Tehnologııanyń uly qozǵalysy

EKSPO-2017 kórme qalashyǵyndaǵy kóp­shilik talqysyna usynylǵan avs­trııalyq Andrits Hydro kompanııasy shy­ǵarǵan sýdyń kóterilýi men qaıtýy ke­zeńinde qoldanylatyn týrbınanyń ma­ńyzy zor. Bul tehnologııanyń erek­sheligi – sý kóterilgen kezde arna­ıy elektr stansasy teńiz shyǵa­na­ǵynda ornalastyrylsa, týrbınalar teńiz sýynyń 35-100 metr tereńdigine qoıylady. Sý astyndaǵy týrbınalar teńiz sýy kóterilgen kezde de, qaıtqan kez­de de jumys istep turady. Jal­py, sýdyń kóterilýi men qaı­týy ke­ze­ńin­degi jahandyq qýat-kúshi sa­ǵa­tyna 150 myń GVt energııa shy­ǵa­ra­dy, al aýa sy­ǵymdylyǵynan 800 ese ty­ǵyz sýdyń sy­­ǵymdylyǵy bul ener­ge­tıkalyq qýat­­ty odan ári eseleı tú­sedi. Avs­trı­ıa­lyq Andrits Hydro kom­pa­nııa­sy­nyń osy ozyq tehnologııasyn Oń­tús­tik Koreıa is júzinde qoldaný arqyly te­ńizdegi Sıh­vın elektr stansasynda 254 MVt elektr qýa­tyn óndirýde. Eger osy tehnologııany Kaspıı teńizinde qoldanatyn bolsaq, Ba­tys Qazaqstandy tıimdi de arzan energııa­men qamtamasyz eter edik.

Kórmedegi taǵy bir keremet Italııa­nyń Greenrail kompanııasy jasap shyǵar­ǵan temir jol shpaly bolyp tabylady. Kompanııa ınjenerleri dástúrli t­e­mir jol shpaldarynyń ornyna «jasyl» teh­nologııaǵa negizdelgen jańa shpal oı­lap tapqan. Greenrail kompa­nııa­sy «jasyl» tehnologııasynyń ne­gizine kún energııasyn jınaıtyn foto­gal­va­nıkalyq elementter alynǵan. Osy tehnologııa negizinde jasalǵan shpaldar tóselgen 1 kılometr temir jol toraby 150 kVt energııa óndiredi. Jańa teh­nologııany oılap tapqan ınje­ner­lerdiń pikirinshe, mundaı sh­pal­dar jol to­raby boıyndaǵy elektr energııa­sy­na degen tapshylyqty joıýǵa yqpal ete­di. Myńdaǵan shaqyrymǵa sozylatyn temir jol toraptary ulan-ǵaıyr a­ty­rap­­ty baılanystyryp jatqan qazaq­­stan­dyq temir jol salasy úshin bul teh­nologııanyń paıdasy ushan-te­ńiz eken­digi daýsyz. Tek EKSPO-2017 kór­mesine áke­lingen osy jahandyq ozyq teh­no­logııalardy óndiriste tıimdi paıda­lana bilý kerek. Bul endi qazaqstandyq mamandardyń qarym-qabiletine baılanysty ekendigi de belgili.

Jaqynda Máskeý ınjenerleri dı­na­mıkalyq eń joǵary ótkizgishtik kúsh arqyly elektr energııasyn óndirý tá­silin oılap tapty. Eń joǵary ótkiz­gishtik kúsh metall dıskilerdi zor jyl­damdyqpen aınaldyrǵan kezde paıda bolady. Qysqasha KORTEJ dep atalatyn bul ónertapqyshtyq ıdeıa elektr qýatyn alýdyń taǵy bir jańa tásilin ómirge ákeldi. Elordadaǵy EKSPO-2017 kórmesine qoıylǵan ozyq tehnologııalardyń birqatary dástúrli energııa óndirý tásilderiniń tıimdiligin arttyrýǵa arnalǵan. Sonyń biri Varshava polıtehnıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary oılap tapqan SILO júıesi bolyp tabylady. Bul jalpy aıtqanda, týrbınalarǵa, kondensatorlarǵa, bý qazandary men ártúrli nasostarǵa qoıylatyn ózin ózi retteıtin komp­ıýter­lik baǵdarlama bolyp tabylady. Osy tehnologııa negizinde SILO júıe­siniń jasandy ıntellektisi jylý elek­tr stansalarynyń jumysyndaǵy kem­shi­likterdi anyqtap, ony rettep otyrady. So­nymen birge, elektr qýatyn óndirý kólemin azaıtpaı-aq jaǵylatyn kómirdi azaıtýǵa múmkindik beredi.

Qalaı bolǵanda da, sońǵy on shaqty jyl kóleminde jańǵyrmaly energetıka sala­synda úlken ǵylymı jetistikter ashyldy. Elektr energııasyn ózindik qunyn arzandatý maqsatyndaǵy jańa qondyrǵylar men tehnologııalar oılap ta­byldy. Iаǵnı, kómirsýtegi shıkizatynan ón­diriletin qymbat elektr energııasyn ar­zan da tıimdi energııa kózimen al­mas­tyratyn energetıkalyq tóńkeris jo­lyndaǵy izdenisti kúres bastaldy. Mi­ne, osy bir bıik maqsat jolyndaǵy iz­denisti kúreske Astana EKSPO-2017 ha­­lyqaralyq mamandandyrylǵan kór­me­siniń qosatyn úlesi ólsheýsiz.

 Iá, ekonomıkalyq tabystar dáýirine bas­taıtyn energetıkalyq tóńkeris qyr astynda tur. Adamzat úshin ári mol, ári arzan energetıka kózin ashatyn bul tóńkeris jańa tehnologııalar tú­rin­­de me, álde basqa shıkizat kózderi tú­rinde júzege asa ma, ony taıaýdaǵy ýa­qyt kórsetetin bolady. Eń bastysy, ozyq oıly adamzattyń  energetıkalyq tóń­­ke­ris jasamaı ekonomıkalyq daǵ­da­rys­tan qutyla almaıtyndyǵyna kózi jetti.

Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»