Halyqtyń joba týraly oı-pikiri de jaqsy. Alǵashynda senimsizdikpen ári kúdikpen qaraǵandar az bolǵan joq. Onyń ústine «Turmys-tirshilikke qolaıly, ata-anasy men týǵan-týys, jora-joldastarynyń janyndaǵy jyly-jumsaq oryndy tastap ońtústiktiń jastary qysy qytymyr soltústik óńirlerge oqý-bilim izdep bara qoıýy ekitalaı» dep boljam jasaǵandardyń da bolǵany ras. Biraq osyndaı kúdik-kúmándardyń barlyǵy ýaqyt óte kele seıildi.
Qazir jurt «Serpin-2050» áleýmettik jobasy týraly jan-jaqty habardar. Osy baǵdarlama arqyly balalarynyń bilim alyp, jumysqa ornalasýyn qalaıtyn ata-analar kóp. Oǵan dálel – alǵashqy jyly memlekettik grant úshin bir orynǵa bes talapker baq synasa, keıingi jyly 7-ge jetti. Bıyl da konkýrsqa qatysýshylardyń qarasy qalyń. Júzden júırik shyqqandar ǵana «Serpin-2050» baǵdarlamasy boıynsha respýblıkanyń soltústik, shyǵys óńirlerindegi joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndarynda bilim alatyn bolady.
Negizgi «Serpin» jobasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» baǵdarlamasynan keıin bastaý alǵan edi. Memleket basshysy osy maqalasynda elimizdi áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtýdyń mańyzdy joldary men mindetterin kórsetip bergen bolatyn. Elbasy tutynýshylyq qoǵam túsinik-tujyrymdamasynyń ornyna balama retinde Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy ıdeıasyn usyndy. «Elimizde jumys oryndaryn qurýdamyz, jańa óndirister salýdamyz. Sondyqtan, jumys bar jerge barý kerek», dep jol siltedi.
Memleket basshysynyń osyndaı keleshektiń qam-qareketin oılaǵan mańyzdy ıdeıalary men bastamasyn basshylyqqa ala otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti jastar máselesine oraı arnaıy baǵdarlama qabyldaǵan bolatyn. Bul baǵdarlama «Máńgilik el jastary − ındýstrııaǵa» dep atalady. Al osynyń aldynda Elbasy N.Á.Nazarbaev údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna dáneker bolyp, bul baǵytta respýblıka kóleminde aýqymdy jumystar qolǵa alynyp, naryqtyq ekonomıkanyń talap-mindetterine tolyq jaýap beretin zamanaýı óndiris oryndary ashyla bastaǵan edi. Qazaqstanda shıkizattyq óndiristiń ornyn otandyq ónimder óndiretin kásiporyndar almastyra bastady. Sol óndiris oryndarynda qazaqstandyq jastardyń jumys isteýi qajet boldy. Ol úshin olardyń laıyqty bilim alýy tıis ekendigi aıdan anyq. Memleket basshysynyń «Jumys bar jerge barý kerek» dep meńzegeniniń túp-tórkini osynda.
Taǵy bir basa aıtatyn másele – «Serpin-2050» baǵdarlamasy boıynsha Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý, Almaty oblystarynyń tańdap alynýy jaıdan-jaı emes. Bul oblystarda bala týý kórsetkishi óte joǵary. Halyq tyǵyz. Turǵyndar sany jyldan-jylǵa qarqyndy ósip keledi. Onyń ústine syrt jaqtan kóship kelýshiler osy oblystarǵa qonystanǵandy qosh kóredi. Mine, osyndaı sebep-saldarlarǵa baılanysty turǵyn úı, mektep, balabaqsha jáne basqa da áleýmettik nysandardyń jetkiliksizdigi anyq baıqala bastady. Onyń ústine atalǵan oblystardaǵy joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndaryna memlekettik grant boıynsha oqýǵa túsý qıynnyń qıyny. О́ıtkeni, talapkerler kóp, konkýrs kúshti. Tipti bilim ordalaryn bitirgen kúnniń ózinde jastardyń kóbi mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasa almaı, sendelip bos júredi.
Al Qazaqstannyń soltústik pen shyǵys óńirlerinde jaǵdaı buǵan kerisinshe. Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy jáne basqa da aımaqtarynda bala týý deńgeıi tómendeı bastady. Sonymen birge, bul óńirlerden syrtqa kóshý kóbeıdi. О́ndiris oryndarynda mamandar tapshy bolyp, eńbek kúshi qajet ekendigi aıqyn baıqaldy.
Halyq tyǵyz ornalasqan ońtústik oblystardyń turǵyndaryn, ásirese, jastardy soltústik pen shyǵys óńirlerge tartý, olarǵa memlekettik grant boıynsha bilim berip, jumysqa ornalastyrý, áleýmettik-turmystyq máselelerin túbegeıli sheshý – «Serpin-2050» jobasynyń negizgi maqsattarynyń biri.
