Qazaqstandy jan-jaqty damytý, ásirese ekonomıkalyq áleýetti arttyrý tek jekelegen baǵyttarǵa ıek artyp qana qoımaı, qajetti tetikterdi tabýdy, joqtan bar jasap, jańasha baǵyt-baǵdarlardy, bastama-jobalardy iske qosýdy talap etti.
Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń 2009 jyly ótken III sezinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Turaqty ózin-ózi rýhanı jetildirý qajettigi ekinshi orynǵa ysyryldy. Dúnıeni materıaldyq qundylyqtar – aqsha, ashqaraqtyq pen tabys jolyndaǵy esalań báseke bılep-tóstep alǵanyna kópshilik kóz jumyp qaraıtyn boldy», dep aıtqan edi. Biz bul sózden dúnıege degen toıymsyzdyq beleń alyp, qoǵam qatygezdene bastaǵan qazirgi kezeńde rýhanı qundylyqtardy alǵa shyǵarý kerektigin uǵynamyz.
Keıbir jaǵdaılarda adamnyń abyroıy materıaldyq jetistikpen ólshenetin boldy. Biraq adam ómiriniń máni osynda ma? Bul suraqqa Abaıdyń sózimen jaýap bergen abzal: «Paıda oılama, ar oıla...».
Barlyq kezeńde izgiliktiń ýaǵyzdaýshylary din lıderleri bolǵan. Qazirgi tańda da din qyzmetkerleriniń belsendiligi qajet-aq. Osy máselede Prezıdent Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin ótkizý bastamasyn kóterdi. Igilikti oıdan týyndaǵan halyqaralyq tarıhı shara ózgerister men kúızelisterge toly HHI ǵasyrdaǵy dinı shetin máselelerge qatysty parasatty pikir aıta alatyn álemniń bedeldi din qaıratkerlerin Astanaǵa toptastyrdy. 2003 jyly bastaý alǵan forým álemdik arenada qýatty dinaralyq ınstıtýtqa aınaldy. Tirshiliginde birlik pen beıbitshilikti tý etken Qazaqstan óziniń jańa elordasy – Astanany dinaralyq únqatysýdyń, rýhanı kelisim men tatýlyqtyń qalasy ekendigin dúıim jurtqa taǵy da máshhúr etti.
Elbasy álemde dinı kózqarastar qaıshylyǵy kún sanap kúrdelenip bara jatqanyn jaýapkershilikpen sezinip, túrli din ókilderiniń bir ústel basynda qoǵamǵa qaýip tóndirip otyrǵan máseleler tóńireginde pikir almasýǵa múmkindik týǵyzdy. Sezde aıtylǵan usynystar men bastamalar BUU deńgeıinde talqylandy. Alqaly basqosýdyń nátıjesinde Qazaqstannyń bastamasymen BUU Bas Assambleıasynyń 62-sessııasynda 2010 jyldy Halyqaralyq mádenıetter jaqyndasýynyń jyly dep jarııalaý týraly qarar qabyldandy.
2012 jyldyń 30-31 mamyrynda ótken sezde Izraıldiń bas sefard ravvıni Shlomo Amardyń Qazaqstan Prezıdentine qarata tebirenispen aıtqan myna sózi eske túsip otyr: «Oılańyzdarshy, dúnıe júzindegi ulttar Birikken Ulttar Uıymyn qurdy, al Nursultan Nazarbaev barlyq dinderdiń Birikken Ulttar Uıymyn qurdy. Bul bastamanyń arqasynda osy jerde túrli dinniń ókilderi bas qosyp, bir-birimen ashyq ta shynaıy áńgime quryp, bir-birin tyńdap otyr. Bul – búkil álemde jasalyp otyrǵan uly qubylys. Mundaı aýqymda áli eshteńe jasalǵan emes».
Adamzat balasy HHI ǵasyrdyń eń ozyq tehnologııalyq jetistikteri men ıgilikterine qol jetkizgenimen, ulttyq, násildik jáne dinı kózqarastar qaıshylyǵynan týyndaǵan alaýyzdyqtardan zardap shegýde. О́kinishtisi, alaýyzdyqtyń sońy qantógispen aıaqtalýda. Eshqandaı el ekstremızm men terrorızmnen qutylǵan emes. Muny moıyndaýǵa májbúrmiz.
2015 jyly V sezde sóz alǵan BUU-nyń sol kezdegi Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń: «Búginde qaýymdardyń arasyna ózara túsinistik pen yntymaqtastyq kópirlerin salýdan artyq mańyzdy is joq», dep kesip aıtýynda úlken mán jatyr.
Halyq danalyǵynda «Halyqtardy bir-birinen bóletin teńizder emes, nadandyq pen tilderdiń bólektigi de emes, arazdyq qana», degen naqyl bar. Bir sózben aıtqanda, sezd maqsaty – sonaý Adam atadan taralatyn adamzat balasyn beıbereketke emes – beıbitshilikke, bólinýge emes – birigýge, alaýyzdyqqa emes – adamgershilikke úndeý. Din kóshbasshylarynyń osynaý ortaq maqsatpen Astanada basqosýy Elbasy ıdeıasynyń ómirsheńdigi, sezdiń basty jetistigi dep atar edik.
Aıryqsha atap óter jaǵdaı, Islamnyń lańkestikke qarsy din ekenin kúlli álemge túsindirýde osy halyqaralyq forým úlken minber bola alady.
N.Nazarbaev qyrkúıek aıynda Astanada ótken Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi birinshi sammıtinde de asyl dinimizdiń janashyry retinde álemdegi musylmandardyń qazirgi jaǵdaıyna alańdaýshylyq bildirdi. Osy sammıttegi sózinde «Ekstremıstik jáne terrorıstik uıymdar áreketinen birinshi kezekte musylman álemi zardap shegýde. Islamofobııalyq pikir qoǵam ishinde keń taralýda. Batys elderindegi musylmandarǵa qarsy qylmystyq áreketter jyl saıyn kóbeıip keledi», dedi. Mıanmadaǵy musylmandardyń qasiretti jaǵdaıyn BUU aıasynda beıbit jolmen retteý qajettigin de aıtty. Sondaı-aq 1,5 mıllıardtan astam adamdy biriktiretin Islam álemindegi aýyzbirshiliktiń bolmaı jatqanyn da sóz etti. Memleket basshysynyń musylman elderiniń G20 sekildi jeke forýmyn qurýdy usynýy úmbettiń mereıin ústem etip, áleýetin kóterýden týǵan izgi ıdeıa der edik.
Mámileger, kóregen ulttyń kósegesi kógere bermek. Alla uzaǵynan súıindirsin!
Aǵabek QONARBAIULY,
QMDB baspasóz bóliminiń meńgerýshisi