Keler jyly Reseı federasııasynda fýtboldan XXI álem chempıonaty ótedi. О́tken aptada álemdik fýtbol toıynyń fınaldyq kezeńine qatysatyn quramalardyń deni anyqtalyp úlgerdi. Dál qazirgi ýaqytqa deıin álem birinshiligine joldama alǵan 32 quramanyń 23-i belgili. Qalǵan toǵyz kvotanyń ıeleri qarasha aıynyń sońyna deıin anyqtalady. Álem chempıonatyna irikteý kezeńi aıasynda quramynda talantymen álemdi tań qaldyrǵan fýtbolshylary bar komandalar joldamadan shet qalyp jatsa, endi biri sensasııa jasap, álemdik dodaǵa tuńǵysh ret qatyspaqshy.
Máselen, byltyr Fransııada ótken fýtboldan Eýropa chempıonatyna alǵash ret qatysyp, shırek fınalǵa deıin shyqqan Islandııa quramasy bıyl óz tarıhynda tuńǵysh ret álem chempıonatyna qatysýǵa joldama aldy. Irikteý kezeńi aıasynda Horvatııa, Ýkraına jáne Túrkııa sekildi quramalarmen «I» tobynda synǵa túsken Islandııa fýtbolshylary alǵashqy týrda Ýkraınamen teń oınasa, tórtinshi jáne jetinshi týrda syrt alańda Horvatııa men Fınlıandııa quramalarynan jeńilgen. Al qalǵan jeti kezdesýde qarsylastarynan basym túsken. Sóıtip óz tobynda 22 upaı jınaǵan araldyqtar birinshi orynmen álem chempıonatyna tikeleı joldama aldy. Al topta ekinshi oryn alyp qalǵan Horvatııa fýtbolshylary álem chempıonatyna qatysý úshin qosymsha kezdesý ótkizýge májbúr boldy.
Sondaı-aq irikteý kezeńinde KONKAKAF (Soltústik pen Ortalyq Amerıka jáne Karıb teńizi memleketteriniń fýtbol konfederasııasy) aımaǵynda oınaǵan Panama fýtbolshylary da tuńǵysh ret álem chempıonatyna qatysýǵa múmkindik alyp, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Bul quramanyń Reseıge baratynyna áli fýtbol sarapshylary men álem jankúıerleri tań qalýda. KONKAKAF aımaǵyndaǵy besinshi irikteýde Panama quramasy Meksıka, Kosta-Rıka, Gondýras, AQSh jáne Trınıdad jáne Tobagomen joldamany sarapqa salǵan. Sońǵy týr aldynda Meksıka men Kosta-Rıkanyń álem birinshiligine qatysatyny belgili bolyp qoıǵan edi. Al AQSh fýtbolshylary sońǵy týrda Trınıdad jáne Tobago quramasynan jeńilip, úshinshi joldamadan qaǵyldy. Al Panama fýtbolshylary álem chempıonatyna baratyny naqtylanyp qoıǵan Kosta-Rıka quramasyn 2:1 esebimen jeńip, tarıhta birinshi ret álem chempıonatyna qatysýǵa múmkindik aldy.
Álem chempıonatyna irikteý kezeńi aıasynda sensasııa jasaǵan Sırııa quramasyn da erekshe aıtyp ótken jón bolar. Elderinde soǵys júrip jatsa da, jergilikti fýtbolshylar álem chempıonatyna qatysýǵa bir taban jaqyn qaldy. Azııa aımaǵynyń toptyq kezeńinde úshinshi oryn alyp, qosymsha joldama úshin Avstralııa quramasymen eki ret kezdesý ótkizdi. Birinshi oıyn eki quramaǵa da beıtarap Malaızııa jerinde ótip, match 1:1 esebimen aqtaldy. Al Avstralııada ótken ekinshi kezdesý dramaǵa toly boldy desek, artyq aıtqandyǵymyz emes shyǵar. 90 mınýt boıy 1:1 esebimen teń ótken oıynnyń jeńimpazy qosymsha taımda anyqtaldy. Ekstra taımnyń ekinshi 15 mınýtynda sırııalyq fýtbolshy Mahmýd ál-Mavas ekinshi sary qaǵazben jazalanyp, quramasyn óte qıyn jaǵdaıda qaldyryp ketti. Bir adam artyq oınaǵan Avstralııa fýtbolshylary oıynnyń 109 mınýtynda esepte alǵa shyqty. Goldyń avtory – Tım Kehıll. Osy goldan keıin fýtbol jankúıerleri sırııalyqtardyń jigerine qum quıylyp, saly sýǵa ketedi dep oılaǵan bolatyn. Biraq, jaǵdaı múlde basqa arnaǵa burylyp ketti. Alańda 10 fýtbolshy bolyp qalsa da, sırııalyqtar match sońyna deıin shabýyldap, Avstralııa fýtbolshylaryn biraz ábigerge saldy. Bir soqqyny qaqpashy qaıtarsa, ekinshi soqqy qaqpa baǵanyna tıip keri qaıtyp jatty. «Jasyl qurlyqtyń» fýtbolshylary endi bul kezdesýdi uzaq ýaqyt esterinen shyǵarmaıtyn shyǵar.
