Aıshyqty qala ajary

Astana qalasy elordasy atanǵannan beri elimizdegi basty qurylys alańyna aınaldy desek, artyq aıtqandyq emes. Mundaǵy turǵyn úı qurylysynyń kólemi de jyldan jyl­­ǵa qanatyn keńge jaıyp, qarqyn ala túsýde. Tipti buǵan álemdi kernegen daǵda­rys­­tyń da áser eter túri joqtaı. Muny statıstıka uıymynan alynǵan faktiler de dáleldeıdi. Máselen, 2003 jyly qalada 261 myń sharshy metr turǵyn úı alańy paı­da­lanýǵa berilse, 2004 jyly bul kórsetkish 421 myń sharshy metrge, 2005 jyly 1007 mıl­lıon sharshy metrge jetken. Qala sodan beri mıllıondyq yrǵaqtan jańylǵan emes. Al ótken 2015 jyly 1 mıllıon 759 myń sharshy metr turǵyn úı tapsyryldy. Bul 2014 jyl­ǵy kórsetkishten 553 myń sharshy metrge nemese shamamen 35-40 paıyzǵa artyq. Munyń syrtynda Astananyń jańa turǵyn úıleri sapasymen de, sánimen de kózge túsip, el óńirlerine úlgi bolýda. Qurylys qanshama qaınap jatyr desek te, Astanada sapasy jaǵynan daý týǵyzǵan qurylystar elimizdiń basqa óńirlerine qaraǵanda, sırek kezdesedi. Osy jaǵdaıdyń syryn bilmek bolyp, qaladaǵy qurylystyń sáni men sapasyna qadaǵalaý júrgizetin «Astana qalasynyń memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasy» memlekettik mekemesiniń basshysy Tólegen QULUShEVTI áńgimege tartqan edik. – Tólegen Bazarbaıuly, siz basqaryp otyrǵan mekemeni Astanadaǵy kez kelgen qurylys uıymy jaqsy biledi desek, artyq aıtqandyq emes. О́ıtkeni, qurylys sapasyn qadaǵalaýda bul mekemeniń pármeni kúshti. Sondyqtan qurylysshy aǵaıyndar bul mekemeniń atyn estigende «GASK (qulaqqa sińisti bolyp ketken oryssha qysqartylǵan ataýy) degenimiz – qudaı emes, biraq qudaıdan bylaı da emes» dep ázildep jatady. Osy ázil qanshalyqty shyndyqqa jaqyn. – Munyń qanshalyqty shyndyqqa jaqyn ekendigine tórelik jasaǵym kelmeıdi. Bizdiń mekeme qurylystar sapasyna qadaǵalaý jasaǵan kezde ózine berilgen ókilettik pen jaýapkershilik sheginde áreket etedi. Al bizdiń qyzme­timizdiń negizgi baǵyty – Astana qala­synda júrgizilip jatqan qurylys-montaj jumystarynyń sapasyna baqylaý jasaý, osy máseledegi talaptar men tártipterdi buzýshylyqqa jol bergen zańdy jáne jeke tulǵalarǵa qatysty zańda belgilengen shekte ákimshilik sharalar qoldaný jáne sáýlet, qurylys, qala qurylysy salasyndaǵy sarapshylardyń qyzmetine lısenzııalar berý men olardy attestattaýdan ótkizip otyrý bolyp tabylady. Sonymen qysqasha aıtsaq, salyp jatqan qurylystarynyń sapasyna mán bermeıtin, osy máseledegi talaptardy, qurylystyń jobasy boıynsha júktelgen mindetterdi buzatyn qurylys uıymdary úshin bizdiń mekemeniń qatal kórinýi ábden múmkin, al óz mindetterine adal qaraıtyn qurylys uıymdary úshin bizdiń paıdamyzdan basqa zııanymyz joq. – Astana qurylysynyń qarqyndy sıpat alyp kele jatqandyǵy belgili. Bir jaqsysy, elordamyzda qu­rylys kólemi basqa qalalarmen salys­tyr­ǵanda, joǵary bolyp otyrsa da, Qara­ǵandydaǵy Besoba turǵyn úıiniń qulaýy, Almatydaǵy jańa­dan salyn­ǵan turǵyn úıde apatty jaǵ­daı­dyń oryn alýy sekildi oqıǵalar Asta­nada qaı­talana qoıǵan joq. Munyń syry nede? Álde Astanada turǵyn úı qu­ry­ly­­­syna qoıylatyn talaptar joǵary ma? – Astana qurylysyna óńirlerge úlgi retinde úlken jaýapkershilik júkteletindigin ózińiz de bilesiz. Onyń ústine qurylys sekildi elimizde jaqsy damyp kele jatqan sala qadaǵalaýshy jáne baqylaýshy organdar tarapynan onyń sapasyna erekshe mán berýdi talap etedi. Osy máselege oraı Astana qalasynyń ákimdigi ózine qaraıtyn qurylymdyq bólimshelerdiń jumysyn tyńǵylyqty túrde rettep otyr dep aıtýǵa bolady. Máselen, biz Astana qalasynyń sáýlet jáne qurylys basqarmasymen birlese otyryp, zańsyz qurylystardy boldyrmaý maqsatynda tıisti aldyn alý sharalaryn júıeli túrde júzege asyryp kelemiz. Basqa óńirlerge qaraǵanda, Astana qurylysynyń sapaly bolýyna osy jaǵdaı jaqsy áser etip otyr dep esepteımin. Jalpy, qurylys degenimiz – kúrdeli sala. Bul salada qurylys tehnolo­gııalarynyń saqtalmaýy halyq ómiri úshin qaıǵyly zardaptarǵa deıin ákele­tindigin jaqsy bilemiz. Sondyqtan biz qurylys salasyndaǵy kemshilikterge barynsha qatań qaraýǵa tyrysamyz. Qajet bolsa, óreskel kemshilik jibergen qurylystardy qulatýǵa deıin baramyz. Máselen, 2015 jyldan bastap qazirgi ýaqytqa deıin Astana qalasynyń ákimshilik sotynyń sheshimimen zańsyz qurylysty júzege asyrǵany úshin 12 nysandy májbúrli túrde qulatý týraly sheshimder qabyldandy. Atap aıtsaq, ákimshilik departamentimen birlese otyryp, aǵymdaǵy jyly «Ba­qyt» avtokólikterge janarmaı quıý stan­salarynyń ekeýin jáne turǵyn úıge japsarlas salynǵan úıdi májbúrlep qulatý týraly sot qaýlysy oryndaldy. Munyń syrtynda, 2016 jyldan bas­tap berilgen ruqsattardy resimdeý normalaryn buza otyryp salynǵan qurylys nysandarynyń qaıtadan jóndelip qalpyna keltirilýi týraly talap aryzdardy sot jáne basqa da quqyq qorǵaý organdaryna joldaý tájirıbesi qaıta jańǵyrtyldy. Sóıtip, ústimizdegi jyldyń sáýir aıynan bastap tıisti sheshim qabyldaý úshin sot organdaryna 31 talap aryz joldadyq. Qazirge deıin munyń jeteýi qanaǵattandyryldy. Zańsyz salynǵan dep tanylǵan qurylystar qaıta buzýǵa jatqyzyldy. Sonymen qatar, bizdiń basqarma júrgizgen tekserýleri nátıjesinde birqatar nysandarda qurylys nor­ma­larynyń buzylǵandyǵy anyq­tal­dy. Osyǵan baılanysty 3 qury­lys kompanııasynyń qurylys-mon­taj ju­mystaryn júrgizý úshin alǵan memle­kettik lısenzııalary keri qaıtaryp alyn­dy, 5 kompanııanyń jumysy toqta­tyldy. Qurylys salasyndaǵy qada­ǵalaý jumystaryn talapqa saı júr­gizbegeni úshin 32 sarapshy ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Mine, osyndaı aldyn alý jáne baqylaý shara­larynyń nátıjesinde Astana qurylysynyń sapasy jaqsarý ústinde dep aıta alamyz. – Qurylys salasyndaǵy sońǵy ózgerister boıynsha turǵyn úılerdi, áleýmettik nysandardy qabyldaǵan kezde ony qabyldaıtyn komıssııa quramyna kiretin baqylaýshy organdar sany burynǵyǵa qaraǵanda, áldeqaıda qysqartyldy dep estımiz. Osy jaǵdaıdy túsindire ketseńiz. Mundaı ózgerister talaptyń bosań­sýyna ákelip, qurylys sapasyna keri áserin tıgizbeı me? – Atalǵan shara qurylys salasyndaǵy kásipkerlikti jandandyrý, onyń aldynan kezdesetin ákimshilik kedergilerdi azaıtý maqsatynda qabyldanyp otyr. Sóıtip, endigi kezekte «Qazaqstan Respýb­lıka­syndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» Zańnyń 73-babyna sáıkes, salynǵan qurylysty paıdalanýǵa engizý rásimin tehnıkalyq qadaǵalaýshy, avtorlyq qadaǵalaýshy tulǵalardyń kelisimimen qurylysty júrgizýshi men bas merdiger júzege asyrady. Sóıtip, qurylysty qabyldap alýǵa qatysatyn mekemeler sany burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda azaıdy. Bul shara qurylys kompanııalaryna salynǵan nysandardy paıdalanýǵa tapsyrýda edáýir jeńildikter beretindigin atap kórsetýimiz kerek. Máselen, buryn nysandy paıdalanýǵa qabyldaıtyn memlekettik komıssııaǵa 8 memlekettik organ, al jumys komıssııasy quramyna 16 memlekettik mekeme tartylatyn. Meniń oıymsha, qurylys nysanyn paıdalanýǵa engizý úderisin osylaısha ońtaılandyrý isi qurylys sapasyna oń áser etetin bolady. Nege? Sebebi, biz buryn qurylys nysanyn qabyldaýǵa barǵan kezimizde kózben sholyp ótkenimiz bolmasa, ondaǵy kemshilikterdi báribir naqty aıqyndaı almaıtyn edik. Tek onyń tehnıkalyq qujattamalaryn tekserý arqyly belgilengen jobalaý-smetalyq qujatqa