Bul baǵdarlama boıynsha joǵary oqý oryndarynda bilim alýǵa bólingen memlekettik granttardy ıelengen jastar shákirtaqymen, jataqhanamen tolyq qamtamasyz etiledi, olardyń baryp-qaıtý temir jol shyǵyndary tólenedi. Jastardyń oqý bitirgen soń qınalmaı jumys taýyp, ózderiniń áleýmettik-turmystyq jaǵdaılaryn jaqsartýyna tolyq múmkindigi bar. Respýblıkadaǵy kóptegen bilim ordalarynda joǵary kýrs stýdentterin jataqhanamen qamtamasyz etý ózekti bolsa, «Serpin» jobasy boıynsha oqýǵa túsken qyz-jigitter oqýdy bitirgenge deıin oryn-jaımen qamtamasyz etiledi.
Al «Serpin-2050» baǵdarlamasy boıynsha kolledjderge oqýǵa túsken jastarǵa jasalatyn jaǵdaı tipti jaqsy. Olarǵa jylyna eki ret jol shyǵyndary tólenip, qystyq kıimder alýǵa qarajat bólinedi, kúnine úsh mezgil ystyq tamaq beriledi. Kolledj stýdentteriniń bilim ala júrip, óndiris oryndarynda jumys istep, tabys tabýyna múmkindik bar.
«Serpin» jobasy boıynsha mamandyq alýdyń aıasy keń. Pedagogıkalyq, aýyl sharýashylyǵy men veterınarııa, tehnıkalyq, tipti medısınalyq baǵyttar boıynsha jastardyń bilim alýyna jol ashylyp otyr.
Qazaqstannyń 7 oblysyndaǵy jeti joǵary oqý orny «Serpin» baǵdarlamasymen stýdentterdi qabyldaıdy. Bul úshin bólingen memlekettik grant – 1 050. Ár joǵary oqý ornyna 150 grant qarastyrylǵan. Pedagogıka boıynsha 19 mamandyq túri bar.
Joǵary oqý oryndarynyń qatarynda A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıteti, E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıteti, Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti jáne basqa da joǵary oqý oryndary bar. Qajettilik bolyp jatsa, bilim ordalarynda jastar orys tili kýrstarynda bilimin jetildire alady. О́ıtkeni, qazaqy orta men qazaq mektepterin bitirgen jastar úshin alǵashqy ýaqytta tildik kýrstardyń qajet ekeni baıqaldy. Sondyqtan oqý oryndary osyndaı múmkindikterdi de qarastyryp keledi.
Sonymen birge «Serpin» jobasyna oraı mamandar daıarlap jatqan joǵary oqý oryndary men aýyl sharýashylyǵy jáne óndiristik ujymdary arasynda ózara tyǵyz baılanys qalyptasqan. Túlekterdiń oqý bitirgen soń jumysqa ornalasýyna tolyq múmkindik bar. Máselen, Qostanaı oblysynda qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵyna 1 326 maman qajet. Al osy saladaǵy mamandyqtar boıynsha «Serpin» jobasymen oblystyń bilim ordalarynda oqyp jatqan jastar – 585. Demek, olar úshin tańdaý erki joǵary. Budan basqa, Qostanaı oblysynyń óndiris oryndaryna 2 628 ınjener qajet bolyp otyr. A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıteti men Rýdnyı ındýstrııalyq ınstıtýtynyń aýyl sharýashylyǵy jáne tehnıkalyq mamandyqtarǵa baılanysty suranysty qamtamasyz etýge múmkindigi tolyq jetedi.
«Serpin-2050» áleýmettik jobasy sheńberinde mamandar daıarlap otyrǵan basqa da joǵary oqý oryndarynyń da jumys jospary osyndaı. Endigi bir mindet – shet memleketterdegi baýyrlarymyzdy «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim alýǵa tartý, olardyń elimizdiń teriskeı óńirlerine qonystanyp, eńbek etýine múmkindik jasaý. Muny Dúnıejúzi qazaqtarynyń Astanada ótken V quryltaıy kezinde Elbasy N.Á.Nazarbaev aıtqan bolatyn. Memleket basshysy О́zbekstan men Qyrǵyzstannan, Túrikmenstan men Aýǵanstannan kóship keletin aǵaıyndardyń kóbi Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty oblystaryna qonystanýdy qalaıtynyn aıtqan edi. Onsyz da halqy tyǵyz ornalasqan oblystardan góri shet jerdegi qandastarymyzdy «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha ornalastyrýdy qozǵaǵan bolatyn. «Baǵdarlamany kóship kelgen aǵaıyndar úshin de beıimdeýimiz qajet. Olardy qonystandyratyn úıler salyp, áleýmettik ınfraqurylym jasaý kerek. Qajetti mamandyq alýyna járdem berý, jumyspen qamtý úshin jol kartasyn jasaý qajet. Osynyń barlyǵy ultymyzdyń, elimizdiń jarqyn bolashaǵy úshin atqarylatyn mańyzdy sharalar bolmaq», − degen edi Elbasy.
Bul maqsat ta júzege asatyn kún alys emes. Tıisti jumystar qolǵa alynyp jatyr. Endeshe, Qazaqstannyń soltústigine respýblıkanyń ońtústik óńirleri men shet memleketterden bet túzegen qandastarymyzdyń qarasy qalyń bolǵaı!
Ǵalym OMARHAN, «Egemen Qazaqstan»