­ty medısınalyq kómekke jan-jaqty shy­ǵyn jumsalady. Mysaly, Dúnıejúzilik den­saýlyq saqtaý uıymynyń 2013 jylǵy zert­teýlerine baılanysty, Fransııa ta­bys deńgeıi tómenge jatatyn 5 paıyz tur­ǵyndarǵa kórsetiletin medısınalyq kómek jalpy medısınalyq kómektiń 51 paıyzyn quraıdy.

Burynǵy engizilgen mindetti me­dı­sı­nalyq saqtandyrý qory 1999 jyly ja­bylyp, densaýlyq saqtaý salasy mem­lekettik bıýdjettiń esebinen qar­jy­lan­dyrýǵa kóshkennen keıin MÁMS jú­ıe­sine baılanysty nysanaly ǵylymı zert­teý jumystary júrgizilgen joq. Iаǵ­nı, MÁMS júıesindegi medısınalyq kó­mektiń qoljetimdigin qamtamasyz etý úshin turǵyndardyń, onyń ishinde ártúrli top­tar densaýlyǵynyń deńgeıin ǵylymı tur­ǵydan zerdeleý qajet. Halyq suranysy qa­jetti shyǵyndy josparlaýdy anyqtaýǵa jol ashady.

Áńgimelesken 

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»