Mınıstrliktiń jaqynda ótken bir alqa jınalysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev «Bizge jetip jatqan aqparattar boıynsha, «senimdi basqarýǵa berý» týraly jeleýmen jergilikti jerlerde balabaqshalar men kolledjderdi jekeshelendirý máselesi qolǵa alyna bastaǵan kórinedi», dep málimdedi.
Sonymen qatar ol jekeshelendirýge úzildi-kesildi qarsy ekenin aıta kelip: «Biz buryn bir ret bul jaǵdaıdy basymyzdan ótkerip, jekeshelenip ketken balabaqsha ǵımarattaryn qaıtadan satyp alýǵa májbúr bolǵanbyz. Bilim berý salasy nysandarynyń jetimsizdigi áli de uzaq ýaqyt saqtalatyn bolady», dedi.
Mınıstr myrzanyń dabyl qaǵatyn-aq jóni bar. Bizdiń eldiń shendi-shekpendileri ótkennen sabaq alar táýbesin umytqan. «Jeń ushynan jalǵasqan» jappaı jekeshelendirýdi jeleý etip, elimizdegi búkil balalar baqshasyn talan-tarajǵa salyp, qarapaıym halyqty tesik astaýǵa telmirtkeni kúni keshe ǵana edi ǵoı.
Sarapshylardyń naqty deregi boıynsha, táýelsizdik alǵanǵa deıingi jyldary Qazaqstanda 7 jasqa deıingi balalardyń 70 paıyzdan astamyn qamtyǵan Ortalyq Azııadaǵy eń úzdik mektepke deıingi bilim jáne tárbıe berý júıesi boldy. 1991 jyly elimizde 8743 balabaqsha jumys istegen eken. Úkimet «ońtaılandyrý» uranyn ortaǵa tastap, aınalasy jeti segiz jyldyń ishinde 4868 balabaqsha ǵımaratyn jekeshelendirip, qalǵanyn «óz kúnińdi óziń kór» qaǵıdasymen qaraýsyz qaldyrdy. Sonyń saldarynan 2000 jylǵa deıin elimizdegi balabaqsha sany 1144-ke deıin quldyrady. Sóıtip az ǵana ýaqytta elimizdegi jyldar boıy jınalǵan materıaldyq ıgilik pen tájirıbe qurdymǵa jiberilip, mektepke deıingi bilim men tárbıe berý salasy qatty oısyrady. Sóz oraıyna baılanysty aıta ketetin bolsaq, biz balabaqsha sany jaǵynan kúni búginge deıin sol 1991 jyldyń deńgeıine jetken joqpyz. 2017 jyly elimiz boıynsha 7074 memlekettik balabaqsha jumys istedi.
2010 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev elimizdiń kásipkerlerine, ártúrli joldar arqyly bıznespen aınalysatyn sheneýnikterine ashyq sóz arnap, 90-shy jyldary jekeshelenip ketken balabaqsha ǵımarattaryn qaıtadan memleketke qaıtarý qajettigin kún tártibine qoıdy. Sol jyly Astana qalasy boıynsha 14 balabaqsha ǵımaraty qalalyq bilim basqarmasynyń ıeligine qaıtaryldy. Biraq jaqsy bastalǵan bastamanyń ǵumyry uzaqqa barmady. Ýaqyt ótken saıyn sıyrquıymshaqtananyp, 2011 jyly elordamyzda 1 balabaqsha ǵımaraty ǵana qaıtarylsa, sodan bergi ótken jyldarda múlde toqtady. Jalpy elimiz boıynsha, 2010 jyldan bastap 2016 jyl aralyǵynda kezinde jekeshelenip ketken 246 balabaqsha ǵımaraty memleketke qaıtarylǵan eken. Joǵaryda atap kórsetkenimizdeı, 1991 jyldan 2000 jylǵa deıin elimizdiń bilim berý salasy jeti myńnan astam balabaqsha ǵımaratynan aıyrylǵanyn eskersek, bul «qumǵa sińgen sýdaı» mardymsyz kórsetkish.
Sońǵy jyldary balabaqsha tapshylyǵy týraly az aıtylyp júrgen joq. О́tken jyldyń sońyndaǵy málimet boıynsha, tek Astana qalasynyń ózinde ǵana 40 myńnan astam búldirshin balabaqsha kezeginde turǵan kórinedi. Úkimet bul ótkir áleýmettik problemany sheshý jolynda qoldan kelgendi jasap jatqan syńaıly. Atap aıtar bolsaq, qazir elimizde 9400-den astam balabaqsha jumys isteıtin bolsa, onyń 7074-i memlekettik, qalǵany jekemenshik balabaqshalar bolyp tabylady. Jergilikti atqarýshy bılik organdary balabaqshadaǵy oryn tapshylyǵan jekemenshik balabaqshalar ashý arqyly joıǵysy keledi. «Taıaqtyń eki ushy bar» demekshi, jekemenshik balabaqshalar talabyn qarapaıym halyq kótere ala ma? Máselen, memlekettik balabaqshaǵa tóleıtin bir aılyq tólem 15 myń teńge mólsherinde bolsa, jekemenshik balabaqshalar búldirshinniń bir aılyq tárbıesine 60-80 myń teńge kóleminde. qarjy talap etedi. Sapasy ol baǵaǵa laıyq emes Aı saıyn 100 myń teńgeniń o jaq, bu jaǵynda jalaqy alatyn jas mamandar búldirshinderin mundaı «bıznes balabaqshalarǵa» qalaı bermek?
Álemdik tájirıbe búldirshinderdiń 3 jastan 6 jasqa deıingi damý kezeńi mektepke oqýǵa daıyndaý úshin eń qolaıly jas ekenin kórsetedi. Osylaısha Fransııada 3 – 6 jasqa deıingi balalardyń barlyǵy derlik balabaqshaǵa barady. Osyndaı úrdis Germanııada, Kanadada, Vengrııada, Anglııada oryn alǵan. О́rkenıet bıigine umtylyp, álemdik úrdistegi bilim berý júıesiniń 12 jyldyq oqytý tájirıbesine kirgeli otyrǵan Qazaqstanda da balalardy mektepke deıin 3 jastan 6 jasqa deıin daıarlaýdy qamtamasyz etý qajet. Ol úshin elimizdegi balabaqshalar júıesiniń sanyn da, sapasyn da arttyrý kerek. Sondyqtan, «aýzy kúıgen úrlep ishedi» demekshi, mektepke deıingi bilim berý salasyn kúıretken «jekeshelendirý» tájirıbesin endi qaıtip qoldanýǵa bolmaıdy. Jalpy, áleýmettik ádiletilikke basymdyq bergen elde balabaqshany jekeshelendirý jat qubylys.
Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»