Osy oraıda 2018 jylǵy álem chempıonatynan shet qalǵan quramalardy da aıta ketsek. Kelesi jyly Nıderland, Ýels, AQSh, Chılı, Slovakııa, Ýkraına quramalary álem chempıonatyna qatysa almaıdy. Bul degenińiz, Aren Robben, Garet Beıl, Klınt Dempsı, Aleksıs Sanches, Andreı Iаrmolenko sekildi fýtbolshylardyń ónerin aldaǵy álem chempıonatynda kóre almaımyz degen sóz. 2014 jyly Brazılııada ótken álem chempıonatynyń úshinshi ornyn ıelengen Nıderland quramasy bul irikteý synynyń sheshýshi oıynynda Shvesııany 7:0 etip jeńgen jaǵdaıda ǵana qosymsha kezeńge joldama alatyn edi. Al eki qurama arasyndaǵy kezdesý 2:0 esebimen aıaqtalyp, Nıderland fýtbolshylary álem chempıonatynyń fınaldyq kezeńine ilige almady. Sonymen qatar 1986 jyldan beri AQSh quramasy birinshi ret fýtboldan álem chempıonatynyń irikteý kezeńinen óte almady. Amerıkalyqtar osyǵan deıin 1954 jáne 1986 jyldary da irikteý kezeńde toptan shyǵa almaǵan-dy.
Sonymen álem chempıonatyna irikteýden ótken quramalardy ret-retimen atap ótsek. Reseı quramasy álem chempıonatyn ótkizýshi el retinde atalǵan týrnırge irikteýsiz qatysady. Kári qurlyqqa berilgen 13 joldamanyń toǵyzyn irikteý kezeńinde toǵyz topta úzdik shyqqan quramalar ıelendi. Olar: Germanııa (qazirgi álem chempıony), Fransııa, Portýgalııa, Serbııa, Polsha, Anglııa, Ispanııa, Belgııa jáne Islandııa. Al óz toptarynda ekinshi oryn ıelengen segiz qurama (Italııa, Danııa, Horvatııa, Soltústik Irlandııa, Irlandııa, Shveısarııa, Gresııa jáne Shvesııa) Eýropa qurlyǵyndaǵy qalǵan tórt kvotaǵa ıelik etý úshin qosymsha kezdesý ótkizedi. Slovakııa quramasy óz tobynda ekinshi oryn alsa da, ózge quramalarǵa qaraǵanda az upaı jınaǵan. Búgin Sıýrıhte qosymsha kezdesý ótkizetin segiz quramanyń jerebe tartý rásimi ótedi. Birinshi kezdesý 9-11 qarashaǵa, jaýapty kezdesý – 12-14 qarashaǵa josparlanǵan.
Azııa aımaǵynan Reseıdegi dúnıejúzilik dop dodasyna Japonııa, Iran, Ońtústik Koreıa jáne Saýd Arabııasy barady. Al bul qurlyqtan álem chempıonatyna besinshi bolyp kim baratyny Avstralııa men Gondýras quramalarynyń qosymsha kezdesýinen keıin anyqtalady. Afrıka qurlyǵyna berilgen bes joldamanyń ekeýin Mysyr jáne Nıgerııa quramalary ıelendi. Qalǵan úsh joldamanyń taǵdyry 10-14 qarasha aralyǵynda ótetin sońǵy týrda sheshiledi. Qazirshe bul joldamadan Kot-d’Ivýar, Marokko, Týnıs jáne Senegal quramalary úmitti.
Soltústik pen Ortalyq Amerıka jáne Karıb araly memleketteriniń fýtbol konfederasııasynan Meksıka, Kosta-Rıka jáne Panama quramalary álem chempıonatyna joldama alǵan. Al Ońtústik Amerıkadan irikteý kezeńdegi alǵashqy tórt oryndy ıelengen Brazılııa, Ýrýgvaı, Argentına jáne Kolýmbııa fýtbolshylary keler jyly Reseıdegi fýtbol toıyna baratyn boldy. Bul aımaqta besinshi oryn alǵan Perý fýtbolshylary Jańa Zelandııa quramasymen qosymsha kezdesý ótkizip, álem chempıonatyna beriletin sońǵy joldamany sarapqa salady. Match 6 jáne 14 qarasha kúnderi ótedi.
Keler jylǵy fýtboldan XXI álem chempıonaty 14 maýsym men 15 shilde aralyǵynda Reseıdiń 11 qalasyndaǵy 12 stadıonda ótedi.
Álı BITО́RE, «Egemen Qazaqstan»