Birneshe adam bolyp taksıge otyrǵannan keıin áńgimeni sý baǵasynan bastaýǵa týra keldi. Árkim bilgenin ortaǵa salyp jatyr. Bireý sýdyń baǵasyna onsha mán bermeıtinin baıqatsa, ekinshileri de sol turǵylas oılaryn aıtyp qalýda. Barlyǵy da salystyrý arqyly bilinedi emes pe. Bizdiń de kózdegenimiz osy edi. Sonymen Tóken aqsaqalmen sýdyń jaıyn bilmekke kirisip te kettik.
Aqsaqal meshit aınalasyna otyrǵyzylǵan gúlderdiń qýrap qalǵanyn jáne shyrshalardyń sarǵaıyp bara jatqanyn ýaıymdap tur. Men «sýdyń qymbattyǵynan ba?» dedim kelgendegi sharýamdy meńzep. «Joq», degen T. Sháımerdenov aramshóp qaptap, qýrap ketken gúlder men sarǵaıǵan shyrsha aǵashtarynyń meshit qyzmetkeriniń nazarynan tys qalǵandyǵyn aıtty. «Jańadan kóship kelgen jas jigit edi, eskertý kerek eken» dedi. Sonymen osyndaǵy aýdandyq statıstıka basqarmasyna bas suqtyq. Bizdi qarsy alǵan maman Ǵalııa Ahmetova aýdan boıynsha 52 eldi meken bar ekendigin alǵa tartty. Alaıda eldi mekender boıynsha turǵyndar sany jóninde jeke málimetter joq bolyp shyqty nemese bergisi kelmedi. Al qolymyzǵa ustatqan málimetke sensek, 2016 jyldyń 1 mamyrynda aýdan turǵyndarynyń sany 69540 adamǵa jetipti. Árıne, bul jaýap bizdi qanaǵattandyra qoıǵan joq. Sondyqtan da aýdandyq ákimdikke barýǵa týra keldi. Olar bergen derekterge qaraǵanda, qazirgi tańda aýdan aýmaǵyndaǵy 53 eldi mekende 144551 adam turady eken. Tek Aqmol aýyldyq okrýginde 11350 adamnyń turaqty turatynyn bildik. Tek sodan keıin ǵana sý tarıfin orynsyz kóterip otyr degen Selınograd aýdany ákimdigi janyndaǵy «Selınograd Sý Arnasy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy memlekettik kommýnaldyq mekemesine bet burdyq. Mekeme basshysy ornynda joq bolyp shyqty. Onyń ornyna osy mekemeniń bas ekonomısi Valentına Larıonova qarsy aldy.
Selınograd «Sý Arnasy» ShJQ MKK-niń 2015 jyldyń 1 tamyzynan 2020 jyldyń 1 tamyzyna deıingi stasıonarlyq qurylǵylardan sý berý jáne aǵyndy sýdy burý jónindegi uzaq merzimdi baǵdarlamasy Aqmola oblystyq tabıǵı monopolııalardy retteý departamenti tarapynan 2015 jyldyń 26 maýsymyndaǵy buıryǵymen bekitilgen. T. Sháımerdenov bul rette baǵdarlamada 2014 jyldyń kórsetkishteri nazarǵa alynbaǵandyǵyn aıtyp, besjyldyq jospardy jasaý erejeleri saqtalmaǵandyǵyna nazar aýdardy. Atalǵan buıryqtyń №3 qosymshasynda qyzmet kórsetý kólemi bes jylda da 622,839 myń tekshe metr dep kórsetiledi. Sondaı-aq, ár jyl saıyn normatıvtik sýdyń tógilýi 16,05 paıyz deńgeıinde belgilenipti. Buǵan aryzdanýshy sýdyń jol boıy tógilýi shartty nárse, nebári 3-5 paıyz bolýy kerektigin aıtyp, qosymsha kestede kórsetilgendeı oǵan 11,8 mln teńge shyǵyndaýdyń esh reti joq dep sanaıdy. Al adam sanynyń jyl saıyn artyp kele jatqanyn jáne olardyń mindetti túrde sý tutynatynyn eskersek, mundaı esep bizdiń kúmánimizdi týdyrǵany ras.