sáıkestigin qaǵaz júzinde ǵana teksere alatynbyz. Endi osy jaǵdaı ózgerip otyr. Qazirgi kúni kez kelgen qurylys nysanynda bas merdigermen birge tehnıkalyq jáne avtorlyq qadaǵa­laýshylar úzdiksiz jumys isteıdi. Sóıtip, qurylysty júrgizýdegi kem­shilik pen aýytqýshylyq oryn alsa, ol birden aıqyndalyp, dereý túzetiledi. Tehnıkalyq qadaǵalaýshylarǵa qurylys sapasyna qatysty úlken jaýapkershilik artylady. Jibergen kemshiligi nemese jaýapsyzdyǵynyń zardaptary bolsa, onyń ústinen qylmystyq is qozǵalady. – Salynǵan turǵyn úılerdiń sapasyna qatysty sizderge shaǵymdanatyn azamattar kóp pe? Shaǵym túse qalǵan jaǵdaıda qandaı áreket jasaısyzdar? – Búgingi kúni qalada 200-den astam turǵyn úı qurylysy júrgizilýde. Ázirge olardyń sapasyna qatysty túsip jatqan shaǵymdar joq. О́ıtkeni, qurylys sapasy qadaǵalaýshynyń qatań baqylaýynda. Jalpy, qurylystyń sapasyzdyǵy jónindegi shaǵymdar osydan 2-3 jyl buryn paıdalanýǵa berilgen nysandarǵa qatysty bolady. Bul shaǵymdarda negizinen buryn baıqalmaǵan aqaýlarǵa qatysty áńgimeler qozǵalady. Mundaı shaǵymdarǵa qatysty bizdiń basqarma jospardan tys tekserýler júrgizýde. Shaǵymdarda kórsetilgen faktiler anyqtalǵanda, qurylysty júrgizýshi uıymdarǵa tıisti ákimshilik shara­lar qoldanylyp, oryn alǵan olqy­lyqtardy joıý jóninde naqty merzimin kórsete otyryp, tapsyrma beriledi. – Qazirgi kúni qurylys salasynda qandaı problemaly máseleler bar dep esepteısiz? Osyǵan toqtala ketseńiz. – Qazaqstan Respýblıkasynyń zań aktilerine sáıkes qajetti ruqsat berý qujattarymen qamtamasyz etilmegen qury­lystar zańsyz dep tanylady. Biraq solaı bola tursa da memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý organdarynyń qurylysty júrgizýshiniń menshigindegi nemese onyń jalǵa alyp otyrǵan jer telimindegi óz betimen júrgizip jatqan zańsyz qurylystaryna qatysty sharalar qoldanýǵa ókilettigi joq. Mine, osyndaı olqylyqtyń saldarynan qalanyń sáýlettik kelbetine eleýli nuqsan kelip jatady. Sonymen qatar, mundaı qury­lystyń azamattardyń jeke ómirine qaýip tóndirýi de ábden múmkin ekendigin esten shyǵarmaǵanymyz abzal. – Bul jónindegi zańdylyqtarda ne delingen? – Máselen, «Ákimshilik quqyq buzý­shy­lyq týraly» Qazaqstan Respýblı­kasy kodeksiniń 462-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes memlekettik organdardyń zańdy talaptaryn nemese eskertpelerin oryn­damaǵan nemese jetkiliksiz dárejede oryndaǵan qurylys júrgizýshiniń qyz­meti ákimshilik aıyppul salyna oty­ryp toqtatylady. Osy kodekstiń 48-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes onyń qyzmeti tek sot sheshimimen bar bolǵany 3 aıǵa deıin toqtatylady. Eger onyń jer teli­mine degen tıisti quqyǵy bolsa, salǵan qurylysy zańsyz bolsa da buzyl­maıdy. Zańdaǵy osy normalar qurylys júr­gizýshige aıyppul tólep, úsh aı ótken­nen keıin oryn alǵan olqylyqtardy qaıta qalpyna keltirmesten, qurylysty odan ári jalǵastyrýǵa múmkindik beredi. Mundaı jaǵdaıda memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý organynyń qurylys júrgizýshini ákimshilik jaýapkershilikke qaıta tartý úderisine bastamashy bolýǵa quqyǵy joq. Bizdiń jumysymyzdaǵy taǵy bir eskeretin másele, basqarmadaǵy jumys isteıtin kadrlardyń shtattyq sany ózimizge júktelip otyrǵan mindetterdi júzege asyrýǵa azdyq etýde. Máselen, bizdiń basqarma shtatynda 20 qyzmetker bolsa, sonyń ishinde 9 maman, 2000-ǵa tarta qurylys nysanyna tıisti tekserýlerdi júzege asyrýy tıis. Iаǵnı, júktelip otyr­ǵan jumys aýqymy óte úlken. Osy­ǵan oraı basqarma jumysynyń sapa­syn jaqsartý úshin shtattaǵy qyzmetkerler sanyn kóbeıtse durys bolar edi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»