Shyǵys Qazaqstanda qansha kitaphana ońtaılandyrylady?

«Úmitten úreı basym bolyp tur. Bul jolǵy úreıdiń tetigi «Rý­ha­nı jańǵyrý» aıasynda rýha­nı bu­laq kózi bolyp otyrǵan kıeli shańyraq – kitaphanalar jabylady degen boljam. Eger kezdesýde kóterilgen másele shyndyqqa aınalar bolsa, ár aýyldaǵy rýhanııat oshaǵynyń oty sónbek. Máseleniń mán-jaıy týraly: «Parlament Májilisiniń depý­tat­tary M.Magerramov pen N.Mı­kaelıan jáne О́skemen qa­la­sy ákiminiń orynbasary O.Bý­­lav­kına mádenıet qyz­met­­ker­le­rimen kezdesti. Taıaý ara­da ob­lys aýyldaryndaǵy 245 aýyl­dyq kitaphana jaby­la­dy dep kútilýde», dep jazdy ob­lys­tyq Pýshkın kitap­ha­na­sy­nyń saı­ty», dep jazypty óziniń feıs­býk áleýmettik jelisindegi pa­­raq­shasynda Qyzyrbek Dúr­gin­baıuly.

Mán-jaıdy bileıik, istiń anyq-qanyǵyna kóz jet­ki­zeıik dep О́skemendegi A.Pýsh­kın atyndaǵy oblystyq kitap­ha­na­nyń dırektory Habıba Aqji­gi­- t­ovaǵa telefon shaldyq. Iá, mun­daı áńgimeniń bolǵany ras eken. Áńgime qaıdan shyqqan deı­siz ǵoı. Ulttyq ekonomıka mı­nı­strliginen. «Ulttyq ekonomı­ka mınıstrliginiń rýhanııatqa, má­de­nıetke ne qatysy bar?» der­siz bálkim. Biz de jaýaby joq bul saýaldy ishteı ózimizge qo- ı­yp kórdik. Hosh. Negizgi áńgi­me­ge oralaıyq. «Mınıstrlik Shy­ǵys Qazaqstan men Batys Qazaqstanda eks­perıment retin­de aýdandyq kitap­hana­lar­dy oblys­tyq kitap­hanaǵa fılıal qylyp qosyp, aýyldaǵy kitap­hanalardy mek­tep­­ke berse qaıtedi?» degen usy­­nys aıtyp­ty. «Biz jappaımyz, qo­samyz» depti. Kitaphana sa­la­­synda júrgennen keıin jaq­sy bilemiz ǵoı. Mekteptiń ki­tap­­hanasy negizinen oqýshylar men muǵalimderge arnalǵan. Kó­bi­ne oqýlyqtarmen jumys is­teı­di. Halyqqa qyzmet kór­se­te ala ma, almaı ma? Bul – bir. Ekin­shiden, olardyń óz nor­ma­tıvtik standarttary bar. Ki­tap­hanashylardy bala­lar­­dyń sanyna baılanysty ustaı­dy. Qazirgi kezde aýdandyq ki­tap­hanalardyń barlyǵy kom­mý­nal­dyq memlekettik kásip­oryn sana­lady. Eger olar oblystyq kit­ap­hanaǵa fılıal bolsa, bas­shylarynyń jalaqysy azaıady. Bú­ginde óńirdiń qala men aý­dan­darynda 19 kitaphana ju­mys isteıdi. Demek 19 býhgalter qys­qarady. Al oblystyń aýyl­da­rynda 245 kitaphana men 287 ki­taphanashy bar. Kitap­ha­na­shy­lardyń 150-i ǵana tolyq stav­kad­a, qalǵandary 0,5, 0,25 stavkamen jumys istep júr. Aýyldy jer­lerdegi kitaphanalar onsyz da qalt-qult etip otyr. Aýyl kitaphanalaryn mektepke qos­qan­nan góri, kerisinshe qazirgi qyzmet aıasyn keńitip, barynsha qoldaý kórsetýimiz kerek», degen kitaphana basshysy bul is­ti qolǵa alýǵa áli erte eke­nin, aýdan-aýyldarda qajetti ın­fra­qurylym joqtyǵyn, joǵa­ry jyldamdyqtaǵy ınternet kóptegen aýyldarǵa áli kúnge deı­in tolyq jetpeı otyrǵanyn al­ǵa tartty.

Shet memleketterde kitap­ha­nalar tek kitap oqıtyn ǵana emes, úl­ken-kishiniń kompıýterlik saýatyn ashatyn, sabaqtan keı­in balalarǵa qosymsha bilim beretin ortalyqqa aınalǵan. Máselen, О́skemendegi Pýshkın atyndaǵy kitaphanada gazet-kitap oqýdy bylaı qoıǵanda, shet tilderin tegin úırenýge, tipti oqý arasynda dene shynyqtyryp, jattyǵý jasaýǵa da múmkindik bar. Oblys ortalyǵyndaǵy O.Bókeı atyndaǵy kitaphanada da oqyrmandarǵa barlyq jaǵdaı ja­salǵan. «Biz ózge eldegi kitap­ha­nalardyń is-tájirıbesin únem­i nazarǵa alyp otyramyz. Barlyq mem­leketterde kitaphana isine ar­nalǵan arnaıy zań bar. Mundaı zań bizge de kerek. Máselen, shet­eldiń kitaphana isi týraly za­ńy­nda eger kitaphanany jabý ke­rek bolsa, áýeli sol jerdegi turǵyndardyń pikirin bilýi, esk­e­rýi kerektigi qarastyrylǵan. Osy máseleni Parlament Má­ji­­­lisiniń depýtattarymen kez­de­­­sýde de kóterdik», deıdi H.Aqjigitova.

