Elimizdiń bilim berý júıesiniń úzdik úrdisteri únemi saralaný ústinde. Bilim men ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda túrli jobalar qolǵa alyndy.
Zııatkerlik mektepter oqýshylarynyń zeıini zerdelenip, tálim-tárbıe tájirıbesi respýblıka mektepterine taratylýda. Búginde balanyń oı-órisin óristetýge arnalǵan baǵdarlamalar kóp. Sonyń ishinde «Intellektým» qosymsha bilim berý ortalyǵy» JShS ónimderi týraly aıtýǵa bolady.
Balalardy damytýǵa arnalǵan bul ortalyq zeıin men aqyl-oıdy damytatyn oıyndar júıesin usynady. Iаǵnı, alǵash ret qazaq tilinde qurastyrylǵan 30-dan astam oıyn túri álemniń ár túkpirinen tańdalyp alynǵandyǵymen erekshelenedi. Sonymen qatar «Intellektým» ónimderi oqý jospary, oqýshyǵa arnalǵan tapsyrma jáne muǵalimge arnalǵan nusqaýlyq kitaptary, balanyń deńgeıin anyqtaýǵa arnalǵan test jınaqtarymen de qamtylǵan.
Álbette, bastaýysh mekteptiń synyptary balanyń oı-órisiniń damýyna úles qosatyn aıtýly kezeń. Ǵalymdar balanyń 7 jasta oı-órisiniń 80 paıyzy tolysatynyn, 9 jasynda sýbektıvti oılaý kezeńi bastalatynyn, al 10 jasynda kórý arqyly qabyldaý qabiletiniń eresektermen birdeı deńgeıge jetetinin dáleldep otyr. Osynyń barlyǵy bastaýysh synyp kezeńiniń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórsetedi. Ásirese balaǵa ómirge beıimdilikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan vızýaldy qabyldaý, analıtıkalyq oılaý, máseleniń durys sheshimin tabý ádisteri jaıly durys bilim berilýi kerek.
– Bastaýysh synyp jasyndaǵy balalardy ýaqytty ótkizip almaı aldaǵy ómirge durys daıyndaýdyń mańyzy zor. Sol sebepti onyń múmkindikterin tıimdi paıdalanǵan abzal. Biz mektep kezeńin kúrdeli oqý ádistemelermen toltyra berýdiń ornyna úırengenderin júzege asyratyn jáne ishki túısigin damytatyn bir júıe daıyndaýymyz qajet ekendigin túsindik. Osy baılamdy negizge ala otyryp, balanyń zeıini men aqyl-oıyn damytatyn oıyndar júıesin qurdyq. Bul júıeniń ereksheligi – balalardyń ómir súrý daǵdysymen etene tanysyp, olardyń qyzyǵýshylyq alańyn jaqsy meńgerý, ony óz-ózin erkin ustaıtyn tabıǵı ortada, ıaǵnı oıyn alańynda jetildirý, – deıdi joba jetekshileriniń biri Almas Káribaev.
Jobany qurastyrýshylardyń aıtýynsha, «Intellektým» ónimderimen oınaý arqyly balalar túrli qasıetterin damyta alady. Aıtalyq, birinshiden, vızýaldy qabyldaý, ıaǵnı zattyń túsin, pishinin, mólsherin, kólemin, baǵytyn úırenedi. Sondaı-aq salystyrmaly túrdegi úlken-kishi, alys-jaqyn, az-kóp uǵymdaryn, uqsas bólshekterdi aıyrý, úsh ólshemdi (3D) fıgýralardy anyqtaý, pishinderden keskin quraý, ortaq bólikterdi kóre bilý qasıetin jaqsartady. Ekinshiden, kreatıvti oılaý, ıaǵnı qııalyn damytý, qııalyndaǵy pishinderdi syza otyryp kórsete bilý, berilgen tuspaldarǵa sáıkes jańa úlgiler jasaı bilýge mashyqtanady.
Qııalyn sharyqtata otyryp, óz nusqasyn jasaýǵa, berilgen standartty pishinderden ózgeshe keskindegi modelder qurastyrýǵa daǵdylanady. Úshinshiden, strategııa, ıaǵnı sheshimi kúrdelengen jaǵdaıda tyǵyryqtan shyǵý jolyn qarastyrý, belgili bir nátıjege jetý jolynda jańa jospar qurastyrý, kez kelgen máselege basqa turǵydan qaraı bilý, sheshim shyǵarýda ózindik stıl quraı alý, bolyp jatqan jaǵdaıdy túsindire bilý, tańdaýǵa berilgen kóp nusqadan jalǵyz oń sheshimdi qabyldaı bilý jáne eń tıimdi joldy tańdaǵanyna kóz jetkizýge úırenedi. Bastaýysh synyp kezeńinde bul daǵdylardyń damýy balalardyń dúnıetanymyn damytýǵa jáne básekege qabiletti tulǵa qalyptastyrýǵa jeteleıdi. Qazirgi ýaqytta ata-analardyń da atalǵan jobaǵa yqylasy joǵary. Solardyń biri Leıla Tilebaldıeva balasynyń bul sabaqty asyǵa kútetinin, oıyn arqyly úırengen daǵdylarynyń qanshalyqty nátıjege jetkizgenine basa nazar aýdaratynyn, basqa pánderdi oqýǵa, úı tapsyrmasyn oryndaýǵa yntasynyń artqanyn, sondaı-aq toppen jumys isteý barysynda burynǵy saıaq júretin minez-qulqynyń jaǵymdy jaqtarǵa ózgergenin, adamı turǵydan qalyptasýynda da oń ózgerister bar ekenin aıtady.
Kóńil aýdararlyǵy, búginde mundaı oqytý júıesi ózge elderde joq. Árıne, jeke oıyn retinde halyqaralyq tájirıbede alýan túrli oıyndar bar. Biraq álemniń eń úzdik damytý oıyndaryna negizdelgen oqý baǵdarlamasy men oqýlyqtary bar júıe ázir quryla qoıǵan joq. Qazirgi kezde «Intellektým» ortalyǵynyń zeıin men aqyl-oıdy damytatyn oıyndar júıesin basqa memleketterge usyný boıynsha jumystar qolǵa alynǵan eken. Jastarynyń zamanǵa saı bilimdi azamat bolýyn kózdegen Tatarstan, Iаkýtııa jáne Qyrǵyz elderindegi balalardy damytý ortalyqtaryna atalǵan qazaqstandyq ónimderdi engize bastaǵanyn aıta ketken abzal.
Sonymen birge Kanada men Eýropa elderinen seriktes bolýǵa múddelilik tanytqan usynystar da túsip jatyr. Pedagogtar búginde balabaqshalar men bastaýysh synyp balalarynyń boıynda sabaq oqý, baǵa alý týraly ishki qorqynyshy bolatynyn aıtady. Atalǵan júıe balalardyń boıyndaǵy osy úreıden arashalap, alańsyz oıyn oınaýyna da, oı júıesin damytýyna da múmkindik syılaıdy. Bala bilim ordasyna oınaımyn dep barady. Munyń eń basty jetistigi de bálkim osy bolar.
Dýman ANASh,
Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR
«Egemen Qazaqstan»