Asyq atý eptilikke baýlıdy

Bul oıyn mazmuny jaǵynan utys oıyny tobyna jatady. Qa­zir­gi aýyl jáne qala balalarynyń oınap júrgeni «asyq atý» oıyny balalardyń tez qımyldaýyn qalaıdy. Mergendigin arttyrady, dáldikke, esepke úıretedi.

Qazaq balasynyń esepke júı­rik­tigi, mine, osyndaı oıyndar­dy oı­naýdan qalyptasqan. Asyqty esh­kim qoldan jasap jatpaıdy. Tabıǵı nárse. Onyń jaqsy sal­maq­ty túrlerinen saqa jasaıdy. Qazaqta «qoı asyǵy bolǵanmen, qolyńa jaqsa saqa tut, jasy kishi bolsa da, aqyly assa aǵa tut» degen maqal bar. Bir nárseniń daıyn ekenin bildiretin «saqadaı saı» sóz tirkesi de bar.

Asyqtyń: alshy, táıke, búk, shik, ompa, shońqa degen túrleri bo­la­dy. Onyń ishinde alshyny óte jo­ǵa­ry baǵalaǵan. О́mirde jo­ly bol­ǵan dáýletti adamdardy «Asy­ǵy alshysynan túsip tur» dep aı­tady. Asyq oıyny balalardy eptilikke, mergendikke, uqyp­tylyqqa baýlıdy.

Osy oraıda, biz ulttyq oıyn­dy nasıhattaýdy basty nysa­naǵa ala otyryp, 2010 jyly Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Sport jáne deneshynyqtyrý isteri ko­mıteti janynan «Asyq atý» res­pýblıkalyq federasııa­sy quryldy. Qazir federasııanyń 5 oblysta fılıaly jumys istep tur. Ult­tyq sportpen uzyn sany 201 973 sportshy aınalysatyn bol­sa, onyń 1039-y asyq oınaıtyn­dar. Respýblıka kóleminde 78 mektepte asyq úıirmeleri bar jáne onyń 63-i aýyl mektepterinde eke­nin basa aıtý kerek. Qazaqstan Res­pýblıkasynyń «Deneshynyqtyrý jáne sport týraly» Zańynyń 21-babynda: «Ulttyq sport túrleri sporttyń ajyramas bir bóligi bolyp tabylady. Onyń tanylýy osy zańda belgilengen tártippen jú­zege asy­ry­lady» delingen. Eli­mizdiń zańyn­da osylaısha keń múm­kin­dik­ter berilip otyrǵanda, ózimizdiń tól sporttyq oıyndarymyzdy damytpaý – bizdiń urpaqqa syn.

«Dástúr men mádenıet – ult­tyń genetıkalyq kody. Biz ózimiz­diń ulttyq mádenıetimiz ben dás­túrlerimizdi osy ár alýandy­ǵymen jáne ulylyǵymen qosyp qor­ǵaýymyz kerek, mádenı ıgili­gimizdi bólshektep bolsa da jınastyrýymyz kerek!» dep Elbasymyz Nursultan Nazarbaev bir sózinde aıtqan eken. Memleket basshysy osyndaı joldaýlarymen bastamashy toptardy qoldap jatqanda, biz tartynyp qalmaq emespiz. Ulttyq mádenı ıgiligimizdi jańǵyrtý jolynda aıanbaı ter tógýge ázirmiz. Osy maqsattyń jeleýimen, biz asyq oıynynyń erejesin 4 tilde jazyp, ol 2011 jyly bekitildi.

Ulttyq sport túri retinde patent alýǵa da qolymyz jetkenin aıt­qym keledi. Osylaısha, bul oıyn alǵash ret 2011 jylǵy 20-26 qyr­kúıekte el táýelsizdiginiń 20 jyl­­dyǵyna arnalǵan ult­tyq sport túrlerinen III festıval­diń baǵ­darlamasyna kirgizildi. Bul biz­diń alǵashqy is-sharamyz­dyń biri. Búgingi tańda federasııanyń jumysy jolǵa qoıy­­lyp, túrli deńgeıdegi týrnırler uıym­das­tyrylyp keledi. Máselen, 2013 jyl­ǵy 14 qyrkúıekte ótken «Samu­ryq-Qazyna» ulttyq ÁQ I Spar­takıadasynda bizdiń oıyn oınaldy.

Sondaı-aq Ulttyq sport túr­leri qaýymdastyǵynyń uıym­das­tyrýymen asyq atý oıynynan 2014 jyldyń maýsymynda jastar arasynda Respýblıkalyq ashyq birinshilik ótti. Taǵy da osy jyly Taraz qalasynda aýyl-selo sportshylarynyń II jaz­ǵy jasóspirimder oıyndaryna asyqty engizdik. Sondaı-aq «Asyq atý» oıyny elordamyzda Astana kúnine oraı bes jyl qa­tarynan ótkizilip keledi. Aq­se­leý Seıdimbekti eske alýǵa ar­nal­ǵan «Altyn saqa» qalalyq ashyq chempıonaty ótkizilip keledi. 2014 jyly qyrkúıekte О́s­kemende ótken Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti júldesine arnalǵan 5-shi halyqtar oıyny kúntizbesine de kirgizildi jáne maýsym aıynda Berlın qalasynda ótken Eýropa qazaqtarynyń kishi quryltaıynda da «Asyq atý» oıy­ny kórsetilip, jarys ótti.

Qazaqstan quramasy 2016 jy­ly qyrkúıek aıynda Qyrǵyz elinde uıymdastyrylǵan «Dúnıe­júzilik kósh­pen­diler» oıynyna qatysty. Bul oıynǵa 16 mem­leketten quramalar kelip, Qazaq­stan komandasy qyrǵyz halqynyń «Ordo» oıynynan 4-oryndy ıemdendi. Taǵy da bir aıta keter jaıt, bizdiń federasııa «Asyq atý» oıynyn IýNESKO uıymyna adamzattyń qundylyǵy retinde engizý jáne qorǵaý týraly usynys bildirýde.

Al búgingi tańda, ulttyq oıyn «Asyq atý» sportynyń 2018 jyl­ǵa arnalǵan jospar boıynsha ju­mys atqaryp jatqan jaıymyz bar. «Asyq atý» oıyny, ásirese kompıýter men ınternette kúni boıy oty­ratyn jastardy kóz aýrýynan qutqaratyn, taza aýaǵa shyǵaryp, qımyl-qozǵalys jasaýǵa, densaý­lyqtaryn shyńdaýǵa kóp paıdasyn keltiretinin qazirgi medısına ǵylymdary dáleldeıdi.

Jomart SABYRJANOV,

Respýblıkalyq «Asyq atý» federasııanyń atqarýshy dırektory