OTANDYQ ÚLESTIŃ ORYNY BО́LEK
Munaıly óńirdegi ózekti problema - «Teńizshevroıl» kompanııasynyń keleshektegi keńeıtý jobasyna otandyq bıznestiń qatysýy. Bıznes-qaýymdastyqpen kezdesýge qatysqan «Atameken» QR Ulttyq kásipkerler palatasynyń Tóralqa Tóraǵasy Tımýr Qulybaev:
«Atyraý oblysynda jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń satyp alýlarynyń kólemi shamamen 170 mlrd. teńge. Bul «Samuryq-Qazyna» AQ jelisindegi satyp alýlardan kóp, memlekettik satyp alýlar kóleminen úsh ese joǵary. Sondyqtan bizdiń kásipkerler osy múmkindikti tolyq paıdalanýlary kerek», - dep atap ótti.
Oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory Asylbek Jákıev TShO men О́ńirlik kásipkerler palatasy arasynda ózara yntymaqtastyq ornaǵanyn aıtady.
«Teńizshevroıl» kompanııasynyń Otandyq naryqty damytý departamenti jergilikti jáne basqa oblys kompanııalaryn tartý úshin tenderge qatysty saýaldaryn О́ńirlik kásipkerler palatasyna joldaıdy. «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynda shaǵyn jáne orta bıznes boıynsha elimizdiń barlyq óńirlerin qamtıtyn keńeıtilgen derekter bazasy bar. О́zara yntymaqtastyq aıasynda materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý bólimimen de qarqyndy jumys júrip jatyr. Tehnıkalyq qyzmettiń 20 túrin kórsetetin jetkizýshilerdiń birlesken forýmy nátıjesinde respýblıkanyń 200-den astam qatysýshy kompanııasy qamtyldy. Sol kompanııalardyń birazy «Teńizshevroılmen» tyǵyz baılanys ornatyp, oǵan óz qyzmetteri men taýarlaryn usynyp otyr», – dedi ol.
Jalpy oblysta ótken jyly memlekettik satyp alý kólemi 95 mlrd teńge bolǵan. Bıylǵy jyldyń tórt aıynda 135 mıllıard teńgege taýar satyp alynǵan, onyń 86 paıyzy – qazaqstandyq ónim. Oblystyq kásipkerler palatasynyń basshysy Asylbek Jákıev osy máselede túıtkildi tustardyń bar ekenin atap aıtty. Mysaly, memlekettik satyp alýlarda qurylys salasynda jergilikti qamtý úlesi óte tómen.
Qazaqstandyq servıstik kompanııalar Qytaılyq úlesi bar jer qoınaýyn paıdalanýshylardan jumys kólemin ala almaıdy. О́nimderdi bólý týraly kelisimge sáıkes, barlyq sheteldik merdigerler men qosalqy merdigerler kedendik jáne salyqtyq baj salyqtarynan bosatylǵan. Sondyqtan taýardy osy jaqtan óndirgennen kóri, shetelden satyp alǵan arzanyraq.
Bul jaǵdaı tender ótkizý kezinde otandyq jetkizýshilerge qıyndyq týdyryp otyr. Tehnıkalyq sıpattama talaptary da qaıta qaraýdy qajet etedi.
BIZNES О́KILDERINIŃ BAZYNASY
Kásipkerlikti damytýdyń taǵy bir tetigi – shaǵyn ındýstrıaldyq aımaq qurý jáne damytý máselesi. Atyraýda «Ulttyq ındýstrıaldyq munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy bar. Tóralqa Tóraǵasy oblys ortalyǵynda shaǵyn bızneske arnalǵan ındýstrıaldyq park qarastyrý kerektigine nazar aýdardy.
«Mysaly, jumys istemeıtin eski kásiporyn bolýy múmkin, munda ınfraqurylym júrgizilgen orny bar, óz isin endi bastaǵan kásipker bıznesin damytý úshin ony paıdalana alady. Onyń ústine mundaı jobalarǵa qomaqty qarjy quıý talap etilmeıdi», - dedi Tımýr Qulybaev.
Egis alqabyn sýarý úshin beriletin sýbsıdııa kólemi de atyraýlyq sharýalardyń kóńilderinen shyqpaıdy. Bir tekshe metr sýdyń memleket tarapynan sýbsıdııalanatyn 50 paıyz mólsheri jetkiliksiz ekenine narazylyq bildirýshiler bar.
«Jasyratyny joq, sýarýǵa jumsalatyn ár tekshe metr sýdyń quny ózge óńirlerge qaraǵanda qymbat. Osy oraıda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrine Atyraý oblysyn sýbsıdııalaý sharttaryn qaıta qaraýǵa usynys jasadyq. Mınıstr bizdi qoldap, kelesi jyly aýylsharýashylyǵy ónimderin óndirýshilerge sýbsıdııalaý kólemin 85 paıyzǵa deıin kóterýdi josparlap otyr», — dedi oblys ákimi Nurlan Noǵaev.
Bıyl Atyraý oblysynda egis alqabyn 8327 gektarǵa deıin arttyrý kózdelgen. Onyń ishinde 2300 gektarǵa tamshylatyp sýarý ádisi qoldanylady. О́simdik sharýashylyǵyn órkendetý baǵytynda aımaqta tórt baǵdarlama boıynsha sýbsıdııamen qoldaý júzege asyrylady. Ol úshin jergilikti bıýdjetten 208,2 mln. teńge qaralyp otyr.
Buǵan deıin Mańǵystaý, Aqtóbe oblystarynda pılottyq joba retinde engizilgen «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy Atyraýda da júzege asady. 80 aýyl-aımaqty qamtıtyn jobaǵa 15 myńnan astam adam qatysady dep josparlanǵan. Ony iske asyrýǵa bıýdjetten 1 mlrd 200 mln teńge bólinedi.
«Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Tólemis Shotanov óńirde kásipkerlikti damytýǵa jaǵdaı jasalyp jatqanymen, kedergiler áli de bar ekenin jasyrmady. Bıznes ıeleri jer telimin alý, aýksıondar ótkizý, ruqsat qaǵazdar alý, qujat rásimdeý kezinde problemalarǵa jolyǵady. Oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory monopolıst mekemeler tarapynan kásipkerlerge kedergi kóbeıgenin aıtty. О́tken jyly oblystyq kásipkerler palatasyna bıznes ókilderi tarapynan 198 ótinish túsken, onyń 48 paıyzy bıznes ıeleriniń paıdasyna sheshildi.
О́ńirlik kásipkerler palatasynyń qyzmeti «Bir tereze» qaǵıdasyna negizdelgen. «Alash» málimetter bazasy júıesiniń operatory «Algorıtm KZ» málimetter bazasy jumys isteıdi. Bul bazaǵa tirkelgen kásipker birden 3 operatordyń áleýetti jetkizýshisi bolady. Qazir bazaǵa 19 kompanııa tirkelgen. «Bolashaqta bıznestiń barlyq sýbektilerine ortaq bolatyn «bir tereze» qaǵıdasyn oryndaý úshin «Teńizshevroıl» kompanııasy men Ulttyq kásipkerler palatasy arasynda kelisimge qol qoıý mindeti tur. Bul qujat kompanııanyń barlyq jobalarynda otandyq qamtý úlesin ulǵaıtýǵa jol ashyp, jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııaǵa da, Qazaqstan kásipkerlerine de tıimdi bolmaq» dedi A.Jákıev.
Keńeıtilgen keńeste Atyraýǵa kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵynyń qajettiligi de sóz boldy. Sondaı-aq oblystyq kásipkerler palatasy óńirlik keńesiniń jańa basshysy saılandy. Endi atalǵan keńesti Qazaqstanǵa tanymal isker hanym jáne qoǵam qaıratkeri Álııa Bekqojıeva basqarady.
Bıyl aımaqtaǵy kásipkerlikti qoldaýǵa 300 mln teńge bólingen. Oblys ákimi «Damý» qory arqyly taǵy 250 mıllıon teńge qarastyrylatynyn aıtty. Otandyq bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan sharalar oń nátıje bereri anyq.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ.