Mendeleevtiń izbasarlaryn qabyldaıdy

Mendeleev olımpıada­sy­nyń búkilálemdik olım­pıadadan bir­qatar aıyrmashylyqtary bar. Bul úsh týrdan turatyn jal­ǵyz olımpıada. Birinshi teorııalyq týrda oqýshylarǵa hımııany tereńdetip oqıtyn mektepterdiń baǵdarlamasyn tolyq qamtıtyn 8 esep beriledi. Ekinshi teorııalyq týrda esepti tańdaýǵa sál múmkindik beriledi. Hımııanyń beıorganıkalyq, analıtıkalyq, organıkalyq, fızıkalyq hımııa jáne tirshilik týraly ǵylym men polımerler hımııasy sııaqty irgeli sala­larynyń árqaısysynan úsh esepten beriledi. Ár sala boıynsha berilgen úsh eseptiń bireýin tańdap shyǵarý mindetti. Eger úsheýin de shyǵarsań, eń sátti shyǵarylǵan sanalady. Ekinshi týrdyń esepteri birinshi týr esep­terine qaraǵanda edáýir qı­yn. Olımpıada tapsyrmasyn oryndap shyqqan oqýshy teo­rııalyq týr esepteriniń sheshý­lerin shyǵaberiste alyp, óz she­shýleriniń durys-burystyǵyn birden baǵalaı alady.

Hımııada baspen qatar qol­dyń da róli zor. Sondyqtan oqýshylardyń tájirıbelik bilik­tilikteri men daǵdylarynyń qalyptasý dárejesin anyqtaý úshin úshinshi týr ótkiziledi. Olımpıada ótkizý shyǵynynyń úlken úlesin osy eksperıment ótkizýge qajetti qural-jab­dyq­tar men hımııalyq reaktıv­ter quraıdy. Tájirıbelik týr ádette hımııalyq eks­pe­rı­menttiń eki jaǵyn qamtıdy: biri analız, ekinshisi – sıntez. Sonymen qatar, jasalǵan eksperımentke baılanysty azdaǵan teorııalyq suraqtar da berilýi múmkin.

Halyqaralyq Mendeleev olımpıadasynyń jeńimpazdary Reseıdiń kez kelgen ýnıver­sıte­tiniń hımııalyq mamandyq­taryna emtıhansyz qabyldanady. Soń­ǵy jyldary olımpıada ót­kizý sheńberinde birtalaı jaq­sy dás­túrler qalyptasty. My­saly, akademık V.Lýnınniń olım­pıadaǵa qatysýshy elderdiń qu­rama komandalarynyń jetek­shilerimen hımııa salasynda bilim berý máselelerin tal­daý­ǵa arnalǵan dóńgelek ústel uıym­dastyrýy dástúrge aınaldy. Onda ár jetekshi óz eliniń bilim berý salasynda bolyp jatqan jańalyqtar, hı­mııalyq bilim berý salasynda baıqalǵan jańa baǵyttar týraly aıtyp, olar­dyń artyqshylyqtary men kem­shilikteri erkin talqylanady.

Halyqaralyq Mendeleev olımpıadasy Qazaqstanda úshin­shi ret ótkizileıin dep otyr. Nazarbaev ýnıversıtette ót­kiziletin olımpıadaǵa álem­niń 17 elinen 120 oqýshy qa­tyspaq.

Qurmanǵalı BEKIShEV,

pedagogıka ǵalymdarynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ professory