«2016 jylǵy órt qaýpi bar maýsymnyń qorytyndylary jáne 2017 jyldyń órt qaýpi bar maýsymyna daıyndyq jónindegi mindetter týraly» QR AShM Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetiniń 2017 jylǵy 17 qańtardaǵy № 07-1/11 buıryǵyna sáıkes memlekettik orman ıelenýshiler órt qaýpi bar maýsymǵa daıyndyq jumystaryn júrgizdi.
QR Ishki ister mınıstrligimen birlesip 2017 jylǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda orman jáne dala órtteriniń aldyn alý jáne olardy joıý jónindegi is-sharalar jospary ázirlengen, oǵan sáıkes memlekettik orman ıelenýshiler órtke qarsy is-sharalardy júzege asyrady.
Orman órtteriniń aldyn alý maqsatynda,orman ornalastyrý materıaldary men ormandardy órtke qarsy ornalastyrýdyń bas josparlaryna sáıkes memlekettik orman ıelenýshiler 6648,8 myń km (shaqyrym, jyldyq jospar 10702,9 km) kóleminde mıneraldanǵan jolaqtar men órtke qarsy úzilimder qurý, olarǵa kútim jasaý jumystaryn júrgizdi.
Kóktemgi kezeńde memlekettik orman qoryna irgeles aýmaqtarda shóptesin ósimdikterdi basqaryp órteý jáne shabý júzege asyryldy.
Tekserýler orman jáne tabıǵat qorǵaý mekemeleriniń órt qaýipi bar maýsymǵa daıyndyǵynyń keıbir máseleleriniń betin ashty. Negizgi sebep olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtanýynyń tómen deńgeıi bolyp otyrǵanyn kórsetti.
Respýblıkanyń eń qalyń ormandy oblysy – Shyǵys Qazaqstan oblysynyń orman órtin sóndirý tehnıkasymen jaraqtandyrylýy erekshe alańdaýshylyq týǵyzady, jaraqtanýdyń respýblıka boıynsha ortasha kórsetkishi 65 % bolsa, munda nebári 35 % quraıdy.
Orman qorǵaý mekemeleri úshin órtke qarsy tehnıka men jabdyqtar satyp alýǵa jergilikti bıýdjetten bólinetin qarjy múldem jetkiliksiz. Belgili bir jumys Almaty jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda ǵana júrgizilýde.
О́rtke qarsy is-sharalarǵa tıisti mólsherde qarjy bólinbeýi orman órtteri alqaptarynyń keńeıýine ákep soǵady. Orman órtterine neǵurlym jıi ushyraıtyn óńirler olar Aqmola, Jambyl, Batys Qazaqstan, Qostanaı jáne Pavlodar oblystary.
2017 jylǵy 14 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkanyń memlekettik orman qorynda jalpy aýmaǵy 10987,6 gektardy, onyń ishinde 4660, 17 gektary ormandy alqapty quraıtyn 422 orman órti oqıǵasy tirkeldi.
Onyń ishinde ákimdik qaramaǵyndaǵy jáne basqa memlekettik uıymdarǵa qarasty orman alqaptarynda jalpy aýmaǵy 9789 gektardy, onyń ishinde 4561, 3 gektary ormandy alqapty quraıtyn 106 orman órti oqıǵasy tirkeldi, al QR AShM quzyryndaǵy ormandarda jalpy aýmaǵy 1198,2 gektardy onyń ishinde 98,8 gektary ormandy alqapty quraıtyn 306 orman órti oqıǵasy tirkelegen.
2016 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 2017 jyly respýblıka boıynsha orman órtteriniń sany 1,5 ese kóbeıip, alańy 18 esege artty, al bir órttiń ortasha kólemi 26,3 gektardy qurady.
Atqarylyp jatqan is-sharalarǵa qaramastan Jambyl (9107,8 gektar), Qostanaı (199 gektar), Pavlodar (107 gektar) oblystarynyń memlekettik orman ıelenýshiler aýmaǵynda úlken alańdarda orman órtterine jol berildi. Barlyq oqıǵalar boıynsha qyzmettik tekserister júrgizildi, onyń qorytyndysy boıynsha kináliler tártiptik jazaǵa tartyldy. Qostanaı oblysyndaǵy orman órti faktisi boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Respýblıka aýmaǵyndaǵy orman órtteriniń kóbeııýine negizgi sebep aýa raıy jaǵdaılary bolyp tabylady (respýblıkanyń kóptegen oblystarynda 2 aı boıy V órt qaýiptiligi synyby saqtalýda).
О́rt qaýipi bar maýsym bastalǵannan beri 415 orman órti tirkeldi, onyń ishinde:
– Naızaǵaı jarqyldarynan-303 orman órti – Dala órtteriniń ótýinen:28 – Jergilikti halyqtyń saldarynan: 6 – Anyqtalmaǵan sebepter: 78
Sońǵy 3 jyldaǵy orman órtterine jasalǵan taldaý olardyń shyǵý sebepteriniń biri ottyń daladan kelýi bolyp otyrǵanyn kórsetedi. Osy jyl bastalǵannan beri dala órtiniń orman qorynyń aýmaǵyna ulasýy 29 oqıǵasy tirkeldi.
Ǵaryshtyq monıtorıng málimetteri boıynsha iri dala órtteri baıqalady. Ásirese Qaraǵandy, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Atyraý, Qostanaı oblystarynda baıqalady.
Osy jyldyń 8 tamyzynda Qaraǵandy oblysynda 63043 gektarda 496 termonúkteler tirkeldi, Aktóbe oblysy 5975 gektarda 63, Batys Qazaqstan 9989 gektarda 117 termonúkteler tirkeldi.
Osy jyl bastalǵannan beri dala órtiniń «Ertis ormany» rezervaty orman qorynyń aýmaǵyna ulasýy saldarynan orman kómkermegen 1000 gektar alqapty órt shaldy.
Aýyldyq okrýgterdiń ákimdikterinde órt sóndirý quraldarynyń bolmaýy dala órtterin der kezinde aýyzdyqtaýǵa múmkindik bermeıdi.