«Kemedeginiń jany bir» de­mek­shi, qazir О́skemendegi Oral­han Bókeı atyndaǵy orta­lyq­tan­dyrylǵan qalalyq kitaphana ujymynan da maza qashqan. «Ne bolar ekenbiz?» dep ári-sári kúı keship júr bári. Árıne ýaıymdaıtyndaı jóni de bar. Búginde bul kitaphanada 14 bólimin qos­qanda 110 adam eńbek etedi. Atal­ǵan kitaphana dırektory Ja­nar Kenjebekova eger fılıal­dar ońtaılandyrylar bolsa, qan­shama adam jumyssyz qala ma dep te ýaıymdaıdy. «300 myńǵa jýyq turǵyny bar О́skemenniń ár shaǵyn aýdanynda shaǵyn kitaphanalarymyz bar. Qalaǵa jaqyn Menovnoe men Shyǵys aýyl­darynda kitaphanalarymyz jumys isteıdi. Ol jerlerde otyzdan astam klýbtar men shyǵarmashylyq birlestikterimiz bar. Halyq bos ýaqyttaryn sonda ótkizedi. Balalarmen de, úl­­ken kisilermen de jumys is­teı­miz. Myna habardy estip, kó­ńil kúıimizdiń túsip ketkeni ras. Mádenıetke, rýhanııatqa osyn­daı kózqaraspen qarap otyr­ǵa­nyna júregimiz aýyryp otyr», deıdi ol.

Árıne «jel soqpasa shóptiń ba­sy qımyldamaıtyny» belgili. «Jer astynan jik shyqty, eki qu­laǵy tik shyqty» degendeı, aıaq astynan dúńk etken bul ha­bar óńirdiń zııaly qaýym ókil­­derin de alańdatyp otyr. «Táý­el­sizdik alǵan alǵashqy jyl­da­ry elimizdiń ekonomıka­sy qu­ldyrap turǵan kezde kitap­ha­­nalardyń bári jabylyp edi. Jaǵ­daı jaqsarǵannan keıin barlyq aýdandardaǵy, barlyq aýyl­dardaǵy kitaphanalar qaı­tadan ashylyp edi. El qýanyp edi. Ne nárseniń jabylyp baryp qaı­tadan ashylǵany jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn bildirmeı me? Al endi qazirgi jaǵdaıda aýylda kitaphanadan basqa qandaı aqparattyq ortalyq bar? Kóp aýyl­darda ınternet te joq. Aýyldaǵy gazet-jýrnaldardy oqı­tyn, ınternetke kiretin, aq­parat alatyn jalǵyz oryn – osy kitaphana. Kitaphana qyz­met­kerleri Elbasymyzdyń, mem­leketimizdiń saıasatyn júrgizip, na­sıhattap otyr deýge bolady. Eger aýyldaǵy kitaphanany mektepke qossa, aýyldyń adamdary balalarmen jaǵalasyp aqparat ala almaıdy. Aýyldyń adamdaryn eshqandaı aqparatsyz, aqparat kózinsiz qaldyramyz. Ke­risinshe aýylda qosymsha má­de­nı, tanymdyq nysandardy ashý kerek. Qazaqtyń tamyry aýyl­da jatqandyǵyn uǵýymyz kerek. Aýyl halqynyń qala halqymen birdeı aqparat alýǵa quqy bar. Olardyń quqyna esh­ýaqytta nuqsan kelmeýge tıis. Aýyl­dy qalaǵa jaqyndatamyz d­e­­gen úlken, keshendi josparlar bar sekildi edi. Sonyń kerisinshe bol­­ǵanyna tańǵalyp otyrǵan jaı­­ym bar», deıdi qoǵam qaı­rat­keri, uzaq jyldar oblystyń mádenıet salasynda basshylyq qyzmetter atqarǵan Túsiphan Túsipbekov.

­Árıne kitaphanashylardyń alań­daýshylyǵy oryndy. De­sek te bul máselege áli núkte qoı­­yl­maǵanyn eskerý lázim. M­u­ny bizge Ulttyq ekonomıka mı­nıstrliginiń beınerejimde ótki­zgen máslıhatyna qatysqan ob­lystyq Mádenıet, arhıvter já­ne qujattama basqarmasy bas­shy­synyń orynbasary Raýshan Nurmuhanova aıtty. «Naýryz aıynda mınıstrlikte osyndaı jıyn bolǵany ras. Olar kitaphanalardy jabý máselesin qoıyp otyrǵan joq, elimizdegi kitaphanalardyń qurylymyn óz­gertý máselesin qarastyryp ja­tyr. Qazir bul másele barlyq ob­lystarda talqylanyp jatyr. Mı­nıstrlik bizge: «Osy máseleni zert­tep, zerdelep, óz usy­nys­taryńdy berińder, oılar­yńdy aıtyńdar» dedi. Degenmen kóp­shilik bul usynysqa qarsy bolyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta osy sala mamandarynyń pikir-usy­nystaryn mınıstrlikke jet­kizetin bolamyz», deıdi bas­qarma basshysynyń orynba­sa­ry.

Azamat QASYM, «Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy