Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aýmaǵynda Almaty oblysy men Shveısarııanyń Tıchıno kantony arasynda ózara yntymaqtastyq týraly memorandým jasaldy. Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov pen Tıchıno memlekettik keńesi men ekonomıka jáne qarjy mınıstri Krıstıan Vıtta atalǵan qujatty Shveısarııa pavılonynda bolǵan saltanatty jıynda bekitti. Qol qoıý rásimine Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov pen Shveısarııa Konfederasııasynyń prezıdenti Dorıs Loıthard qatysty.
«Shveısarııanyń Tıchıno óńirimen jasalǵan yntymaqtastyq týraly memorandým negizinde birlesken jobalar úshin Almaty oblysy tańdap alyndy. О́ıtkeni, olardyń tabıǵı, aýylsharýashylyq jaǵdaılary bizdiń Jetisý óńirimen uqsas keledi eken. Endi aýyl sharýashylyǵyn damytý baǵytynda sońǵy býyndy tehnologııalardy jetkizýge kúsh salynyp, aımaq týrızmin damytýǵa barynsha nazar aýdarylady. Ásirese, týrızm salasynda olardan úırenetin úrdister kóp ekenin eskerý qajet. Bul turǵyda ınvestısııa tartý jumystarynda tıisti kelissózder júrgizile bastaıdy», dedi óńir basshysy A.Batalov. Onyń sózine qaraǵanda, Shveısarııada kún jáne jel energetıkasyn óndirý jaqsy damyǵandyqtan, oblys ákimdigi tıisti birlesken jobalardy júzege asyrýdy pysyqtaıtyn bolady.
«Qonaqtarymyz turmystyq qatty qaldyqtardy qaıta óńdeý salasynda da jetistikke jetkenin moıyndaýymyz kerek. Bul baǵyt bizdiń qyzyǵýshylyǵymyzdy týdyryp otyr. Búginde oblysta turmystyq qatty qaldyqtardy óńdeýdiń tolyq kezeńi qurylmaǵan. Sondyqtan, osy salada olardyń tájirıbesin úırenýdi qarastyramyz», dedi oblys ákimi. Basqosý kelesi kúni Astana qalasy ákimi Áset Isekeshevtiń jáne Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalovtyń qatysýymen ótken «For site» kezdesýimen jalǵasty. Elorda ákimdigi men Qazaqstan ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵy bastamashy bolǵan jıynda qatty turmystyq qaldyqtardy tasıtyn kólik quraldaryn baqylap otyratyn aımaqtyq aqparattyq júıeni engizý taqyryby talqylandy. Shara barysynda Energetıka mınıstrligi, Astana qalasy men Almaty oblysynyń ákimdikteri, «О́KM operatory» jáne Qazaqstan ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵy qaldyqtardy qaıta óńdeýdiń tetigin, sonyń ishinde qatty turmystyq qaldyqtardy bólek jınaý júıesin engizý syndy mańyzdy máselelerdi birlese sheshýge arnalǵan uzaq merzimdi áriptestik jóninde memorandýmǵa qol qoıdy.
Kúnnen kúsh alǵan el
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesinde Pákistan Islam Respýblıkasynyń ulttyq kúni ótti. Bul mereke memlekettiń táýelsizdik alǵan kúnimen tuspa-tus kelgen. Osyǵan oraı saltanatty shara uıymdastyrylyp, Qazaqstan men Pákistannyń ánurany shyrqaldy, týlary kóterildi.
Merekeniń resmı bóliminde Pákistan pavılonynyń dırektory Khýram Ikram sóz sóılep, Astanadaǵy halyqaralyq kórme barysynda «jasyl tehnologııa» baǵytynda kóp tájirıbe jınap jatqandaryn áńgimeledi. «Qazaq eline osyndaı aıtýly kórmege qatysýǵa múmkindik bergeni úshin alǵys aıtamyz. Pákistan pavılonynda qolóner buıymdary kóptep qoıylǵan. Onyń bári taza tabıǵı ónimderden jasalǵan. Mysaly, qysh qumyralardy, sazdan kúıdirilgen tabaqtardy kórýge bolady. Sonymen qatar, kórme aýmaǵyndaǵy tóbeni bambýk aǵashtarymen kómkerdik. Sebebi, Pákistan turǵyndary kúnniń ystyǵynan qorǵaný úshin úı tóbesin dál osy bambýkpen jabady», dedi mártebeli meıman.
Bul el, rasynda, tabıǵatqa etene jaqyn ári «jasyl tehnologııany» keńinen qoldanady. Tipti ydys-aıaqtarynyń kóbisin sazdan kúıdirip jasaıdy. Al pavılonnan kún men jelden qýat alýdyń san túrli ádisin kórýge bolady. Munda saz balshyqtan jasalǵan pesh te ornatylǵan. Onyń artyqshylyǵy, elektr qýatyn shyǵyndamaıdy. Ári jylýdy birkelki beretindikten, tamaqty da kúıdirmeıdi. Sondaı-aq, Pákistan jeldi de tıimdi paıdalanýdyń kózin tapqan. Kádimgi samal jel úıdegi aýa almastyrǵyshtyń ornyn basa alady. Ol úshin qurylys júrgizgende tóbege jeldiń kúshin jınaıtyn qurylǵy ornatylady. Memlekette kúnnen qýat alý bir jolǵa qoıylǵan. Aıtalyq, Pákistan Parlament saraıy tolyǵymen kún energııasy arqyly jaryqtandyrylady.
Kórmede búkil álemdi kóresiń
B.Saǵyntaev halyqaralyq kórme aýmaǵyndaǵy Belarýs pavılonynyń erekshelikterin sóz etti. «Onda belarýs ǵalymdarynyń «Bolashaq energııasy» salasynda energııa únemdeý jáne ekologııalyq tehnıka men jabdyqtar óndirisi, kómir qyshqyl gazyn shyǵarýdy azaıtý jáne energııa tıimdilik salasyndaǵy sońǵy ınnovasııalyq ázirlemeler kórsetilgen. Sondaı-aq, pavılon qonaqtarynyń tańdanysyn týdyrǵan elektrobýstyń maketin erekshe ataǵym keledi. Bular kórme taqyrybyna tolyǵymen saı keledi», dedi ol.
Belarýs Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Andreı Kobıakov EKSPO-2017 kórmesi arqyly qonaqtar bir kúnde álemdi aralap shyǵýǵa múmkindigi bar ekendigin aıtty. «Bul biregeı sharanyń kelýshileri bir kúnniń ishinde búkil álemdi sharlap, álemdik órkenıettiń qanshalyqty alýan túrli ekendigin kózderimen kóre alady. Osy saıahat shyn máninde este qalýy úshin biz – qatysýshy memleketter óz elimizdegi eń úzdik ári erekshe kórinisterdi kórsetýge tyrystyq», dedi A.Kobıakov. Onyń sózinshe, Belarýs ulttyq pavılonynyń tujyrymdamasy jańa qaǵıdalarǵa qurylǵan. Pavılon qonaqtary Jibek joly ekonomıkalyq beldeýinde qurylǵan, shyn máninde naǵyz qazyna dep ataýǵa bolatyn «Uly tas» Qytaı-Belarýs ındýstrıaldy parkiniń qyzmetimen tanysa alady. Mashına qurylysy salasynyń búkil spektrin usynǵan tanystyrylymda IT-tehnologııa keń kólemde paıdalanylǵan. Premer-Mınıstr Astanada ótip jatqan aıtýly sharanyń qos el arasyndaǵy energetıkalyq qaýipsizdik salasyna septigin tıgizetinin de tilge tıek etti. Ulttyq kún merekesi Belarýs Respýblıkasynan kelgen «Horoshkın» horeografııalyq bı ansambliniń ónerimen jalǵasty.
Almaty men Ystyqkóldiń arasyna qatynaıdy
Belarýs ǵalymdary bolashaqtyń kóligin oılap tapty. Jer betinde qalyqtap júretin fýnıkýler bir qurlyqtan ekinshisine qatynaı alady. Bul ónertabysty belarýstar Astanada ótip jatqan «Made in Belarus» kórmesinde tanystyrdy. Munda 70-ten astam kásipker mashına jasaý, aýyl sharýashylyǵy, aqparattyq tehnologııa, jeńil ónerkásip sııaqty san saladaǵy taýarlaryn usynǵan.
SkyWay – eldi meken ishinde, qaladan qalaǵa, tipti qurlyqtan qurlyqqa qatynaı alatyn biregeı ınnovasııalyq kólik júıesi. Fýnıkýlerdiń saǵatyna 500 shaqyrymdy eńseretin qaýqary bar. Búginde Belarýs ǵalymdary oılap tapqan ónertabysqa 200-deı memleket qyzyǵyp otyr. Olardyń qatarynda Qazaqstan da bar. «Bul kólik kóp uzamaı álemdi jaýlap alady. Qazir ony Qazaqstanda da iske qosý múmkindikteri qaralýda. «SkyWay» taý bókteri arqyly Almatydan Qyrǵyzstannyń Ystyqkóline deıin qatynamaq», deıdi «BelTRANSNET» kompanııasynyń basqarýshysy Igor Chernyı.
Elorda jáne EKSPO
Astana ákimdigi halyqaralyq kórmeniń eki aılyq jumysyn qorytyndylady. Kúlli álem kóz tikken shara ashylǵaly elordaǵa 2,1 mıllıonnan astam adam kelse, olardyń 1,4 mıllıony – týrıster. Temir jol vokzaldarynyń júktemesi 60 paıyzdy quraıdy, áýejaıdyń júktemesi 70 paıyzǵa jetken, týroperatorlardyń qyzmetine suranys 78 paıyzǵa artqan. Týrıstik «welcometoastana» ınternet-portalynyń qoldanýshylary eki aı ishinde 20 myńǵa jýyqtasa, saıtqa kirý kórsetkishi – 75 myń. Qoldanystaǵy normaǵa sáıkes elordada azyq-túlik tutyný kólemi kúnine 1 500 tonna eken. Kórmege qonaqtardyń kóptep kelýine baılanysty azyq-túlik ónimderin tutyný 20-30 paıyzǵa ósken. Baǵany turaqtandyrýda jańa tetikter qabyldanyp, qalaǵa azyq-túlik ónimderin kóptep jetkizýde birqatar sharalar qabyldanǵanyn aıta ketken jón. Aıtalyq, «Astana-ÁKK» UK» AQ arqyly «Keńmart» pen «Astyqjan» saýda ortalyqtaryna 300 mln teńge kóleminde nesıe berilgen. Qazir bul nysandar aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin taýardyń 10 sanaty boıynsha azyq-túliktiń 49 túrine tómen baǵa bekitti.
Halyqaralyq sharany ótkizý úshin jol-kólik ınfraqurylymyn daıyndaý aıasynda 23,4 shaqyrymdyq 11 kóshe salynyp, 17,6 shaqyrym jolǵa jóndeý jumystary júrgizildi. Kórme aýmaǵynda jylýmen jáne elektr qýatymen qamtamasyz etý úshin 50,2 shaqyrymdyq jylytý júıesi, 25 585 shaqyrym elektr jelisi jáne elektrmen jabdyqtaýdyń 3 nysany salyndy, «Jańa jol» QS qaıta quryldy. Jańa tazalaý qurylǵylary men jańbyr káriz júıesiniń qurylǵylary paıdalanýǵa berildi.
Oǵan qosa, qoǵamdyq kóliktiń qozǵalys júıesin jańǵyrtý boıynsha 7 qosymsha «Shuttle Bus» marshrýttary iske qosyldy. Olar EKSPO kórmesin shalǵaıdaǵy aýdandarymen baılanystyrady. Negizgi 12 kóshesinde 37,55 shaqyrymdyq «Bus Lane» arnaıy jolaǵy engizilgen. Astana ákimdigi tarapynan halyqaralyq shara kezinde túrli format pen janrdaǵy 647 mádenı shara ótkizý josparlanǵan. 10 maýsymnan osy ýaqytqa deıin 51 iri jáne mańyzdy sharalar ótti. Al maýsym-shilde aılarynda elordanyń meıramhanalarynan, qonaqúılerinen, qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynan salyq túsimi 462 mln teńgege jetip, edáýir artqan. Sońǵy alty aı ishinde tirkelgen kásipkerlik sýbektileri 143 084 birlikti qurapty. Kórme aýmaǵynda 7 medısınalyq pýnkt pen ortalyq ornalasqan. Oǵan qosa qalada jańa jedel járdem stansasy salyndy.
Shardaralyq aqsaqaldardyń kóńili shat
«Jaqsyny kórmek úshin» degen bar ǵoı, elimizdiń qıyr shetinde jatqan shardaralyq aqsaqaldar da aýdan ákimi Bolatbek Qystaýovtyń uıymdastyrýymen 1700 shaqyrym jerden avtobýspen Astanaǵa EKSPO-2017 kórmesin kórýge kelipti. Shardaradan shyqqan avtobýs toqtamastan bir táýlikten artyq ýaqytta aqsaqaldardy Astanadan bir-aq shyǵarǵan eken. Qansha jaıly bolsa da avtobýs soǵyp, aqsaqaldar qaljyrap qalǵan shyǵar dep oılaǵanbyz, sóıtsek kórmeni kórgende olardyń júzderi jaınap, kóńilderi shattanyp, boılaryna elimizge degen maqtanysh sezimi júgirip, alǵan áserlerin jarysyp aıtyp jatty.
Shardaradan shaldyqpaı jetken 30 aqsaqaldyń bári de eńbek ardagerleri, aýdanǵa eńbek sińirgen qarttar kórinedi. Solardyń arasynda aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Toqsanbaı Berdibekov, aýdannyń qurmetti azamaty Táńirberdi Aǵmanuly, aýdandyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Qystaý Ilesov, múgedekter qoǵamynyń tóraǵasy Qýanysh Ernazarov jáne t.b. bar.
Aýdan ákiminiń baspasóz hatshysy Ádil Ábdiramanovtyń aıtýyna qaraǵanda, buǵan deıin aýdannan 50 oqýshy demeýshi esebinen EKSPO-ny tamashalap ketken eken. Al jalpy aımaqtaǵy áleýmettik áljýaz toptardyń 500 balasy oblys ákimi J.Túımebaevtyń uıymdastyrýymen kórmege kelipti, olardyń arasynda 25 shardaralyq oqýshy da bolǵan kórinedi. Oqý jyly bastalǵansha Shardaradan taǵy da 150 oqýshyny kórmege ákelmekpiz, dedi ol.
Toptamany ázirlegender Ashat RAIQUL,
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»