Danyshpan Abaı «Otyz altynshy sóziniń» bastaýynda: «Paıǵambarymyz salalahý halaıhı ýásálámniń (qudaıdyń raqymeti jaýǵyr) hadıs sharıfinde (Paıǵambar týraly áńgimeler) aıtypty: «Men lá haıahún ýá lá ımanýn láhý» dep, ıaǵnı kimniń uıaty joq bolsa, onyń ımany da joq, degen. Bizdiń qazaqtyń óziniń maqaly da bar: «Uıat kimde bolsa, ıman sonda» degen. Endi bul sózden bilindi, uıat, ózi ımannyń bir múshesi eken», depti. Shynynda, uıat ketken jerde ıman bolmaıtyny anyq. Imansyzdan ıbalyq kútý jónsizdik.
Bizdi keshegi keńestik dáýir dinnen bezdirdi. Saıasat ıesi «din apıyn» dese ılanyp, moldany qorlap, qyzyl tý kótergendi jan sala qorǵadyq. «Ulttar laboratorııasy» degendi maldanyp, ózimizdi umyttyq. Adamsyń ba, azamatsyń ba dese – kommýnıspin dep kólgirsidik. Basqa tildi bilseń baǵyń ashylady dep sarnadyq. Sóıtsek, onyń bári aldamshy ıdeıanyń, ıaǵnı ózińnen ózgeni ór sanap, máńgúrttendirýdiń zymııan tásili eken. Árıne sol tusta búkil ultymyz búlindi deýge de bolmaıdy. Bastary ketetinin bilse de din jolynan taımaǵan, bes mezgil namazynan, otyz kúndik orazasynan jańylmaǵan zııalylar boldy. Táýelsizdikke qol jetip, dinimizge den qoıǵanda olardyń úlgisi bárimizge altyn dińgek sekildi kóringeni aqıqat. Olar halqymyzdyń ǵasyrlar boıǵy din-ǵurpymyzdaǵy jibek arqaý boldy desek jarasady.
Iá, ker zamannyń zalaly keltirgen zııandy el bolǵan soń uǵyp, túsinip, túısindik. Imandylyqqa uıytatyn dinimiz qaıta oralǵanda, sanany shyrmaǵan jat qylyqtan aryldyq. Meshitter salynyp, medreseler ashyldy. Erkin zamanǵa óttik. Biraq sol erkin zamandy «erkelik» dep uqqandar da tabylyp jatty. Elimizdi tanyp, ultymyzdyń uly uǵymdarymen qaýyshqanda jaý dep jar salǵandarymyzdyń kóbi halqymyzdyń qadirlisi, jurtymyzdyń jaqsysy bolyp shyqty. Olar bilim shyraǵyn jaǵyp, ǵylym negizin qalapty. Ultty joıyp, baılaýsyz quldaı ustaý úshin aqyldyny jaıratyp, tabany búrsizdi saıratyp qoıatynyna da kóz jetkizdik. Apyr-aı deseńizshi, sol kezde dara Abaıdyń «Allanyń ózi de ras, sózi de ras, Ras sóz esh ýaqytta jalǵan bolmas», «Alla ózgermes, adamzat kúnde ózgerer», degenine de mán bere qoımappyz...
Dinimiz keldi, tilimiz órisin keńeıtti, saltymyz saltanat qurdy dep bórkimizdi aspanǵa atyp, bóri minez kórsetip, Elbasynyń eldik jolyn qoldap, tórtkúl dúnıege buratana qazaq bútin qazaq retinde tanyldy. Nıetinde buzyqtyq joq ultymyzdyń ulylyǵyn, jerimizdiń baıtaq baılyǵyn álem bildi, kórdi. Degenmen, jatty jaqyn, alysty aǵaıyn etken halqymyz dinge bet burǵan tusta zııankestikpen qadamyn teris burýǵa jylan baýyrlap jetkender de tabylmaı qoımady. Sóıtip biraz qandastarymyz jat aǵymnyń shyrmaýynda qaldy. Qazir sol jolsyzdyq uıyǵan ultymyzdy «Bul qalaı boldy», degen oıǵa qaldyryp otyr. Atam qazaq din men ımandy teń ustaǵan, oraıynan jańylmaǵan, orynsyz burmalaýǵa barmaǵan jurt edi. Dindi qudiret tutqany sonshama, dinsiz degen sózdi aıta qoımaǵan. Keıbireýlerdiń tirligi kóńiline qonbasa, ar-uıatty attasa, «ımansyz» degen eken. Sol kıeli de qasıetti dinimiz sońǵy kezderi ártúrli áńgimege arqaý bola bastady. Bul ultty búldirip almaımyz ba degen saqtyqtan týyndap otyrǵany da belgili. Din ulttyń úlgisimen astassa jarasym tabatynyn din ǵulamalary aıtqan.
Ulttyq úlgi degennen shyǵady, keıbir din jolyna tabandap bet burǵan baýyrlar ózge jurttyń tirligine kózsiz erip bara jatqandaı áser qaldyrady. Eń qıyny úlkendi qoıyp balalardy, ıaǵnı oń men solyn tolyq bile qoımaǵan mektep oqýshylaryn ımandylyqqa baýlımyz degen jeleýmen, ásirese gúl tektes qyzdarymyzdy tumshalap qoıý, olardy erteń tuńǵıyqqa batyryp jibermeı me? Atam qazaq qyzyn qutty qonysyna qondyrǵansha qonaq dep tórine otyrǵyzyp, úkilegen, bórik kıgizip, oramal-sharshyny jolatpaǵan edi. Ulǵa balap, ulynyń qatarynda ustaǵan edi. Bul kúnderi mektepke baratyn sol qyz balalardyń kıimi týraly oıly-qyrly áńgime zań aıasynda sheshimin tabý ústinde. Oǵan ılanǵandar da bar, quqyǵyn talap etip qarsy shyǵýshylar da joq emes. Aqıqatyna keler bolsaq, ıslam dini bilim men ǵylymǵa shek qoımaǵan. Sonyń mysaly emes pe, qazirgi bilim men ǵylym jetistiginiń túp-tamyry ıslam dininen bastaý alatyny.
Búgingi úlbiregen ul men qyzǵaldaqtaı qyzdarymyz – eldiń erteńi, ulttyń bolashaǵy. Dinge de saýattylyq kerek. Kózsiz uryný jaryqqa emes, túnekke tartady.
Súleımen Mámet,
«Egemen Qazaqstan»