Qurylys sapaly bolsa, turmys sapaly

Qurylys salasynyń  sapasyna baqylaý jasaý búginde sharttylyq emes,  tapsyrys berýshiler men ınvestorlardy shynymen de alańdatatyn  másele bolyp otyr. 2010 jyly jobalardy qaraý qorytyndylary boıynsha memlekettik sarapshylar respýblıkalyq bıýdjet úshin 235 mıllıard teńge únemdep, bútindeı alǵanda qarjylandyrýdyń barlyq kózderi boıynsha bolashaq qurylystardyń jıyntyq quny 705 mıllıard teńgege tómendetilgen. «Jobalardy vedomstvodan tys memlekettik saraptaý» RMK-niń bas dırektory Birlik EREJEPOV tómende osy jáne qurylys salasynda oryn alǵan ózge de máseleler jóninde áńgimeleıdi.   – Birlik Bekmyrzauly,  saraptama – qurylys úderisiniń ajyramas bóligi. Jobalaý-smetalyq qujattardyń memlekettik saraptaýdan kedergisiz birden ótip ketýi jıi bolyp tura ma, álde... – Sóz oraıynda, memlekettik  saraptama­nyń nysandardy jobalaýda oryn alýy múmkin kemshilikterdiń aldyn alý, nysandar­dyń qurylymdyq jáne tehnologııalyq qaýip­sizdigin  jáne nysandarda  belgilengen jumys kólemi men qarjy shyǵyndarynyń shynaıy­lyǵyn qamtamasyz etý jónindegi mindetter­diń bútindeı bir keshenin sheshýge baǵyt­talatynyn eske sala ketý qajet. Ústimizdegi jyldyń birinshi jartysynda «Memsaraptama» RMK mamandary men onyń óńirlik bólimderi 4829 jobalaý-smetalyq qujattardy (JSQ) qarap, bizdiń sarapshyla­rymyzdyń túzetýleri men eskertýlerin engizgennen keıin olardyń bar bolǵany 4718-i ǵana oń qorytyndylar  ala  aldy. Ortasha  alǵanda  5 paıyz  jaǵdaıda  ǵana JSQ usaq eskertýlermen saraptamadan ótedi, al qalǵan jobalar aıtarlyqtaı jetildirýdi qajet etedi. Memlekettik saraptamadan keıin jobalaý uıymdary men tapsyrys berýshiler usynǵan qurylystyń jobalyq qunyn jalpy alǵanda 416 mıllıard teńgege, sonyń ishinde, memleket qarjylandyratyn jobalar boıyn­sha 277 mıllıard teńgege tómendetýdiń sáti tústi. Jalpy, memlekettik saraptaýdan ótý – ol ujymdyq jumys. Saraptama qorytyndysy negizinen  tapsyrys berýshilerdiń jobalaý­shy­­lar­men birge qujattardy qanshalyqty saýatty, dál jáne ýaqytyly daıyndaýyna baılanysty bolady. – Memlekettik sarapshylar jobalaý­shy­lar­dyń smetalyq esepteýlerin tómen­detý men qurylysty arzandatýdyń retin qalaı keltiredi? – Negizinen qurylys nysandarynyń qu­nyn arzandatý jobalyq sheshimderdi ońtaı­landyrý nátıjesinde júzege asyrylady. Atap aıtqanda, arzandatýlar jobalarda baı­qalǵan negizsiz jáne maqsatsyz shyǵyndardy alyp tastaý, materıaldar men jabdyqtardy asyra baǵalaýlar kólemine túzetýler, sol sııaqty jobalaý-smetalyq qujattaǵy basqa da burmalaýlar men kemshilikterdi joıý esebinen júrgiziledi. Memlekettik satyp alýlardyń qazirgi bar júıesi boıynsha jobalyq jumystardy baǵa­lary tómendetilgen konkýrstyq ótinishteri bar kompanııalar utyp alady. Sonyń sal­darynan olar keıin sýbmerdigerlikke kásibı quramy tómen jáne alynǵan mindettemelerdi oryndaýǵa daıyndyqtary joq uıymdardy tarta otyryp, ózderiniń shyǵyndaryn baryn­sha  qysqartýǵa tyrysady. Sońǵy on jylda mundaı uıymdardyń, sol sııaqty «bir kúndik fırmalardyń» sany aıtarlyqtaı ósip ketip otyr. Biraq mundaı  «básekelestik» jobalyq ónimderdiń sapasyna keri áser ete alǵan joq. Onyń ústine kóptegen tapsyrys berýshiler jobalaýshylardyń  saraptamadan  ótýi  úshin qajetti ýaqytty da qosa alý arqy­ly, jobalaýshylar úshin shyndyqqa úıles­peıtin merzimder belgileı otyryp, jobalaý­dyń normatıvtik  uzaqtyǵyna  qatysty talaptarǵa nazar aýdarmaıdy. Osyndaı obektıvti jáne sýbektıvti sebepterge baılanysty jobalaýshylar jumy­synda kemshilik paıda bolady, al ol qury­lystyq jáne josparly-kólemdik jobalar boıynsha durys sheshimniń qabyldanbaýyna, aıtarlyqtaı qarjylyq jáne materıaldyq shyǵyndarǵa, salynǵan nysandardyń sapasy­nyń jáne olardy paıdalaný qaýipsizdiginiń tómendeýine aparyp soqtyrady. – Sizdiń oıyńyzsha, mundaı ahýaldy qalaı ózgertýge bolady? – Nysandardyń sapa jaǵynan minsiz bolyp iske qosylýynyń mańyzy óte zor. Sol úshin de biz bastapqy satyda-aq jobanyń  tıisti sapaǵa saı bolýyna qol jetkizýge umtylamyz. Biraq, olar qurylys alańda­rynda kóbine-kóp jaqsy deýge kelmeıtindeı  dárejede  júzege asyrylyp jatady. Sarap­shy oń baǵalaǵandaı dárejege jetpeıtin ǵımarattar men qurylystar paıdalanýǵa beriledi. Jetkilikti derlik kúshti dáıekteri bolmaǵan jerde jáne memlekettik saraptaý­dyń qosymsha qýattaýynsyz bekitilgen joba­lyq sheshimderden bas tartýǵa jol berýge bolmaıdy. Sondyqtan tapsyrys berýshi­lerdiń, jobalaýshylar tarapynan ózindik norma baqylaý qyzmeti men avtorlyq  baqy­laý­dyń  jobalardy  basqarý  sapasyna  degen jaýapkershiligin arttyrý qajet. Búgingi tańdaǵy jobalaý jáne qurylys rynogy ınvestısııalyq jobany basqarýdyń jobalaý-smetalyq qujattar ázirleýden bastap, qurylystyń sapasyna, merdigerlerdiń qarjyny maqsatty paıdalanýyna, nysandy paıdalanýǵa berýge shyǵaryp, oǵan servıstik qyzmet kórsetýge deıingi keshendi kózqarasyn usyna alatyn ınjınırıngtik kompanııalar qyzmetine degen suranysty týyndatyp otyr. Eger tapsyrys berýshiniń belgili bir nysanǵa salatyn qarjylary bar bolsa, kásibı ınjınırıngtik kompanııalardyń qyzmetine júginý olar úshin áldeqaıda qolaıly. – Memlekettik sarapshylar tapsyrys berýshiler men jobalaýshylarǵa qatelik­terge qalaı jol bermeýge bolatyny týraly keńester bere ala ma? – Árıne. Birinshiden, memlekettik sarapta­manyń óz saıty bar, sol arqyly  jobalaý-smetalyq qujatqa memlekettik saraptama jasaýdyń qandaı satyda turǵandyǵyn bilip otyrýǵa bolady. Onda bizdiń sarapshylar jobalarda anyqtaǵan sáıkessizdikter men kemshilikter kórinis taýyp, ol boıynsha berilgen qorytyndy shyǵarylyp otyrady. Ekinshiden, saraptamadan ótýge qujattar paketi tapsy­rylǵan kezde tek baqylaý ǵana emes, sonymen birge tapsyrys berýshige aqyl-keńester de qarastyrylady. Biz óz sarapshylarymyzdyń jumysyn ashyq ári móldir qylýǵa tyrysamyz. Vedomstvo ishindegi kóptegen úderister ońtaılan­dyrylǵan, qujattardy kelisýge bólinetin merzimder meıilinshe qysqartylǵan, elek­tron­dy qujat aınalymyna kóshý júzege asyryldy jáne basqa da kóptegen jumystar atqaryldy. – Búginde Qazaqstan úshin qandaı mańyzdy joba saraptamadan ótýde? – Biz úshin árbir nysan mańyzdy. Tal­dykól jınaǵysh-kóliniń aǵyndy sýlaryn tazartý jobasy kókeıkestilerdiń birinen sana­lady. Bul elordada bes jyl boıyna júzege asýy tıis. Alǵashqy úsh jylda qazirgi za­manǵy tazartý tehnologııalaryn paıdalana otyryp tazartylǵan  sýdyń  Esil ózenine quıy­lýyn qamtamasyz etý josparlanyp otyr. Bul rette sý barlyq sanıtarlyq talap­tarǵa sáıkes keletindeı ólshemderge jetkiziletin bolady. Sonymen bir mezgilde kól aıdynyn 2021 gektardan 411 gektarǵa deıin azaıta otyryp, Taldykól sý jınaǵyshynyń ózin birtindep joıý jumystary júzege asy­rylady. – Memlekettik sarapshylardyń kúsh-jigeri bolashaqta qandaı jumystarǵa baǵyttalmaqshy? – Qazirgi kúni barlyq tehnologııalyq kúrdeli jobalar – ónerkásip, densaýlyq saq­taý, bilim berý, mádenıet pen sport  nysan­dary men áleýmettik ınfraqurylym  joba­lary  memlekettik  saraptamadan ótýde. Olar­dyń bári de eń jańa ınjenerlik tehnologııalarmen jaraqtanǵan. Bul sııaqty meganysan­darmen jumys isteý sarapshylardy ózderiniń kásibı deńgeılerin kóterýge  yntalandyrady. Bizdiń qyzmetkerlerimiz turaqty túrde shetelderde taǵylymdamadan ótip turady, al reseılik, ýkraınalyq jáne belarýstik áriptes­terimiz bizderge kelip turady. Osy sııaqty qalyptasqan  ózara tájirıbe almasýlar bolashaqta da jalǵasa bermekshi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY.