Jaqynda Reseı eliniń Hanty-Mansy avtonomııalyq okrýgyna qarasty Nıjnevartovsk qalasynda bir oqýshynyń birneshe banki energetıkalyq kokteıl iship, júrek aýrýynan kenetten kóz jumǵany týraly jazyldy.
Mundaı sýsyndar bizdiń eldiń dúkenderinde de kóptep satylýda. Ony shyǵaratyn kásiporyn da alysta emes, Almaty oblysyndaǵy Ile aýdanyna qarasty Boraldaı aýylynyń Mendeleev kóshesindegi 17-shi úıge ornalasqan. Anyqtap aıtsaq, osy meken-jaıdaǵy «Rıs LTD» JShS-i spırti az gazdalǵan sýsyndardy tutynýshylarǵa jáshiktep ótkerip jatyr.
Álsiz alkogoldy sýsyndardy, ádette, eresekterdiń onsha elep-eskere bermeıtini belgili. Sonda onyń eń negizgi tutynýshysy kimder? Árıne, balalar men jasóspirimder! Jazǵy kanıkýl aldynda Taraz qalasyndaǵy bir ustaz lıseı oqýshysynyń qolynan «Djın-tonık-lımon», «Draıv vodka-apelsın» dep atalatyn sýsyndardy kórip qalyp, ata-anasymen sóılesýge májbúr boldy. Anyqtaı kele, oqýshyny dúkennen energetıkalyq sýsyn ákelýge jumsaǵan synyptas dostary ekeni belgili boldy. Al: «Senderge mundaı sýsyndy ishý ne úshin qajet boldy?» degen saýalǵa olardan: «Emtıhan aldyndaǵy daıyndyqqa kúsh-qýat jınaý úshin» degen turǵyda jaýap alyndy...
Biz atalǵan sýsyndardyń «minezdemesin» el Úkimetiniń, onyń ishinde Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym, Ishki ister mınıstrlikteri basshylarynyń jáne Parlament depýtattarynyń nazaryna usynaý úshin quty búıirindegi óte maıda jazýlardy erinbesten oqyp, kóshirip aldyq. Oqıyq: «Djın-tonık-lımon. Álsiz alkogoldy gazdalǵan sýsyn. Quramy: arnaıy daıyndalǵan sý, kómirqyshqyl gazy, «Lıýks» spırti, qyshqyl retteýshi (lımon qyshqyly), tabıǵı tonık, lımon ekstraty, qant, «Djın» tabıǵı hosh ıisi, konservant (natrıı benzoly). Kalorııalylyǵy: 72khal/100 ml kem emes. Saqtaý merzimi 12 aı». Dál osy mazmundas japsyrma qaǵazy bar ekinshi qutynyń syrtyna tipti... «Draıv. Vodka-apelsın. Álsiz alkogoldy gazdalǵan sýsyn» dep jazýdan da tartynbapty.
Osy rette aıtaıyq degenimiz, balalar men jasóspirimderdiń organızmi tez elitedi, tez ýlanady jáne tez «jeńiledi». Sondyqtan balalar nemese olardyń ata-analary «álsiz alkogoldy gazdalǵan sýsyn» degen jarnamany maldanyp sýsyndy úzdiksiz paıdalana berse, olardyń birneshe jyldan keıin álgi qutydaǵy sýdyń qulaqkesti qulyna aınalatyny anyq. Ony mise tutpaı naǵyz spırttiń ózine aýyz salýy da múmkin. Al bul densaýlyqqa óte zııan. Balalardyń minez-qulqy men júıkesine de keri áser eteri sózsiz. Mysaly, joǵaryda aıtylǵan Hanty-Mansy avtonomııalyq okrýgindegi kóz jumǵan 15 jasar oqýshy birneshe banki alkogolsiz (!) kokteıl ishkenniń ózinde ómirimen qoshtassa (medısına qyzmetkerleri osyndaı qorytyndyǵa kelip otyr), bizdiń oqýshylar «Lıýks» spırti qosylǵan gazdalǵan sýsynmen kóńili qalaǵanynsha «shól» basyp, «kúsh» jınaýda. Endeshe, bul másele ata-ana men ustazdy da alańdatpaı qoımaıdy. Al biz olardyń janaıqaıyn joǵaryǵa jetkizbeıinshe jaıbaraqat otyra almadyq.
Sońǵy kezderi Almaty, Shymkent, Taraz jáne taǵy basqa qalalarda oqýshylar arasyndaǵy tóbeles jıilep, onyń aıaǵy on ekide bir gúli ashylmaǵan órimdeı balalardyń ólimine ulasýda. Álbette, onyń basqa da túrli sebepteri men saldarlary bar ekeni belgili. Degenmen, «Draıv. Vodka-apelsın» sýsynynyń qandy oınatatyn «qyzýyn» da joqqa shyǵara almasaq kerek.
Sondyqtan aty atalǵan mınıstrlik basshylary, halyq sózin sóılep júrgen depýtattar men senatorlar bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara otyryp, atalǵan sýsyndardyń adam ómirine, onyń ishinde balalar men jasóspirimder aǵzasyna qanshalyqty paıdasy men zııany baryna muqııat saraptama jasaýǵa jáne onyń elimiz boıynsha kimderge, qansha jastaǵy tutynýshylarǵa ótkerilýi kerektigin anyqtaýda múddelilik tanytsa deımiz. О́ıtkeni, el bolashaǵy – balalar men jasóspirimder ómiri memleket úshin bárinen qymbat.
Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy.