1916 jylǵy qazaq jerin túgel derlik qamtyǵan ult-azattyq kóterilis kóseminiń biri Bekbolat Áshekeev ekendigi tarıhtan belgili. Iá, 1843 jyly alyp Alataýdyń Úshqońyr bıiginiń eteginde týǵan, jasynan saýatty, ıaǵnı arabsha oqyǵan, kózi ashyq, kókiregi oıaý, bı bolǵan, bolystyq qyzmettiń de dámin tatqan, dindarlyǵy da bar ol Jetisý jerindegi, atap aıtqanda Úshqońyr alqabyndaǵy bas kóterýdiń batyl basshysy boldy.
Sebebi, 1914 jyly patshalyq Reseı de dúnıejúzilik soǵysqa kirgen edi. Bul alapat azapty aıqas barlyq elge, onyń ishinde Qazaqstanǵa da aýyr zardabyn tıgizdi. Ásirese 1916 jylǵy 25 maýsymdaǵy armııanyń qara jumysyna 19 ben 43 jas aralyǵyndaǵy qazaqtardy alý týraly aq patshanyń jarlyǵynan soń, ár-ár jerde kóterilis oty burq ete qaldy. Sol kezderi Shúkitaı aqynnyń:
Shamalǵannyń aýylym
jaǵasynda,
Kim jetedi asyldyń baǵasyna?
Ardaqty aǵa sen ediń,
er Bekbolat,
Tulpar minip, el bastap
barasyń ba! –
dep jyrlaǵanyndaı, Bekbolat batyr Jaıylmys bolysyndaǵy el-jurtty tyl jumystaryna adam bermeýge shaqyryp, patsha jarlyǵyn oryndamaýǵa úndeıdi, ózi sııaqty qaıyspaı qarsy turǵandardyń basynda bolady.
Alaıda muzdaı qarýlanǵan jazalaýshy otrıadtyń tegeýrinine tótep bere almaı, kóterilisshiler jeńilis taýyp, Bekbolat barlyq kináni moınyna alyp, ózi qolǵa túsedi.1916 jylǵy 7 qyrkúıekte Vernyı qalalyq áskerı garnızonynyń soty ony ólim jazasyna kesý týraly úkim shyǵarady. Sóıtip Boraldaı asýynda jurttyń kóz aldynda darǵa asylady!..
Elin oılaǵan esil er osylaısha kóz jumdy. Eń sońǵy demi bitkenshe ózin bıik ustady, jaý aldynda keshirim surap búrispedi, búgilmedi, ajaldy qasqaıyp turyp qarsy aldy.
2000 jyly Hamza qajy Ekeıbaevtyń jáne búginde jasy 99-ǵa tolǵan soǵys ardageri Úsenbaı Tastanbekovtiń bastamasymen 1 Maı aýylyna Bekbolat esimi berilgen. Al jýyrda osy eldi mekende ortasyndaǵy granıt tuǵyrda batyr beınesi bederlengen Bekbolat Áshekeev atyndaǵy saıabaq ashyldy.
Ol Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda ári kópshiliktiń usynys-tilegin iske asyrý maqsatynda júıeli júzege asqan, aýdan ákimi Mahabbat Bıgeldıev bastaǵan, zııaly qaýym qostaǵan, búkil qarasaılyqtardy qatty rıza etken óte ıgilikti jumys edi. Bul úshin «Týǵan jerge týyńdy tik» qoǵamdyq qory (dırektory Saǵyndyq Jylqybaev) qurylyp, aýdan jurtshylyǵy da óz úlesin qosqan-dy.
Eskertkish lentasyn oblys ákiminiń birinshi orynbasary Lazzat Turlashov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Shámsha Berkimbaeva, Elbasynyń synyptasy Edige Júnisbekov, aýdan ákimi Mahabbat Bıgeldıev qıdy. Ashyq aspan astynda aq dastarqan jaıylyp, quran oqyldy. Aıtpaqshy aldymen jınalǵandar aldynda belgili jazýshy Naǵashybek Qapalbekov Bekbolat Áshekeev týraly mazmundy baıandama jasady.
Sonymen qazaqtyń qaharman ulynyń biri, halyq batyrynyń rýhyna úlken qurmet kórsetildi.
Berikbaı QADYQOV,
jýrnalıst
Almaty oblysy,
Qarasaı aýdany
Sýretti túsirgen Erlan ÁLIASQAROV