Sonaý Jetisýdan artynyp-tartynyp jetken qolóner sheberleriniń kóshi Astananyń irgesindegi «Shyǵys bazary» etnoaýylyna aıaldady. Erteletip jetsek kıiz úı jabdyǵynan tartyp, kebeje, sandyq, kilem, syrmaq, alashanyń túr-túri men qoldan shyqqan ár alýan ydys-aıaqtardy samsatyp jaıyp tastapty.
Qazaq ulttyq mádenıetine ólsheýsiz eńbek sińirgen, Jetisý óńirine aty málim usta Dárkenbaı Shoqparuly qalyptastyrǵan mektep búginde bir qaýym el bolypty. Shoqtyǵy bıik qolónerdiń qupııa syryn meńgergen biregeı tulǵa – Dárkembaı Shoqparuly ásirese, er qarýy – sadaq, qylysh, naıza, aıbalta, shoqpar jasap tanylǵanyn aıtyp ótkimiz keledi. Sýretshi-etnodızaıner «О́rim órý» (1994), «Dombyra jasaý» (1996), «Besikke bóleý» (2001), «Qazaqtyń qoldanbaly óneri» (2007), «Qazaqtyń qolóneri» (2005) syndy ǵylymı-tanymdyq 20-dan astam eńbek jazyp qaldyrǵan-tuǵyn. Áke amanatyna abyroımen qarap kele jatqan Dáýlet Dárkembaıuly halyqtyq sándik-qoldanbaly ónerdi el aýmaǵynda ǵana emes, shet elderge de nasıhattap júrgen jan. Temirmen de, aǵash pen baǵaly metalldarmen de jumys isteı beretin bes aspap Dáýlet Dárkembaıuly bilgenin ózgege úıretýden jalyqqan emes.
– Qazir qolónerge qyzǵatyn adam kóp emes. Degenmen talapty, talantty oqýshylardy qabiletine qaraı qolónerdiń túrli salasyna baǵyttap, úıretip kelemin. Mal sharýashylyǵymen aınalysqan qazaq maldyń tuıaǵyn da, súıegin de tastamaǵan. Qazirgi tilmen aıtsaq ekologııalyq taza, qaldyqsyz turmys, – deıdi usta.
Kórmede áıelderdiń áshekeı toptamasyn jasap júrgen Nurdanbek Bekbolat, zerger Saılaý Botabekov, etnodızaıner Esen Muhtaruly syndy sheberler aǵash pen teri óńdeý, taban astynda bilezik, saqına soǵýdan sheberlik synyptaryn kórsetti. Zergerlerdiń sózinen uqqanymyz – áshekeı buıymdarǵa qondyrylatyn merýert, injý tastary halyq uǵymynda aıǵa teńeýmen baılanystyrylady eken. Bul tastarǵa kúmis sekildi aı sáýlesiniń bir bólshegi bar dep erekshe mán berilgen. Injý men merýert baqytty, baılyqty bildiretindikten osy tastarmen kıimdi sándeýde kóp qoldanylatyn bolsa kerek. Sheberlik synyptaryn uıymdastyryp jatqan toptyń ortasynda jún tútip, urshyq ıirip, biz kestemen is tigýdiń qyr-syry týraly túsindirip jatqan ismer kelinshek salǵan jerden kózimizge jyly ushyrady. О́zin Ámına Mapez dep tanystyrǵan ol 2005 jyly Qytaıdan elge oralǵan soń keste ónerimen shuǵyldanyp, kásipke aınaldyrǵan. Kesteleýdiń 10-nan astam túrin biletin Ámına áshekeı kesteniń barlyq halyqqa ortaq óner ekenin aıtady. «Keste óneriniń qazaq halqyna tán – biz keste, aıqas tigý, aıqysh-uıqysh tigý, basyp tigý, qaıyp tigý sııaqty baıyrǵydan kele jatqan túrleri bar. Shym keste kóbine tus kıiz, sandyqqap, maqpal shapan, oramaldyń alaqany, jastyq japqysh, kejim, sáýkele sııaqty basqa da kóptegen zattarǵa tógiledi», deıdi ismer.
Etnodızaıner Qurmanǵazy Qadyrovtyń teri men súıekten jasalǵan týyndylary taqyryptyq mazmunymen erekshelenedi. Mysaly, «Quda myńjyldyq» atty qoladan quıylǵan jambas músindi tuǵyrdyń astarly máni zor. Salmaǵy úsh kılo bolatyn tuǵyrǵa zer sala qaraıtyn bolsańyz úsh qyrynan qobyz, sileýsin, qulyn sulbasy shalynady. «Jambas ádette syıly qonaqqa tartylatyn tabaqqa salynatyn kádeli múshe sanalady. Ataýly kúnderde taptyrmaıtyn syılyq», deıdi sheber. Osy tusta qasymyzǵa kelip qalǵan Ansıs esimdi latvııalyqpen til qatysyp qaldyq. EKSPO-2017 kórmesine arnaıy kelgenin aıtqan ol, qazaq ulttyq ashanasynan dám tatqanyn aıtyp, jyly lebizin bildirdi.
Búgingi kúnniń talabyna saı sándik-qoldanbaly óner túrleri san alýan bop qulpyryp keledi. Tal boıyna qazaqtyń myńdaǵan jylǵy shyǵarmashylyq izdenisin jınaqtaǵan ulttyq buıymdarymyzdyń urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp otyrýynyń bir syry – tynymsyz izdenis ústindegi osy sheberlerdiń eńbekteriniń nátıjesi bolsa kerek.
«Aıa О́MIRTAI»,
«Egemen Qazaqstan»