Mekemeniń bas ekonomısi Valentına Larıonova óz sózinde Aqmol aýyldyq okrýgynda 9 myń turǵyn bar dep qaldy. Mundaı málimetpen kelispeıtindigin bildirgen T.Sháımerdenov jetkiziletin sý kólemi tómen deńgeıde etip kórsetilgen degendi alǵa tartady. Onyń esebine qaraǵanda, 13 eldi mekende kem degende 50-60 myń adam turady. Bir adamǵa normatıv boıynsha 3 tekshe metr sý qajet bolsa, ol jylyna 36 tekshe metr tutynýy tıis. Al 60 myń adamǵa shaqqanda jylyna 2160000 tekshe metr tirshilik nári qajet eken. Jalpy, Selınograd «Sý Arnasy» ShJQ MKK 24 myń adam turatyn 28 eldi mekenge sý taratatynyn bildik. Bir ǵana Aqmolda adam sany boıynsha qaıshylyq barlyǵyn eskersek, 28 eldi mekende qansha adamnyń turatyndyǵy týraly naqty málimet qaıdan bolsyn. Onyń ústine Tóken aqsaqal Aqmol aýylynda tórt qus fabrıkasy, úsh kirpish zaýyty, emhana, mektep, eki balabaqsha jáne otyzǵa tarta dúken, úsh meıramhana jumys istep turǵandyǵyn, eseptiń durys júrgizilmegendigin aıtty.
Osyndaı olqylyqtar saldarynan turǵyndar bir jarym jylda 113,5 mln teńge artyq tólegendigin tilge tıek etken burynǵy bas ekonomıst T.Shaımerdenov Aqmol aýyly turǵyndarynyń 35 paıyzy ǵana kóp qabatty turǵyn úılerde turady degenmen de kelispeıtindigin bildirdi. Aryzdanýshy ony 90 paıyzǵa jetti dep sanaıdy. О́zimiz bas suqqan Aqmol aýyldyq okrýgi ákimdigi bergen málimette jer úıde turatyndar 5 paıyzdy qurasa, al qalǵan 95 paıyzy kóp qabatty úılerde turatyndyǵyn rastady. Bizdiń bilgenimiz, sý mekemesiniń kirisi shynymen de 21 paıyzǵa artyp, 140 mıllıon teńgeniń ınvestısııalyq baǵdarlamasy júzege asyryla bastaǵan. Sý arnasynyń óz ǵımaraty boı kóterip, artynan avtoturaq pen qural-jabdyqtar saqtaıtyn qoıma da salynýda. Inflıasııany eskergen mekeme basshylary jumysshylarynyń jalaqysyn 30 paıyzǵa kóteripti. Árıne, munyń barlyǵy atalǵan mekemeniń ishki sharýasy. Biz tarıftiń nege osynshalyqty qymbattyǵyna jaýap izdeýge tyrystyq. Bul oraıda tarıftiń dıfferensıaldy ádisteme boıynsha belgilenetinin aıta ketý kerek. Eń tómengi tarıf, ıaǵnı adam basyna mınımaldy tutynýdyń ortasha tarıfi sýdyń 1,5 tekshe metrine 178 teńge dep belgilense, odan artqany 201 teńge jáne 3 tekshe metrden joǵarysyna 396 teńge bekitilipti.
Qalaı bolǵanda da, Aqmol eldi mekeniniń turǵyndary tirshilik nárine qymbat tóleıtindigin sý jetkizý mekemesi de rastap otyr. Bul oraıda «Selınograd Sý Arnasy» ShJQ MKK sý ótkizý tobyn quryp, ony sýbsıdııalaý máselesin eki ret kótergen. Endi úshinshi ret osyndaı usynyspen shyqpaqshy. Eger ol joǵary jaqtan qoldaý tapsa, onda aqmoldyqtar sýdyń tekshe metri úshin 30 teńgeden tólemek. Bul árıne, jospar ǵana, onyń oryndalaryn ýaqyt kórseter.
Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy