Tótkúl dúnıeniń tórt buryshyn túgel túgendep, adamzat aqyl-oıy jetken demokratııa tájirıbelerine tánti bolyp bittik. Búginde jeti jurttyń tilin meńgerip, bilim men ǵylym teńizinde balyqtaı júzgen «taza qazaqtar» da, ǵaıyptan kelgen baılyqtan bastary aınalyp, offshorlardaǵy shottarynyń esebinen jańylyp júrgen «jańa qazaqtar» da bazbir eldiń ozyq demokratııasyn tilge tıek etip sóılemese, áńgimesiniń tuzdyǵyn kelistire almaıtyn kúıge kóshti.
Aqıqatyn aıtsam, dál búgin maǵan babalardan mıras qalǵan dala demokratııasynan artyq «qara qyldy qaq jarǵan» ádildik joq sııaqty bolady da turady. Áıtpese, jer qaıysqan jońǵardy jaýsatyp, qumyrsqadaı qaptaǵan qytaıdy qaltyratyp, ormandaı qalyń orysqa qylysh kótergen qaharly Abylaıǵa astynda jalǵyz aty bar, toqsan úshte jasy bar qart jyraý: «Abylaı-aý, Abylaı, Momynǵa kelip bek boldyń, Atańdy bilmes qul ediń, Atańnyń tegin surasań, Arqar urandy jat ediń, Qaı jerińde tóre ediń?» dep qaımyqpaı qarsy kelip, shyndyqty betke aıta alar ma edi?
«О́kpeńmenen qabynba, О́tińmenen jarylma, Oryspenen soǵysyp, Basyna munsha kótergen, Jurtyńa jaýlyq saǵynba», – dep ulan-ǵaıyr dalanyń bıligin bir ýysyna syıǵyzǵan ór Abylaıdy raıynan qaıtara alar ma edi?!.
Qandaı zaman bolsa da «qara qyldy qaq jarǵan» aqıqattan aınymaǵan Aqtamberdiler men Úmbeteılerdiń ulaǵatyn demokratııa shyńy emes dep kim aıtty?! Halqynyń qamyn oılamaǵan han Jáńgirdi «Han emessiń ylańsyń, qara shubar jylansyń» dep jerge qaratqan Mahambet erliginiń kúni ótti me?! Dalanyń shynjyr balaq, shubar tós bı-shonjarlary Qunanbaı men Alshynbaıdyń jemqorlyǵyn «Kem-ketik jınalypty taz ben soqyr, Árqaısysy óz qulqynyn kózdep otyr...», dep betterine basyp, bir aýyz óleńmen turalatyp ketken Shóje aqynnyń shyndyqty shyńǵyrtyp aıtar alǵyrlyǵy búginge de aýadaı qajet-aý!
Alaıda, dál búgin kóńil kúpti, kúdik kóp. Aınalamyzda bolyp jatqan keleńsizdikterdi kórsek te kórmegendeı bolyp, kóz jumyp, ashy shyndyqty bilsek te bilmegendeı bolyp, aýyz ashpaı otyrǵan syńaıymyz bar. Qandastarymyzdyń birazy boljaýsyz zamannyń bulyńǵyr bolmysyna boı aldyryp, eńbekten de, úlesten de qur qalyp, sendelgen seńdeı salǵyrttyq sındromyna uryndy. Al endi bir bóligi «aýzy qısyq bolsa da baıdyń balasy sóılesin» degendeı, qaltalylardyń qabaǵyn baǵyp, jappaı jaǵympazdyqqa boı aldyrdy.
«Jaǵympazdyq» atty juqpaly keseldiń qoǵamymyzdy jappaı jaılaǵany sonshalyq, ult múddesin ulyqtaıdy-aý degen zııalylar da, erteńgi órkenıetimizdiń úkilegen úmitindeı jastarymyz da bılik basyndaǵylar men qaltalylardy madaqtaýdyń jarysyna tústi. Jalǵandyq pen jantyqtyq mansap qýǵandardyń quraly bolyp aldy. Aqıqatynda áliptiń artyn baqqan jaltaqtyq pen bılik basyndaǵylarǵa bas shulǵı- tyn jaǵympazdyq qoǵamymyzdyń bolashaǵyna qaýip tóndirgen qaterge aınaldy.
Al asqaq armanymyz – táýelsizdik teńizinde táı-táı basqan myna ortaq shańyraǵymyzda aıtylmaı jatqan ashy shyndyq az emes. Eń aldymen bılik basyndaǵylardyń halyq aldyndaǵy, memleket aldyndaǵy jaýapkershiliginiń jibi bosańsyp, tazalyqtaryna kóleńke tústi. Endeshe ashyna aıtar aqıqat bireý – eń aldymen el abyroıyn oılamaı, eshkim de ushpaqqa shyǵa almaıdy. Endigi tańda egemen elimizdiń en baılyǵyn ıelengen bılik salalaryn basqaratyn joǵary laýazymdy qandastarymyzdyń barlyǵyna qoıylatyn birinshi talap – týǵan halqy men týǵan jerine adaldyq bolýǵa tıis. Tek endi aýmaly-tókpeli myna zamanda en baılyqqa ıe bolyp, memlekettik múlikten mol úles alǵan qandastarymyz «Rýhanı jańǵyrý» aıasynda týǵan jerge tý tigip, eliniń erteńin, halqynyń múddesin, ultynyń bolashaǵyn oılaıtyn patrıottyqqa bet burýy el úshin aýadaı qajet. Qazirgi mıllıondardy sapyryp júrgen qaltaly qazaqtar kókten túsken joq.
Búgingi korporasııalar men aksıonerlik qoǵamdardyń qojalaryn da, iri bankırlerdi de aınalasy jıyrma jyldyń ishinde qoıarda qoımaı qoldan jasadyq. Sondyqtan olar myna shydamy sheksiz halqynyń aldyndaǵy, talqysy qatal tarıh aldyndaǵy jaýapkershilikterin jete sezine bilýi paryz. Qoldaryna shoǵyrlanǵan mol qarjyny elimizdiń turalaǵan ekonomıkasyn kóterip, óndirisin ulǵaıtýǵa, halyqtyń jutaǵan rýhanı, mádenı ıgilikterin jandandyryp, qoǵamnyń qazirgi tyǵyryqqa tirelgen áleýmettik jaǵdaıyn shuǵyl saýyqtyrýǵa jumsaýy kerek.
Qazaqqa ashy shyndyqty qazaqtan basqa eshkim aıtpaıdy. Endeshe barymyzdy bar, joǵymyzdy joq dep aıtar kez keldi. «Bas kespek bolsa da til kespek joq» atty babalar ulaǵat etken uly úrdisti, «dushpan kúldirip, dos jylatyp aıtar» atty qaǵıdaǵa negizdelgen dala demokratııasyn joǵaltyp almaıyq...
Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»