Halyqaralyq Abaı klýbyna – 10

KITAP – EŃ SABYRLY USTAZ “AMANAT” jýrnalynyń 200 tomdyq kitaphanasy – álem halyq­tary ádebıetiniń, óneriniń, tarıhynyń, fılosofııasynyń al­ǵashqy tomdary dúnıege kelýi tilge tıek eter, shyn qýanar, úmit artar úlken áleýmettik qubylys. Kitapty ardaqtaıyq, aıalaıyq aǵaıyn. Nursultan NAZARBAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti. Adamzat balasynyń aldynda úsh aıǵaqty zor mindet tur: biri – b e ı b i t sh i l i k t i, ekinshisi – r ý­ h a­ n ı ıa t t y, úshinshisi – t a b ı ǵ a t- t y qorǵaý hám saqtap qalý. Bulardyń qaı-qaısysy da bizdiń tirshiligimizdiń basty baǵdary. Bir-birin tolyqtyratyn uǵymdar. Osy úsh bastaýǵa Qazaqstannyń ǵana emes, búkil álemniń bolashaǵy baılaýly. Bola ma, joq pa degen Adamzat tirshiligine baǵyttalǵan Gamlet kúmáni: eger biz oǵan mán berip, qulaq aspasaq, adamzat aldynda máńgi sheshilmes suraq bolyp qalatyny sózsiz. Tehnıkalyq damý álemde qulashyn keńge jaıdy, osyǵan qaraı adam da tabıǵatty qul qylýǵa baryn salýda. Uly babalarymyz qoldan soqqan álemdik mádenıet pen oıdyń kózsiz muhıtyn meńgerýde bizder olqy túsip jatyrmyz. О́kinishke qaraı, álem halyqtary bastaryna tóngen qaterdi ańǵarýda mesheýlik tanytýda. Intellektýaldyq jáne ıdeologııalyq kózsizdik qoǵamda bolyp jatqan aqıqattan alystatyp, adamdy apat jolyna – moraldyq, adamgershilik, rýhanı daǵdarysqa belshesinen batyrdy. Úshinshi myńjyldyq bizdiń ortaq úıimiz – Jer–besigimizde tótenshe ózgertýler engizýdi talap etedi. О́ziniń bıik, taza, rýhanı qasıetimen Kitap – mádenıet pen rýhanııatty qorǵaýda teńdesi joq qarý bolyp tabylady. Kitap – adamzat balasyna aǵartý hám bilim syılaı beredi. Kitap betterinde adamzat tirshiliginiń san qıly qupııa syrlary saqtalǵan. Kitap – ýaqyt pen keńistiktiń tynysyna toly adamzat oıynyń jemisi. Adamzat kitapqa óziniń qasıetti sezimi men jan jylýyn senip tapsyrǵan. Kitap bizdiń alǵa jyljýymyzda, kataklızmdardan arylýymyzda, adam­gershiliktiń bıik shyńyna kóterilýde ólsheýsiz aqyl qosady. Kitap – eń sabyrly ustaz. Tek kitap qana qaıyrymdylyq pen qatygezdiktiń, aqıqat pen jalǵannyń arajigin aınytpaı tanyp bilýge úıretedi. Otanymyzdyń bolashaǵy – jastarǵa amanat qylyp – Kitap qal­dyramyz. Men Abaı klýbynyń adamgershilik áreketin qoldaımyn. Qazaq­tyń kórnekti jazýshysy Rollan Seısenbaevtyń “AMANAT” jýrnaly men 200 tomdyq kitaphana shyǵarýdaǵy ulaǵatty bastamasyna shyn júregimmen qýanatynymdy bildirgim ke­ledi. Otanymyzdyń rýhy men mádenıeti úshin baryn salǵan jazý­shyny Qazaqstannyń ultjandy, naǵyz patrıottary qol­daıtynyna senimim zor. “AMANAT” jýrnalynyń 200 tomdyq kitaphanasy – álem halyq­tary ádebıetiniń, óneriniń, tarıhynyń, fılosofııasynyń al­ǵashqy tomdary dúnıege kelýi tilge tıek eter, shyn qýanar, úmit artar úlken áleýmettik qubylys. Kitapty ardaqtaıyq, aıalaıyq aǵaıyn. Nursultan NAZARBAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti. SANA MEN SAPA nemese “KITAPTY ARDAQTAIYQ, AIаLAIYQ, AǴAIYN!” Prezıdenttik mádenıet ortaly­ǵynda Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi elimizdegi 2009 jyly shyǵarylǵan kitaptardyń kórmesin ótkizdi. Aıtýly qazaq baspalary shyǵarǵan ádemi ónimder kózdiń jaýyn aldy. Olardyń qatarynda áıgili “Amanat” jýrnaly kitap­hana­synyń kitaptary ishki baı maz­muny­men, dızaın órneginiń ádemi­ligimen qazaq halqynyń bolasha­ǵy­na degen mol mahabbatymen erek­shelendi desek, artyq aıtqandyq bolmas. Halyqaralyq Abaı klýbynyń ónimderi nesimen qundy? Bul kitap­tar­dyń Qazaqstanda ǵana emes, Reseı, Anglııa, Pákstan, Iran, Amerıka elderinde de satylýynyń syry nede? Ony bir sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. О́ıtkeni, Abaı klýby ustanǵan bekim kitapty shyǵarý hám satý saıasaty óziniń órkenıetti, rýha­nı, ıntellektýal­dyq kóregendiginde. Biz Abaı klýbynyń 2009 jyly ǵana shyǵarǵan bes kitabyna toqtal­maq­pyz. Eń áýeli uly aqynymyzdyń qazaq, aǵylshyn, orys tilderinde shyqqan “Qarasózin” tamashaladyq. Erekshe aıtar jáıt, kitap muqa­basy múlde bólek. Batys oı­lap tap­qan ıntegraldy stıl. Eko­­lo­gııa­lyq taza taýar. Qazaq kitap ındýstrııasyn­daǵy tuńǵysh tyń joba. “Qarasózdi” orys tiline aýdar­ǵan belgili aýdarmashy Klara Serik­baeva. Abaıdyń, Shákárimniń, Muhtardyń, Alash ardagerleriniń ozyq shyǵarmalaryn Máskeýdiń aıtýly “Hýdojestvennaıa lıtera­týra”, “Molodaıa gvardııa”, “So­vet­skıı pısatel” baspalarynda kóp tırajben orys tilinde shyǵar­ǵanyna kýágermiz. Sonymen birge Klara hanym, qazaq tiline London meshitiniń suraýymen arab tilinen Qurandy, parsy tilinen Omar Haıam­dy, arab tilinen Ábý Hanıfa­ny, aǵylshyn tilinen Djebran­nyń fılosofııalyq traktattaryn, esse-oılaryn, “Islam fılosofııa­syn”, túrik tilinen Qoja Nasyr­ hıkaıa­laryn tárjimelegen. Abaıdyń óleńderin orys tiline aýdarǵan – ómirden erte ozǵan orys­tyń uly aqyny, máskeýlik Iýrıı Kýznesov. Al uly babamyzdyń qara­sózin, óleń­derin aǵylshyn tilin­de sóıletken – londondyq úzdik aqyn, túrkolog Rıchard Mak­keın. Aǵyl­shyn tilin ekinshi tili sanaıtyn kóp qazaq jastary onyń Marına Svetae­vany, Anna Ahmatova­ny, Aleksandr Blok­ty, Borıs Paster­nak­ty aǵylshynsha sóıletkeninen habardar bolar dep oılaımyz. Kóp adam dúnıege boı aldyrǵan, Boı aldyryp, aıaǵyn kóp shaldyrǵan. О́ldi deýge syıa ma, oılańdarshy, О́lmeıtuǵyn artyna sóz qaldyrǵan. Abaı týǵan halqyn janyndaı súıdi, sonan da onyń oıly sózderi kóńildiń tórinde. Týǵan halqynyń bólin­bes bólshegi bolǵan Abaı adam­zat aldyndaǵy paryzyna daq túsirmeı, aqıqatqa jan-tánimen qyzmet etip ótti. Mahabbat ólimmen qatar qonady, óıtkeni jankeshti­lik­ke bas tikpegen mahabbat – mahab­bat emes. Bostandyqqa tek basty báıgege tigýmen ǵana jetýge bola­dy. Abaı óleńderinen biz adam­ger­shilik tálim alamyz, óıtkeni aqyn ómiri ańyzǵa aınalyp ketkeli qashan! Qazaqtyń eren aqynynyń óleń­derin ozyq oıly, tereń bilimdi, talant­ty adamdardyń aýdarǵanyna qýandyq. Halyqaralyq Abaı klýby álemniń ataqty aýdarmashylaryn qastaryna jaqsy-aq toptastyrǵanyna tań qaldyq. Klara hanymnyń bir ózi ǵana arab, parsy, túrik, aǵylshyn, nemis, fransýz, ıspan tilderinen qazaq jáne orys tilderine týra aýdara beredi. Ol kisiniń Londondaǵy álem aýdar­­ma­shy­lary assosıasııasynyń beldi múshesi bolǵanyna jıyrma jyl tolypty. Apamyz úlken eńbek adamy eken. Keýde kerýi joq, aıǵaıy joq, maq­tany joq, osyndaı qara­paıym, oıly qazaq áıelin qalaı qurmettemeske! Rollan Seısenbaev pen Klara Serikbaeva álemniń ozyq jazýshy­lary men aýdarmashylaryn qastaryna tartyp, dos-joldas qylmasa, álem halyqtary ádebıetiniń jýrnaly “Amanat” dúnıege kelmes edi. Bul basylym týraly Nobel syılyǵy­nyń laýreaty Kendzabýro OE: “Jýr­nal qazaq halqynyń adal, kóripkel elshisi”, dese, taǵy bir Nobel syılyǵynyń laýreaty vengr Imre Kertes: “Amanat” qazaq ádebıetiniń pasporty, álem óneri­niń brendi”, deýinde jan bar. Aty álemge ańyz bolǵan Fıdel Kastro óziniń shyǵar­malarynyń orys tilindegi tárjimesin tek qana “Amanat” jýrnalyna senip tapsyrýynda qazaq­tyń amanatyna degen berik senim jatyr. “Amanat” jýrnalynyń 200 tom­dyq kitaphanasynyń aıasynda “Aqyn­dar alleıasy” atty uly aqyn­dary­myz­dyń kórkem bezendirilgen qalyń-qalyń tomdaryn qolyńyzǵa alǵanda rýhyńyz týlaıdy, namysy­ńyz oıana­dy. “Aqyn­dar alleıasynyń” alǵash­qy tomdaryna kirgen aqyn­darymyz: Mahambet, Iаsaýı, Súıin­baı, Abaı, Shákárim, Máshhúr Júsip, Sultan­mahmut. Bıylǵy jyly Maǵjan, Qasym, Dala aqyndary (VI-HHI ǵasyr) jaryq kórmek. Osy kitaptardy qolyna ustap kórgen Polshanyń Qazaqstandaǵy elshisi Vladyslav Sokolovskıı: “Uly aqyndaryn qurmetteýdi, syı­laý­dy, olarǵa taǵzym etýdi Eýropa men Amerıka qurlyǵy qazaqtyń halyq­aralyq Abaı klýbynan úırenýi kerek”, – dep júrekjardy sózin aıtýy qazaqy kóńilimizdi ósirmeı me?! Bıyl sol halyqaralyq Abaı klýby­na, onyń “Amanat” jýrnalyna 10 jyl tolady. Kezdeısoq estip tań qaldyq. Bul qazaqtyń áıgili jazý­shysy Rollan Seısenbaev aǵamyzdyń jan­kesh­tiliginiń arqasy ekeni daýsyz. “Jaq­sylar jaqsymyn dep aıta almaıdy, jamandar jaqsymyn dep aıǵaılaıdy”, dep án aıtatyn belgili kúıshi Seken Turysbekovtiń oıly úninde ashy kúıik jatyr-aý dep oılaısyń. Abaı klýbynyń 10 jyldyq merekesi Qazaqstannyń mádenı, oqý-aǵartý oryndarynda ótkizilse qandaı jaqsy bolar edi. Jaqynda men Asta­na­da ataqty ıtalıandyq jýr­nalıst Merıelmen kezdesken edim. Sonda ol kisi Qazaqstandy bir aı ara­la­ǵanyn, Semeı polıgonynda da bolǵanyn aıtty. “Qazaq halqynyń ánin, kúıin tyńdadym. Jaı júrginshi qusap avtobýspen dalany kezdim. Keremet! Erteń Mılanǵa qaıtamyn. Bir ókinishim bar, ol qazaq jazýshysy Rollan Seısenbaevty taba almadym”. “Ol kisimen kezdesip pe edińiz?” dep suradym. “Betpe-bet kezdesken emes­pin. Aǵylshyn tilindegi “Dúnıe tas-talqan bolǵan kún” povesin oqyǵam. Anamyz ekeýmiz bir kesh jylap al­ǵan­byz. Semeı polıgonyna barǵanym sodan ǵoı. Qazir Italııa­nyń ataqty eki baspasy onyń “Jan­talas nemese ólik kezgen qum belder” romanyn úlken tırajben shyǵarmaq. Baspager­lerdiń ańdatpasyna qaraǵanda bul HH ǵasyrdaǵy úzdik romandardyń birine sanalady eken. Italıan tilinde shyqqan soń, oqımyn”, – dedi. “Rımde, – dep sózin jalǵady ol sodan keıin, – Italııanyń ataqty fılo­sofy, din jetekshisi, Lýı Djýssa­nıǵa arnalǵan sımpozıýmda Rollan Seısenbaevtyń sózin tyńda­dym. Búkil álemnen jınalǵan 10 myń ıntellektýal – óner, áde­bıet, fılosofııa, din adamdarynyń al­dyn­­da ol 10 mınýt sóıledi. Regla­ment sondaı bolatyn. Qazaq jazýshy­sy Eýropa jurtyna Eýropanyń rýhy, jany, mádenıeti, óneri hám qazaq mádenıetiniń, ádebıetiniń álemde alatyn orny týraly kósilip aıtty. Eýropanyń júreginde sóılep turyp, Eýropanyń zııaly qaýymyna adam­dyq, ǵalamdyq oı aýqymyn kórsetti. Eýropanyń rýhanı qul­dyraýynyń sebepterin de ashyq aıtty. Zııaly qaýym qol soqty. Eshnársege tań qalmaıtyn álemniń oqyǵan jastary oryndarynan turyp, qurmet kórsetti. Tań qaldym. О́kinish­ke qaraı ol joly da, Rollan Seı­sen­baevty ustaı almadym. Biz bas redaktordan arnaıy ruqsat almaı ózimiz ózimizge ıelik jasaı almaımyz. Ertede jýrnalıst belsendiligi bolǵan deıdi. Qazir bárin aqyldasyp sheshedi. Men bas redaktordan ıntervıý úshin ruqsat alǵanda, Rollan Seısenbaev avtobýs­pen Eýropany aralap ketipti. Qazaq­standy avtobýspen aralap shyǵý oıy maǵan sonda kelgen. Siz maǵan shyndyǵyńyzdy aıtyńyzshy, sondaı iri tulǵanyń qaıda ekenin, eń bolmasa telefonyn qazaqtar nege bilmeıdi?”. Men ún qata almadym. Mundaı suraq meni eshqashan mazalamapty. Búgingi kitap merekesinde kór­se­til­­gen taǵy bir kitap Rollan Seısen­baevtyń “Jalǵyz ǵana tún” áńgime­ler jınaǵy. Orys tilinde. Qazaq ádebıetine Rollan aǵamyz jas jazýshy bolyp emes, birden  jazýshy bolyp kelgen. Bul sırek qubylys. Ol alǵashqy áńgime­leri­men-aq oqyrman qaýymdy oı tolǵaǵymen, keńistik keńdigimen, talant tegeýrini­men tań qaldyrǵan. Áli de tań qaldyryp keledi. О́nerde de, ómirde de saıaq júre­tin, ádebı oı aıdynyna eshkimdi ja­qyn­datpaı, týǵan dalasynda jalǵyz qasqyrdaı jortatyn aǵamyzdyń talant qýaty serpindi, oı aýqymy keń. Osy kitapqa berilgen ataqty Más­keý jýrnaly “Drýjba narodov” basy­lymynyń ańdatpasyna kóz sa­laıyq. “Glýbına ı shır natýry Rol­lana Seısenbaeva srednı okeaný. Mnogım ne ponıatny myslı ı postýp­kı Rollana, no ved okean ne obıazan nı pered kem otchıtyvatsıa. Obsý­jdat povedenıe okeana ımeet pravo tolko tot, kto raven emý po velıchııý ı moshı, kto jıvet takoı je jıznıý”. Qazaq qımas ádil sóz eken. Rollan Seısenbaevty kitap kórmesinen kórmedik. Eńbekteri bar, ózi joq. Atústi bir kezdeskenimizde Rollan aǵamyz: “Halyqaralyq Abaı klýbynyń ómirge kelýine bata bergen Elbasy Nursultan Nazarbaev, “Amanat” jýr­naly­nyń 200 tomdyq kitaphanasyna alǵysóz jazǵan da Prezıdent Nur­sultan Nazarbaev. Sen ol kisiniń sózin oqydyń ba?”. “Áli oqyǵam joq”, dedim. “Onda oqy, baýyrym! Eki-aq bet sózde kemeńger, Otanyn sheksiz súıgen, kitapty ardaqtaǵan adamnyń asyl oı-pikiri jatyr. Ár eldiń Prezıdenti ondaı kókjıegi bıik salmaqty oı aıta almaıdy. Bizdiń qazaqqa kisi jaqqan ba?!  Abaı babamyz aıtpaqshy, qazaqtyń ózinen, sózi uzyn. Bizdi birtutas el qylmaı, ishten iritetin jırenishti minez osy. Men saǵan Prezıdenttiń sol alǵy­sózindegi kitap týraly birneshe iri-iri oıyn aıtaıyn”. “Aıtyńyz, – dedim, – este júrsin, Rollan aǵa”. “Kitap – ýaqyt pen keńistiktiń tynysyna toly adamzat oıynyń jemisi. Adamzat kitapqa óziniń qasıet­ti sezimi men jan jylýyn senip tap­syrǵan. Kitap bizdiń alǵa jyljýy­myz­da, kataklızmdardan arylýymyz­da, adamgershiliktiń bıik shyńyna kó­terilýde ólsheýsiz aqyl qosady. Kitap – eń sabyrly ustaz. Tek kitap qana qaıyrymdylyq pen qaty­­­gez­diktiń, aqıqat pen jal­ǵan­nyń arajigin aınytpaı tanyp bilýge úıretedi”. Osy sózder Qazaq eliniń balabaq­shalarynyń, mektepteriniń, ýnıver­sıtetteriniń, kitaphanalary­nyń, ádebı, saıası, rýhanı keshen­deriniń, qabyrǵalarynda, oblystar­daǵy “Nur Otan” partııasy úıleri­niń mańdaı­sha­­larynda  jazýly turýy kerek. Biraq, jazylmaıdy? Nege?.. Premer-Mınıstr Kárim Mási­mov yjdaǵatpen kórmeni aralap ótti. Men dalaǵa shyqtym. Astananyń muzdaı aýasy alqynǵan asaý júrek­tegi qyzý qandy basa almady. Semeıge túnde júretin avtobýsty tosyp turyp, Mádenıet jáne aq­parat mınıstri, áıgili qoǵam qaırat­keri, Alash qozǵalysy týraly tereń kitaptar jazǵan Muhtar Qul-Muham­medtiń aıtqan bir sózi esime tústi. “Amanat” jýrnalynyń kitap­hana­synan shyqqan Shákárim qajynyń úsh tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn saralaı kezip, qolyma qaryndash alyp oqyp shyqtym. Bir kiná tappadym. Oı ornynda. Talǵam bıik. Rýh tiri. Namys oty laýlap tur. Babasyn qadirlegen has sheber qolynan shyqqan kórkem kitaptar. Rollan Seısenbaev týdyrar kitaptar osylaı kúmbirleı sóılep turý kerek qoı” – dep edi. Kókeıde jaqsylarda jattyq joq eken-aý degen oı týlap bergen. Sol úshin qýandym. Qarańǵy aısyz tún. Dalada qalyń aq qar. Aıaz. Men avtobýstyń artyna ońasha otyryp alyp, dıktofonǵa osy maqa­lanyń joǵarydaǵy sóılem joldaryn aıta jóneldim. Bulaı jumys isteý tásilin erterekte, osydan 15 jyl buryn Rollan Seısenbaev aǵamnan úırengen edim. Aman bol, Astanam! Endi seniń rýhyń, ulylardyń ulaǵat­ty oı-tilekteri men arman-múddeleriniń taı qazanynda asyp-tógilip qaınaıtyn boldy. Sonda seniń rýhyń men namysyń erekshe asqaqtaıtyn bolady, asyl Astanam! Sol kúndi jaqyndatýǵa jan salaıyq, Qazaq eli! Qaırat SABYRBAEV, Semeı. JANTALASQAN JETI JYL Álemniń uly aqyn-jazýshylarynyń shyǵarmalarymen mektep qabyrǵasynda, sonaý Abaı men Shákárim babalarymnyń kindik qany tamǵan Shyńǵystaý jerinde tanysqan edim. Sol jyldary oqyp, kóńilge túıgen, júrekten ótkizgen klassıkalyq shyǵarmalardy keıin, stýdent kezimde, jazýshylyq ómirimde qaıtalap oqydym; sol bilgenderime qosa jańa tegeýrindi, talantty býyn ókilderiniń óleń-jyrlarymen, prozalyq shyǵarmalarymen tanystym. Árıne, búgin álemde shoqtyǵy bıik uly tulǵalardyń kóbimen jete tanys, syrlas dostyq qarym-qatynastamyn desem artyq aıtqandyq bolmas. Sol uly tulǵalardyń ishinde esimnen esh ketpeıtin uly aqyndardyń biri – Shandor Petefı. Vengrdiń áıgili aqynynyń Otan, El týraly tolǵanystary, esh aqynnyń shyǵarmasyna uqsamaıdy, bólek tebirenisti oı, bólek paıymdaý, bólek syr ashý. Kóne túrik urpaǵy, kóne qypshaq madııar azamaty “Meniń pirim — azynaǵan qara aıǵyr” dep silkingende, XXI ǵasyrdaǵy bizdiń kóz aldymyzǵa dúnıeni dúrliktirgen ǵundardyń arǵymaqtary sonaý Batys Sibirden Edil men Dondy tilip ótip bara jatqandaı elesteıdi. Saǵym ishinde qalyń atty ásker asyǵyp-aptyqpaı sán-saltanatymen qozǵalyp bara jatady. Netken kórinis!..Netken ǵajap sýret!.. Jansyz sýret emes, tiri álem. Kóne túrikter kóne Dalany japyryp kele jatyr. Eýropanyń kórkem óńirinde dúnıege kelgen Shandor Petefı sıqyr dalanyń qudiretti tirshiligin meılinshe ekpindi, qýatty jyrmen órnekteıdi. Qanǵa sińgen, súıekke bitken, tekke taralǵan qasıet osy bolar! Bir ǵasyr ótken soń, qala jigiti, qazaqtyń uly aqyny Oljas Súleımenov te Arǵymaqty kelistirip sýrettegen edi. Eki halyqtyń jyr sabaqtastyǵy Dala eliniń ortaq tirligin, salt-dástúrin sol Dalanyń qadir-qasıetin, uly babalarymyzdyń rýhanı birligin aıqyndaıdy. Otan týraly jazylǵan óleń kóp. Solaı bolýy zańdy da. Biraq, Elin, Otanyn dál Shandor Petefıshe bar daýsymen, jan-júregimen, taýsylmas meıirli tilegimen jyrlaǵan aqyn az. Mahabbat jáne Bostandyq, Bilmeımin budan basqańdy. Mahabbat qonsa qolyma, О́mirimdi berip alamyn. Erkindik úshin ony da Qurbandyqqa shalamyn. Orystyń áıgili aqyny hám aýdarmashysy marqum Mıhaıl Kýrgansevpen etene jaqyn tanysyp, syılas, syrlas bolýymyzǵa da Shandor Petefı septigin tıgizgen bolatyn. Tyńdańyzshy, rýhy bıik, arystan júrek Petefıdiń Otan dep soqqan júregin: Qashanǵy biz qýyrshaq bop qalamyz?! Jetedi endi! Sarbaz bolsyn balamyz! Sybyzǵylar qoıa tursyn syzylmaı, Kerneı únin kútip jatyr dalamyz. Kez kelgen jaý aldy bizdi basynyp. Otan, oıan! Shyq qarýdy asynyp! Tutandyrý úshin seni kerek pe? Jaratqannyń jarq-jurq etken jasyny?! Shandor Petefı – vengr halqynyń uly perzenti. Uly aqyny. Jaýjúrek sarbazy. Qara aıǵyryn kókke sekirtip, qalyń jaýǵa almas qylyshyn jarqyratyp jalǵyz shapqan jaýynger. Molasyz qalǵan aqyn da Shandor Petefı. Álem ádebıetiniń saýsaqpen sanarlyq ulylarynyń sanatyna engen jalǵyz vengr de – Shandor Petefı. Búgingi ultjandy qazaqtar XIX ǵasyrdaǵy Dalanyń uly aqyny Shandor Petefıdiń jyrlarymen sýsyndasa, qalǵyp ketken namys, taptaýryn bolǵan rýhymyz taǵy bir silkiner me edi degen úmitke boı artamyz. Vengr ádebıetine Shandor Petefı jeti jyl ǵana qyzmet etti. Qalǵan ómiri Otanynyń namysyn qorǵaý úshin qandy maıdan ótinde ótti. Astynda arqyraǵan qara aıǵyr, qolynda qanǵa malynǵan almas qylysh... Halqynyń mańdaıyna jaryq juldyzdaı jarqyrap bitken uly aqyn ne bary 26 jasynda jasyn urǵan terekteı qıylyp tústi. О́kinishti. Jazylmaı qalǵan jyr qansha?! Aıtylmaı ketken oı qansha?! Túgesilmeıtin asyl arman qansha edi?!. Qazaqtyń úlken aqyny Qadyr Myrza Áli aǵamyz Shandor Petefıdi qazaqsha sóıletti. О́z jyryna da, ózgeniń jyryna da zor talappen qaraıtyn Qadykeń baǵa jetpes jumys tyndyrdy. Osy keremet eńbegi úshin qalyń qazaq aqyn aǵamyzga sheksiz qaryzdar ǵoı dep oılaımyn. Uly Shandor Petefıdiń jyrlaryn “Amanat” jýrnalynyń 200 tomdyq álem ádebıeti kitaphanasyna engizý kópten oıda júrgen edi. Búgin sol oıdy júzege asyrýdyń sáti túskendeı. Uly Dalanyń uly perzenti, babalar mekeniniń tórinen oryn al! Tórlet! О́ıtkeni El de seniki, tór de seniki! Rollan SEISENBAEV. JETEDI ENDI! Qashanǵy biz qýyrshaq bop qalamyz!? Jetedi endi! Sarbaz bolsyn balamyz! Sybyzǵylar qoıa tursyn syzylmaı, Kerneı únin kútip jatyrdalamyz. Kezkelgen jaý aldy bizdi basynyp. Otan, oıan! Shyq qarýdyasynyp! Tutandyrý úshin seni kerek pe Jaratqannyń jarq-jurq etken jasyny?! Shyǵasyń ba? Shyqpaısyń ba maıdanǵa? Qol jınasań, quıylamyz qaıdan da! Qýmaısyń ba qazylardy bezbúırek Jurdaı bolǵan júrekten de, mıdan da! Qaıda ketken madıardyń qýaty?! Qas dushpanyn óz qanyna jýatyn?! Álde bizder jasyqpyz ba? Analar — Taýsylǵan ba qaısar uldar týatyn?! Eı, jelókpe, aıta kórme asyryp! Bizdiń halyq kórgen emes bas uryp. Madıardyń sharabyndaı bir otty Elim meniń otyr, sirá, jasyryp! О́te shyǵar á degenshe aı uzyn. Káne, kerneı, qandyr  jurttyń aıyzyn! Jibereıik bárin óle mas qylyp, Kómeılerge bir tamshy qan tamyzyp. Otan! Otan! Jaltaqtama,jasqanba! Yńyrsysyn dushpan tuıaq basqanda. Nemisterdiń tabanynan bosanyp, Juldyz dańqyń qaıta shyqsyn aspanǵa! Alǵa! Alǵa! Júreksinbe! Tartynba! Qaıyspaıtyn qaısarlar bar artyńda. Aǵyp tússin jaýdyń jaýyz kózderi Aldaspanyń shyqqan kezde jarqyldap! Qashanǵy biz qýyrshaq bop qalamyz?! Jetedi endi! Sarbaz bolsyn balamyz! Sybyzǵy úni tura tursyn syzylmaı. Kerneı únin kútip jatyr dalamyz! Shandor PETEFI. Aýdarǵan Qadyr MYRZA Áli.