Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Bir el – bir kitap» aksııasynyń aıasynda kezekti kitap kórmesi ashylyp, jazýshy, túrkitanýshy ǵalym Nemat Kelimbetovti eske alýǵa arnalǵan «Meniń oıym, meniń túısigim áli sóngen joq» atty dóńgelek ústel ótti.
Sharaǵa belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov, akademık Serik Qasqabasov, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli sııaqty zııaly qaýym ókilderi qatysyp, júrekjardy lebizderi men syrly estelikterin aıtty. Jıynǵa belgili ǵalym Shákir Ybyraev moderator boldy.
Bıyl bul aksııa aıasynda elimizde úsh birdeı qalamgerdiń kitaptary oqylmaq. Shákárim Qudaıberdiuly, Baýyrjan Momyshuly, Nemat Kelimbetovtiń shyǵarmalary aqyl, erlik, jigerdiń úlgisinde oqyrmandarǵa usynylyp otyr.
«Nemat Kelimbetov ekeýimiz qurdas edik. Onyń kózi tiri kezindegi ǵumyrynyń qıyndyǵy mol bolsa, ekinshi ómiri dańǵylǵa ulasty. Myna dúnıede qanshama asyl azamattar ótti. Biraq artynda izdeýshisi bolmaǵan soń, keıbiri umyt bolyp barady. Al Nemattyń Qaırat sekildi asyldan týǵan uly bar. Ákesin izdep, joqtap júrgender kóp emes», dep tolǵandy alǵashqy sóz kezegin alǵan Myrzataı Joldasbekov.
Kórnekti túrkitanýshy ǵalym, jazýshy, aýdarmashy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi, professor Nemat Kelimbetovtiń esimi halqymyzǵa etene jaqyn. Onyń «Úmit úzgim kelmeıdi», «Ulyma hat», «Qarııalar», «Kúnshildik» sııaqty povester men esse kitaptary oqyrmandarynyń júreginen berik oryn alǵan, fılosofııalyq tolǵanysqa toly eńbekter.
N.Kelimbetovtiń qazaq ádebıetiniń baıyrǵy bastaý-bulaqtaryn zertteýdegi eńbegi zor. Onyń «Qazaq ádebıetiniń ejelgi dáýiri», «Ejelgi dáýir ádebıeti», «Ejelgi túrki poezııasy jáne qazaq ádebıetindegi dástúr jalǵastyǵy», «Qazaq ádebıeti bastaýlary», «Ejelgi ádebı jádigerler» sııaqty zertteý eńbekteri – ulttyq sóz óneriniń túp-tamyryna tereńdep barǵan tyńǵylyqty eńbek. Ǵylym jolyndaǵy qaıraty úshin Nemat Kelimbetov Kúltegin atyndaǵy syılyqtyń laýreaty atandy.
L.Grýnstyń «Shirkin bizdiń Shýshıkent», V.Kozachenkonyń «Naızaǵaı», S.Ahmadtyń «Kókjıek», P.Qadyrovtyń «Juldyzdy túnder» romandaryn tógildire tárjimalaǵan Nemat Kelimbetovtiń kórkem aýdarmaǵa qosqan úlesi de qomaqty.
«Nemat Kelimbetovtiń saq zamanynan bastap qazirgi qazaq ádebıetine deıingi aralyqty júıelep, naqty konsepsııasyn jasap, qolymyzǵa berdi. Qazirgi kezde Joǵary oqý oryndarynyń barlyǵynda pán retinde oqytylady. Nemat Kelimbetovke deıin Beısembaı Kenjebaevtyń bas bolýymen qazaq ádebıetiniń tarıhy Orhon-Enıseı eskertkishterine deıin jetken bolatyn. Osyndaı eńbekti jazý barysynda ǵalymnyń aldynda úlken qaýipter turady. Ony prosess retinde bere almasań, hronologııalyq sıpatta ǵana bolyp qalady. Al Nemat Kelimbetov ony úlken úderis retinde júıelep berdi. Ǵasyrdan ǵasyrǵa, keńistikten keńistikke erkin, ǵylymı tujyrymdarymen ótip otyrady. Bul tulǵanyń ǵalym retindegi basty ereksheligi.
Nemat Kelimbetovtiń jınaǵan jádigerleri arqyly ádebıet teorııasynyń jetken negizgi jetistigi janr, poetıkalyq formalar, túr men pishin, taqyryp pen mazmun. Men osyny qarap otyrsam, Nemat aǵamyz birshama jaqsy jınaqtaǵan. Bul qazaq ádebıetine qosylǵan úlken úles boldy» dedi jıyn tizginin ustaǵan Shákir Ybyraev.
Julyn-omyrtqa aýrýymen aýyryp, jyldar boıy aıaq-qoly qozǵalmaı tósekke tańylyp jatqan jazýshy-ǵalymnyń osynshama eńbekteri men izdenisteri onyń ómirge qushtarlyǵy men qaısarlyǵynyń jemisi. О́ziniń qıyn taǵdyryn jazýshy Nemat Kelimbetov «Úmit úzgim kelmeıdi» hıkaıat-monologinde tereń tebirenispen jetkizedi.
Talaıly taǵdyrdy basynan keshirgen, eki kózi kórmeı tósekte tańylyp jatsa da dúnıeden úmitin úzbeı, áıgili «Qurysh qalaı shynyqty?» romanyn jazǵan Nıkolaı Ostrovskıımen Nemat Kelimbetovti salystyryp ta aıtyp jatady. Taǵdyry uqsas tulǵalar bolady. Nemat Kelimbetov óziniń ólmes shyǵarmalarymen, qundy eńbekterimen qazaq júreginen oryn alǵan aıaýly tulǵa bolyp qala bermek.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
Sýretti túsirgen Orynbaı Balmurat,
«Egemen Qazaqstan»