Biz óz táýelsizdigimizdiń shırek ǵasyrynda eldigimiz ben birligimizge, tipti memlekettiligimizge syn bolǵan talaı kúrdeli de qıyn kezeńderdi bastan ótkerdik. Qazaq eliniń táýelsizdigin alǵan ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń sońǵy on jyly bizdiń memleket bolyp qalyptasýymyzdyń eń bir aýyr da taǵdyrsheshti kezeńi edi. О́ıtkeni, keńestik júıeden bizge ekonomıkanyń yńyrshaǵy shyǵyp, jumyssyzdyq jaılap, ábden turalap qalǵan óndirister men sharýashylyqtar ǵana qalǵandyǵy áli de esimizde.
Mine, tarıhtyń osyndaı asa bir kúrdeli kezeńinde Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń ózindik damý jolyn, naryqtyq ekonomıkany tańdap, sony qalyptastyryp, elimizdiń aldyna tyń da jańa mindetter qoıa bildi. Sonyń nátıjesinde búginde Qazaqstannyń ekonomıkalyq órleý men saıası arenada jarqyrap janǵan juldyzyn kóremiz de, soǵan súısinemiz.
«Elimiz óziniń 25 jyldyq damý kezeńinen abyroımen ótti. Biz elimizdi maqtan tutamyz. Tabystarymyz ben jetistikterimiz týraly Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyq mereıtoıynda atap óttik. Olardy búkil álem biledi jáne joǵary baǵalaıdy», deı kelip, Elbasy «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda óte oryndy atap kórsetti.
Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýynyń bizdiń búginimiz ben bolashaǵymyz úshin zor mańyzy bar. El taǵdyry men memleket taǵdyrynyń taǵy bir aıqyndalar kezeńi bul. Elbasynyń óz Joldaýynda: «Álem qarqyndy túrde ózgerip keledi. Bul – jańa jahandyq bolmys, ony biz qabyldaýǵa tıispiz. Bolashaǵyn aıqyndap, syn-qaterlerdi kútip otyrmastan, oǵan tabandy túrde qarsy tura alatyn halyq qana jeńiske jetedi. Álemde kezekti, Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa bastaldy», dep kirpik qaqpastan izdenip, damyp bara jatqan búgingi órkenıettiń shańyn qaýyp qalmasymyz úshin aıtyp otyrǵan osy bir aýyz sózinde Qazaqstannyń bolashaǵyna degen shynaıy janashyrlyq jatqandyǵyn tanımyz.
Memleket basshysy óz Joldaýynda el damýyna tyń serpin beretin jańa baǵyt-baǵdar usynyp, Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń ınnovasııalyq ózegine aınalyp, ol bizdiń básekege qabilettiligimizdi arttyrýǵa tıisti ekendigin mindettep otyr. «Biz sıfrlyq tehnologııalarǵa negizdelgen bolashaǵy zor baǵyttarǵa aıryqsha mán beretin bolamyz. Al bilim berý, densaýlyq saqtaý, halyqty áleýmettik qorǵaý jáne baspanamen qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy salalar qashanda basty nazarda qala bermek», degen Elbasynyń Joldaýyn tereńinen zerdeleıtin bolsaq, bul strategııalyq qujatta eldiń jańa kezeńdegi ári qaraıǵy damýynyń jańa kózqarasy jáne álemdegi tehnologııalyq dástúrdi túbegeıli ózgertý ekonomıkalyq ósimniń jańa modeline ótý talaptary jan-jaqty saralanady.
Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrý kezeńiniń negizgi mindeti – elimizdiń jańa jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etý, ekonomıkany tehnologııalyq jaǵynan jedel jańartý. Osy oraıda, Elbasynyń Úkimetke qazirgi syn-qaterlerge jaýap retinde «Qazaqstannyń ulttyq tehnologııalyq bastamasy» degen atpen eldi Úshinshi jańǵyrý boıynsha Damytýdyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq josparyn jasaýdy tapsyryp otyr. Aldaǵy ýaqytta Elbasy usynǵan Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi Ult josparynyń mańyzy aıyryqsha ekendigi daý týdyrmaıtyn máseleniń biri. Ult jospary Úshinshi jańǵyrýdyń sheshýshi basymdyqtarynyń biri bolyp qala beretindigi Joldaýda anyq ta ashyq atap kórsetilgen.
Bıylǵy Joldaýda Elbasy jahannyń jańa jańǵyrý ereksheligin eskerip, Qazaqstannyń aldyna bes basymdyqpen erekshelengen negizgi de ózekti máselelerdi alǵa tartady. Bul oraıda, Joldaýda: «Agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerek. Qazaqstannyń agroónerkásip kesheniniń bolashaǵy zor. Kóptegen pozısııalar boıynsha biz álemde iri agrarlyq eksporttyq ónim óndirýshilerdiń biri bola alamyz. Bul, ásirese, ekologııalyq taza taǵamdarǵa qatysty. «Made in Kazakhstan» brendi sondaı ónimderdiń etalony bolýǵa tıis», dep atap kórsetilýi ejelden aýyl sharýashylyǵy salasynyń dańqty jolyn endi jahandyq jańǵyrý úderisine qosýdyń tyń mindetteri aıtylady. Ásirese, Elbasy Qazaqstannyń astyq ónimderin óndirý boıynsha Eýrazııada «nan kárzeńkesi» bolý kerektigin aıta otyryp, halyqaralyq naryqtarda básekege qabilettilikti ustap turý úshin shıkizat óndirisinen sapaly óńdelgen ónim shyǵarýǵa kóshýge qajettilikti alǵa tartýy arqyly búgingi agrosektordy ekonomıkanyń tabysty salasyna aınaldyrýdyń birden-bir joly ekendigin naqtylaıdy.
Biz bul mindetterdi jedel sheshýge tıispiz. О́ıtkeni, Qazaqstannyń agrosektoryn búgingi zamannyń talabyna saı damytý arqyly, biz eń áýeli óz elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz ete alamyz. Sonymen birge, jyl saıyn álemde aýyl sharýashylyǵy ónimderine, sonyń ishinde álemniń damyǵan elderi boıynsha, ásirese, ekologııalyq taza taǵam túrleri boıynsha suranystyń óse túsýi kezeńinde álemdik rynoktan ózimizdiń alyp otyrǵan ornymyzdy odan ári keńeıte berýimiz kerek.
Halyqaralyq sarapshylardyń paıymdaýlarynsha, Qazaqstan álemde aýyl sharýashylyǵyn jańa tehnologııa boıynsha damytýdyń zor múmkindikteri bar elderdiń biri bolyp tabylady. Biz eń áýeli mal jáne ósimdik sharýashylyǵyn júrgizýdiń álemdik tájirıbesin meńgerýge tıispiz. Ásirese, mal sharýashylyǵy óndirisiniń kólemin arttyryp, osy salanyń tıimdiligin jaqsartý úshin Úkimet jemshóp óndirisin, sonyń ishinde quramajem óndirisin aldaǵy ýaqytta 1,3 mıllıon tonnaǵa jetkizýdi qolǵa alǵaly otyr. Bul elimizdegi quramajem óndiristeriniń qýatyn qazirgi 48 paıyzdan 80 paıyzǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Taǵy bir mańyzdy mindet, aldaǵy kezeńde 2 mıllıon gektardan astam egistikti ártaraptandyrý arqyly qazirgi ýaqytta álemdik rynokta zor suranysqa ıe bolyp otyrǵan maıly daqyldardyń túr-túriniń alqaptary ulǵaıtylatyn bolady.
Aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyryp, 2021 jylǵa qaraı azyq-túlik taýary eksportyn 40 paıyzǵa ulǵaıtý jónindegi Elbasynyń tapsyrmasyn oryndaýǵa Qazaqstanda tolyq jaǵdaı bar. Joldaýda aıtylǵan bul mindetti oıdaǵydaı júzege asyrý úshin eń áýeli nysanaly eksporttyq saıasat qalyptastyrylmaqshy. Soǵan oraı, «Azyq-túlik korporasııasy» aksıonerlik qoǵamynyń bazasynda agoónerkásip kesheniniń eksporttyq ortalyǵyn qurý qolǵa alynyp, sol boıynsha eksporttyq júıelerdi qurýmen birge, qazaqstandyq ónimderdi ótkizýdiń jol kartasy jasalady. Munyń ózi aýyl sharýashylyǵy ónimderin syrtqy saýdaǵa shyǵarýǵa jańa serpin bereri anyq.
Elbasynyń bıylǵy Joldaýynyń tarıhı ereksheligi sol, bul qujatta Qazaqstan damýynyń uzaq merzimdi maqsattary naqtyly anyqtalyp, jahandyq órkendeýdiń osy zamanǵy jáne bolashaqtaǵy alǵa tartar minezi men boljamdy mindetteri de aıqyn kórinis taýyp otyr. Sóıtip, bıylǵy Joldaýda aıtylǵan jaılardy tereń zerdelep, osyndaǵy mindetterdi júzege asyra bilsek qana Memleket basshysynyń 2012 jyly halyqqa usynǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizgi maqsaty – álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna enýimizdi qamtamasyz ete alarymyz anyq.
Ańsar MUSAHANOV, Parlament Senatynyń depýtaty