Olardyń oıynsha, aqparat alamanynda áli-aq áleýmettik jeliniń aty ozbaq. О́ıtkeni, ómirdegi ózekti máselelerdiń mánisin jurt sodan oqyp bilmek. Gazet-jýrnaldar oqyrman qolyna tıgenshe, eldi eleń etkizerlikteı jańalyqtar eskirip ketedi. Onyń ústine mynaý urshyqsha zyryldaǵan ushqyr zamanda kóldeı-kóldeı kópirme maqalalardy «ezip» otyrýǵa eshkimniń ýaqyty joq. Sondyqtan jedeldigi jetispeıtin baspasóz baıǵustyń sory sorpadaı qaınamaq. Blogerlerdiń baǵy janbaq.
Jýrnalıst mamandyq emes, ol úshin arnaıy oqý bitirýdiń qajeti shamaly deýshiler de az emes. Bul kásipti súıegine sóz sińgen kez-kelgen adamnyń meńgerip ketetini ras. Biraq budan talantyń tas jaryp tursa jetkilikti, dıplom alý mindetti emes degen oı týyndama kerek. Bir biletinimiz, ónerdiń qaı túri de úmitterin úkilegen órenderden beıimdilikti talap etedi. «Qudaıdyń bermegenin Sorbona bermeıtini» belgili. Áıtse de árkimniń boıyndaǵy qarym-qabiletti ushtaıtyn tereń teorııalyq bilimniń paıdasy ushan-teńiz. Olaı bolmasa ánshi konservatorııada, sýretshi beıneleý baǵytyndaǵy akademııada oqymas edi ǵoı. Estýimizshe, daýysy kókte damyldaǵan Dımashtyń ózi sheberligin shyńdamaq nıetpen shetel aspaq kórinedi. Bolashaq qalamgerler de solaı, ýnıversıtet qabyrǵasynda jazý-syzýdyń álipbıimen tanysýǵa tıis. Eger elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń jýrnalıst kadrlaryn durys daıyndaıtyndyǵy týraly daý týyndap jatsa, ol basqa taqyryptyń tuzdyǵy.
Bizdiń áriptesterimizdiń basqa sala ókilderinen bir artyqshylyǵy bar. Talaı naýqasty ajaldan arashalaǵan asa bilikti dárigerdi, tórtkúl dúnıeni tóńkerip tastardaı aqyl-oıǵa ıe ǵulama ǵalymdy kópshilik bile bermeýi múmkin. Al, halyqtyń kókeıindegisin kóteretin tilshiler, ásirese telejúrgizýshiler tez tanylady. Elbasy ushaǵyna minip eńký-eńký endikterdi aralaý, álemdik derjavalardyń patshalary otyratyn saltanatty saraılardyń tórine shyǵý, tuǵyry bıik tulǵalarmen terezesi teń qurdasyńmen syrlasqandaı suhbat qurý ekiniń birine buıyrmaıtyn baqyt. Keshegi keńestik kezeńde de, odan keıin de juldyzy jarqyraǵan jampoz Vasılıı Peskov esime túsip turǵanyn qarashy. Qalam qýatynyń arqasynda eki qoǵamnyń da qyzyǵyn kórdi. Sonaý elýinshi jyldary fotoapparatyn asynyp Máskeýge kelgen jas jigit kóp keshikpeı-aq «Komsomolskaıa pravdanyń» korıfeıine aınaldy. Aty-jónderi adamzat tarıhynda altyn árippen jazylǵan Gagarın, Jýkov sııaqty jaqsy-jaısańdardan alǵashqylar qatarynda ıntervıý aldy. Ushqan qus, júgirgen ańnyń izin qýyp shartarapty sharlady. Tabıǵat tamashalaryn tańbalady. Taǵdyry tańǵajaıyp keıipkerlerdi tapty. Eń bastysy, uzaq jyldarǵa sozylǵan shyǵarmashylyq ǵumyrynda qalaǵan taqyryptaryn ǵana tolǵady. Kapıtalızm men sosıalızm sharpysyp turǵan shıelenisti shaqta amerıkalyqtardyń shaqyrýymen Alıaskada at shaldyrdy. Antarktıdanyń aq aıýlarymen aǵaıyndaı «aralasty». Ataǵy aspandaǵan aqyn-jazýshylar qol jetkize almaǵan Lenındik syılyqtyń laýreaty atandy. Qashan dúnıeden qaıtqanynsha «KP»-nyń redaksııa-synda jumys istedi. Maldanǵan mamandyǵynyń mártebesin bıiktetýdiń úzdik úlgisi sirá, osyndaı-aq bolar.
Nege ekenin qaıdam, qazirgi qazaq jýrnalıstıkasy óziniń burynnan qalyptasqan klassıkalyq sıpatynan aıyrylyp qalǵandaı. Áńgime oqyǵandaı ádemi áserge bóleıtin kórkem ocherkter kózden bulbul ushty. Áttegenaılatqan til, stıl kemistigine ábden kóndigip aldyq. Qara sózdiń qaımaǵy túgil qaspaǵyna qasyq batyrmaǵaly qashan. Osyndaıda reformator redaktor Seıdahmet Berdiqulovtyń arman-ańsary oıǵa oralady. «Shirkin, gazettiń resmı maqalalaryn aýyz ádebıetiniń stıline salyp jazsa ǵoı...» dep edi-aý jaryqtyǵym. Sary qymyzben saryq basqandaı ondaı ońdy dúnıelerdi oqýymyz endi ekitalaı shyǵar.
Gazettegi jaǵdaı mundaı bolǵanda, teledıdardaǵy ahýal odan da aıanyshty ekeni anyq. Bas-aıaǵy shekteýli baǵan kólemi kótermeıdi. Áıtpese, efırdi jaýlap alǵan ánebir ártis júrgizýshilerdiń orasholaq sóz qoldanystary týraly tańǵa aıtyp taýysa almaısyń. Soǵan qaramastan leksıkondaryndaǵy eki júz sózben eki mınýtqa jeter-jetpes sıýjetter jasap-aq, jýrnalıstıka salasyndaǵy bedeldi syılyqtardy qanjyǵalaryna op-ońaı bókteretin oljaly qaýym da osy telejýrnalıster ekenin aıtsam, baıdyń asyn baıqus qyzǵanǵannyń kebin keshkendeı bolyp júrmeımiz be?..
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini: Jýrnalıstıka – erikkeniń ermegi emes.
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan»