Májilis depýtattarynyń sońǵy kezdegi birshama saýalyna sholý jasaı ketetin bolsaq, olar ómirdiń barlyq salasyndaǵy máselelerin qamtıtynyn kóremiz. Máselen, Halyqtyq kommýnıster partııasynyń fraksııasynan depýtat Aıqyn Qońyrov moınynda sottyń atqarý qujattary men ákimshilik aıyppuldary bar azamattar qaryzyn tólese de, bul týraly kóbinese Ortalyqtandyrylǵan derekter bazasyna málimet túspeıtinin aıtady.
Mundaılar jekemenshik sot oryndaýshylar tarapynan jıi oryn alatyn kórinedi. Aqysyn óndirgen olar basqamen isi bolmaı, azamattyń moınyndaǵy qaryzynyń ótelgenin bazaǵa engizýge asyqpaıtyn kórinedi. Sonyń kesirinen buryn qaryzy bolǵan azamattar shetelge shyǵaıyn dese shekarada «ustalyp», kóptiń kózinshe oqshaýlandyrylyp, moraldyq soqqy alady. Aıqyn Qońyrov osy máseleni Ádilet mınıstri Marat Beketaevqa joldap, keleshekte mundaı áreketti boldyrmaý sharalaryn qarastyrýdy usyndy. Tipti, óz mindetin aıaǵyna deıin oryndamaıtyn sot oryndaýshylarǵa jaza qoldaný kerektigin de kóldeneń tartty.
Al «Nur Otan» partııasy fraksııasynyń Vasılıı Oleınık bastaǵan músheleri Ádilet mınıstri Marat Beketaev pen Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovqa saýal joldap, alıment óndirýdiń qıyndyǵy týraly másele kóterdi. Depýtattyń jazýyna qaraǵanda, sońǵy bes jylda ǵana alıment óndirý týraly sot sheshimi 135, 5 myńnan 279,4 myńǵa deıin artqan eken. Ústimizdegi jyldyń 9 aıyndaǵy málimetke qaraǵanda, sonyń 205 myńy alımentin tólemegen, qaryz kólemi – 502 mln teńge. Bul 370 myń balanyń nápaqasy. Al barlyq qaryz 1,8 mlrd teńgeni quraıdy. Osynshalyq qaryz bolýy sebebi nede degen suraqqa óz tarapynan zertteý júrgizgen depýtat onyń mynadaı sebepteri baryn anyqtaǵan:
Qylmystyq jazalaý júıesiniń yqpaldy emestigi; Mysaly, 2015 jyly ǵana sotqa túsirilgen isterdiń ishinen 92,3% «munda qylmystyq is joq» degen sheshimmen keıin qaıtarylypty. Tek 140 adam ǵana sottalǵan, onyń tek bireýin ǵana bas bostandyǵynan aıyrǵan.
Sot oryndaýshylary jumystarynyń tıimsizdigi; 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap alıment óndirý isi jekemenshik sot oryndaýshylarǵa berilgen. Olardyń tıimdi jumys isteýin qoldaý úshin memleket ústimizdegi jyly 260 mln. teńge bólgen. Alaıda tıimdi jumys kórinbeıdi. Qazir olardyń sany 1200-ge jetip, qaraýyna alǵan isteri 53 myńnan asyp otyr.
О́kiletti organdardyń bir-birimen baılanysy joq;
Osyndaı olqylyqtardy joıý úshin V.Oleınık eki mınıstrge tómendegideı usynys jasapty:
Qazaqstan Respýblıkasy Úılestirý keńesiniń sheshimimen bekitilgen «Alımentter. Tólemeýshilerge qarsy 30 qadam» atty sharalar josparyn iske asyrý qatań baqylaýǵa alynsyn;
Alımentterdi erkinen tys óndirý júıesin jetildirýde birlesken sharalar qabyldaý qajet; Bul jumystyń júrgizilý barysy týraly halyqty habardar etip otyrǵan jón.
Alıment óndirýge qatysty zańnamany kezeń-kezeńmen jetildirý baǵytyndaǵy máselelerdi qarastyrý qajet;
Mine, osyndaı usynystar jasalǵan saýalǵa Májilistiń basqa depýtattary da qoldap, qoldaryn qoıdy. Olardyń qatarynda Z.Balıeva, B. Ertaev, B.Kesebaeva jáne t.b. bar.
Ázirlegen
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
Sezden sońǵy