«Qorǵansyzdyń» sony qoıylymy

Jazýshynyń áńgimesinde ýyljyǵan jas, armanshyl boıjetken Ǵazıza, onyń soqyr sheshesi men kári ájesiniń jáne kóz baılanǵan ýaqytta úıge kep oıyndaǵy aramza áreketin júzege asyratyn zınaqor bolys Aqan men jaǵympaz, qý Qaltaıdyń beınesi ǵana bar. Aınalasynan kórgen qorlyǵy, jalǵyz uldan aıyrylýdyń azaby, basqa da oqıǵalar áńgimede qart ájeniń aýzymen baıandalady. Osy áńgimeni jańasha zerdelegen rejısser Álimbek Orazbekov ınssenırovkasynda birqatar ózgerister jasalypty.  Rejısser «Qorǵansyzdyń kúnin­degi» qart ájeniń aýzymen baıandalǵan oqıǵany tutasymen sahnaǵa alyp shyq­qan. Taǵy bir qosqan jańalyǵy – qoraǵa uıa salǵan qarlyǵashtar. Búgingi zaman ónerinde sımvoldyń máni joǵary. Biz qazir kóp dúnıeni sımvol arqyly kórsetýge qushtarmyz. Qarlyǵash bul jerde senimniń sımvoly. Armanshyl, ańǵal Ǵazızanyń qoraǵa uıa salǵan qar­lyǵashty kórgendegi shattanysy onyń jan dúnıesindegi tazalyqtyń, adamdarǵa degen seniminiń belgisi. Ákesi men qos sheshesine qatar erkelep júrgen albyrt Ǵazıza sahnaǵa osy beınesimen shyqty. Ǵazıza beınesin jas aktrısa Juldyz Ibraeva somdady.  Jaryq pen qarańǵyny, ıaǵnı, iz­gilik pen zulymdyqty bas keıipker­ler retinde sahnaǵa alyp shyǵý rejıs­ser tapqyrlyǵynyń kórinisi. Jaryq beınesinde kóringen Janat Ospanov pen Túnek beınesindegi Oljas Jaqypbek dramanyń óne boıynda búkil oqıǵalarǵa aralasyp otyrady. Olardyń árqaısysy ómir týraly óz oılaryn aıtysa júrip jetkizedi. Ásirese, ázázil beınesindegi Túne­k­tiń róli óte sátti shyqqan. Drama­da oqıǵalar tez aýysyp otyrady. Dına­mı­kanyń joǵarylyǵy, tabıǵattyń qatal­dyǵyn, kedeıdiń jamaý-jasqaý tirshiligin, adamdarǵa tán qasıetterdi beıneleýde sımvoldyń moldyǵy baıqalady. Keıip­ker­lerdiń áreketi, sózi, mımıkasy bári tylsym bir úndermen astasyp sahnalanǵan. Iаǵnı, adamdardy óz sana-sezimi bılemese, jasy­ryn ázázil kúshter basqarady degen fılo­sofııaǵa yryq berilgen syńaıly.   Zańǵar jazýshynyń jazbasy kúni batqan, shirip tozyǵy jetken feodal­dyq qoǵamnyń turmys-tirshiliginen, sol qoǵamdaǵy adamdardyń psıhologııasynan habar beretin áńgime. Kúshtiniń álsizdi jeńýi tabıǵı zańdylyq retinde kórkem tilmen ádiptelgen. Keıipkerlerdiń báriniń obrazy tamasha ashylǵan. «Qorǵansyzdyń kúni» dramasynda da sátti obrazdar bar. Qyzyǵy, munda qaraý, dúnıeqońyz Dúısen (Keńesbaı Nurlanov) men onyń áıeli (Saıa Toqmanǵalıeva), qonaq bop kelip qyzdy qorlaý týraly bolysqa oı aıtqan jaǵympaz Qaltaıdyń (Qasymhan Buǵybaı) jeksuryn beıneleri áserli shyqqan. Biraq, baıqaýymyzsha, rejısser beınelerdi ashýdy maqsat etpegen syńaıly. Adamdardy máńgi tolǵan­dyratyn izgilik pen zulym­dyqtyń tartysynda zulymdyqtyń jeńýi­niń sebebin adamdardaǵy tobyrlyq qasıet­pen baılanystyrýǵa kúsh salǵan.  Sahnaǵa kóp keıipkerler shyqty. Biraq olar biri kózin jumsa, ekinshisi de jumady, biri aıqaılasa, ekinshisi aıqaılaıdy, oǵan úshinshisi qosylady. Olar birese jandy keıipkerge, birese sımvolǵa aınala júrip, túrli oqıǵalar barysynda adamı meıirim, mahabbaty kem qýys keýde tirshilik ıeleri ekenin ǵana kórsetti. Rejısser qor­ǵan­syzdar taqyrybyn ashýda baıdyń kedeı­den, ne áldiniń álsizden kórgen qor­ly­ǵyn kórsetken joq. Keýdesinde jar­yǵy bar adamdardyń tobyrdan qorlyq kórip, qorǵansyzǵa aınalatynyn ne ólim qusha­tynyn beıneledi. Sahnanyń alakóleńkeligi, keıde tutastaı qarańǵylyǵy, bas keıipker Jaryq – jigittiń qolyndaǵy shyraqty anda-sanda ǵana tutatyp júgirip júrýi, qorǵansyz beısharalardyń ıt-ómiri, qyzdyń tógilgen abyroıy, sońynda qorlyqqa shydaı almaı ajal qushýy – munyń bári qarańǵynyń jaryqty jeńýi bolsa da, rejısser tara­pynan izgi­lik pen zulymdyqtyń máńgi tartysyn beıne­leıtin sımvol dramanyń sheshýshi sátine qoıylǵan. Bul da bolsa únemi qarańǵylyq jeńedi eken ǵoı degen oıdan arashalaýdyń bir tásili bolsa kerek. 

Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan