Qorǵanys salasy ónimderi eksportqa shyǵaryla bastady

Is-sharaǵa Májilis depýtat­tary, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Bas Prokýratýra, Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti, Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi, Syrtqy ister, Qorǵanys, Ishki ister, Bilim jáne ǵylym, Investısııalar jáne damý mı­nıstrlikteri, ákimdikter men qorǵanys ónerkásibi kesheni kásiporyndarynyń ókilderi qatysty.

Qorǵanys salasy kásiporyndarynyń tynysy ashylady

Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko óz sózinde Qazaqstan Prezıdenti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Na­zar­baevtyń elimizdiń qorǵanys-óner­kásip keshenin damytý jáne ony qoldaý máselelerine erekshe kóńil bóletindigin eskere oty­ryp, ótkizilip otyrǵan is-sha­ranyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Ol Májiliste qorǵanys-óner­kásip kesheniniń damýyna jol ashatyn «Qorǵanys óner­kásibi jáne memlekettik qorǵa­nystyq tapsyrys týraly» zań jobasynyń talqylanyp jat­qanyna toqtala kele, atalǵan sala­nyń jetistikterimen qatar kemshilikterin de sóz etti.

V.Bojkonyń aıtýynsha, eli­mizdiń áskerı-qorǵanys sala­syn­daǵy ónerkásip oryndaryn zaman talabyna saı jańǵyrtý qajet. О́ndirilgen ónim men qyzmetterdi bólý jáne úılestirý júıesin qalyptastyryp, óndirýshi men tutynýshy arasynda berik baılanys ornatý kerek. О́ıtkeni qazir kásiporyndardyń júktemesi 60 paıyzdan aspaı otyr. Bul saladaǵy kásiporyndardyń ónim ón­dirý qýaty jetkilikti bolsa da, tapsyrys berý satysy júıe­lenbegen.

– Qorǵanys-óndiristik keshen­niń damýyna uzaq merzimdi qaıta qarýlaný baǵdarlamasynyń joqtyǵy jáne kásiporyndarǵa qor­ǵanys salasyna qajetti tapsyrystar júktemesiniń azdyǵy tejeý bolyp otyr, – dedi Májilis Tóraǵasynyń orynbasary.

Al baıandamashy, Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Beıbit Atamqulov Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń qorǵa­nys ónerkásibi kesheniniń qazirgi kezeńdegi jaı-kúıi men damý perspektıvalary jáne osyǵan baılanysty mınıstrliktiń aldyna qoıǵan mindetteri jaıly egjeı-tegjeıli aıtyp ótti.

– Búgingi kúni Qazaqstannyń qor­ǵanys-ónerkásip kesheni – 9 myńnan astam jumys orny bar, keshendi ǵylym qatystyrylǵan 40 kásiporyndy qamtyǵan ǵyly­mı júıe. Búkil keshenniń ózegi – 2003 jyly qurylǵan «Qazaqstan ınjınırıng» ulttyq kompanııasynda 20-dan astam mashına jasaý kásiporyndary biriktirilgen, – dedi ol.

Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, Keńes Odaǵy tusynda elimizde qorǵanys salasyna ónim óndi­retin iri-iri 50-ge jýyq kásiporyn ju­mys istegen. Atalǵan zaýyttar jaýyngerlik jaıaý ásker mashınalaryna, artıllerııalyq júıe­lerge qyzmet kórsetýmen qatar, atys qarýy, áskerı-teńiz kúsh­terine arnalǵan jabdyq, tor­pedalar jáne tuńǵıyq avıa­sııa-keme mınalary, taktı­kalyq tikushaqtarǵa arnalǵan ushyrý qondyrǵylary, jaǵalaý qorǵanysynyń tikushaq keshen­deri, qa­natty tikushaqtarǵa ar­nal­­ǵan borttyq jabdyq, sýasty qa­ıyqtaryn basqarý júıe­lerin óndirgen. Al elimiz táýelsiz­dik alǵan tusta atalǵan júıe ydy­­rap, bilikti mamandar kete bas­taǵan.

Tek Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ǵana bul sala qaı­ta jandanyp, jańǵyryp, áske­rı qarý-jaraq pen qural-jab­dyqtardy eksporttaıtyn deńgeıge jetip otyr.

– Bunyń sátti úlgisi – elek­trondy-optıkalyq aspaptar óndiretin «Qazaqstan Aselsan ınjınırıng» ortalyǵy bolyp otyr. 2014 jyly iske qosylǵan kásiporyn 25 mlrd teńgeden astam somaǵa 12 myń birlikten astam ónim óndirdi jáne olardy Qazaqstan Respýblıkasynyń túrli kúshtik vedomstvolaryna jetkizdi jáne turaqty ázirlikte bolatyn bólimderdiń túngi kórý aspaptarymen is júzinde tolyq jaraqtalýyna qol jetkizýge múmkindik berdi. О́tken jyly kompanııa alǵashqy eksporttyq jetkizilimderin júzege asyrdy, – dedi B.Atamqulov.

Brondy tehnıka boıynsha «Qazaqstan Paramaýnt ınjınırıng» kásiporny shyǵaratyn 4h4 dońǵalaqty formýlasy bar «Arlan» arnaýly kólikteri álemdegi bedeldi «TopGear» jýrnalynyń nusqasy boıynsha «álemdegi eń aryndy mashına» atalymyna ıe bolǵan.

Sondaı-aq ótken jyly «ALAN» brondalǵan mashına­laryn qurastyrý bastalyp, onyń alǵashqy partııasy kúshtik qury­lymdarǵa jetkizilgen.

Al «Semeı ınjınırıng» kásip­orny aýyr brondalǵan tehnı­kaǵa qyzmet kórsetýge jáne jań­ǵyrtýǵa arnalǵan qosalqy bólshekter men quramdaýysh­tardyń 800-den astam ataýyn shyǵarýdy meńgerip úlgerdi.

Tikushaq qurastyrýǵa da qol jetti

B.Atamqulovtyń aıtýynsha, №405 Almaty avıajóndeý zaýyty bazasynda tikushaq (Mı-8/17) qurastyrýdy uıymdastyrý bo­ıynsha ýaǵdalastyqtar jasalǵan. Sátin salsa bıyl qurastyrýdyń birinshi kezeńi bastalǵaly otyr.

– 2016 jyly iske qosylǵan avıasııa tehnıkasyn qurastyrý, jóndeý jáne tehnıkalyq qyzmet kórsetý jónindegi Avıasııalyq-tehnıkalyq ortalyq bazasynda 10 maıdan ushaqtaryna jáne 4 áskerı-kólik avıasııasy ushaqtaryna kúrdeli jóndeý júrgizý josparlanyp otyr. Bul jumystardyń 30 paıyzyn tikeleı ortalyq oryndaıdy. Bul sharalar jyl saıyn shetelge jiberiletin qarajattyń eleýli bóligin elde qaldyrýǵa, jańadan jumys oryndaryn qurýǵa, otandyq avıasııa ónerkásibin damytýǵa múmkindik beredi, – dep atap ótti mınıstr.

Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń tap­sy­rysymen otandyq kásip­oryndar sheteldik seriktes­ter­men birlesip 12,7 mm atys qarýynyń perspektıvaly úlgisin (antımaterıaldyq vıntovka) ázirleý jumystaryna kirisken. Sonymen qatar «Qazaqstan ınjınırıng» kásiporyndary biriniń bazasynda avtomattardy qarýlandyrýdy kózdeıtin jań­ǵyrtý múmkindigi aıqyndalýda. Al qazirgi ýaqytta jeńil atys qa­rýy (tapanshalar, avtomattar, pýlemetter) óndirisin uıym­dastyrý máselesi zerdelenýde.

Keme jasaý salasy da qazirgi ýaqytta otandyq kásiporyndar esebinen óz qajettilikterin is júzinde ótkerip otyr. Atap aıtqanda, sońǵy 20 jyl ishinde Qarýly Kúshterdiń Áskerı-teńiz kúshteri men Shekara qyzmeti ja­ǵalaý kúzetiniń jaýyngerlik qu­ramyna ártúrli 47 keme alynǵan.

Mınıstrdiń málimdeýinshe, ótken jyly qorǵanys ónerkásibi óndirisiniń kólemi 14 paıyzǵa artyp, eksport 16 mlrd teńgege deıin ósken nemese 2 esege ulǵaıǵan. Degenmen, qorǵanys salasy kásiporyndaryn damytýǵa kedergi keltirip otyrǵan jaıttar da bar.

– Bul rette uzaq merzimge beriletin jáne arzan nesıelerge qol jetkizý múmkin bolmaı otyr. Salalyq shekteýlerge baılanysty birde-bir damý ınstıtýty nemese ekinshi deńgeıli bank qorǵanys ónerkásibi keshenin qarjylandyrmaıdy. Sol sebepti Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha atalǵan salany damytý qory qurylýda. Bıyl­ǵy jyldan bastap qor kásip­oryndaryn qoldaýdyń pármendi tetigi retinde jumys isteı bastaýy tıis, – dedi Qor­ǵanys jáne ae­roǵarysh óner­ká­sibi mınıstri.

О́zekti saýal, laıyqty jaýap

Úkimet saǵatynda qosymsha baıandama jasaǵan Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Muhtar Erman qorǵanys ónerkásibi saıa­satyn qazirgi kezeńde júzege asyrýdyń birqatar mańyzdy aspektilerin aıqyndap ótti.

Talqylaýǵa qatysqan Má­ji­lis depýtattary baıandamashy men shaqyrylǵan memlekettik organdardyń basshylary nazaryn birqatar máselelerge aýdardy. Depýtat Qabıbolla Jaqypov memlekettik qorǵanystyq tap­syrystyń qalyptasýy jóninde surasa, Pavel Kazansev vedomstvo­lar arasynda ǵylymı-zert­teý salasyndaǵy ózara áreket­testik máselelerine nazar aý­dardy. Depýtat Natalıa Juma­dildaeva qorǵanys ónerkásibi kesheni úshin mamandar daıyndaý jóninde suraq qoıdy. Al Nurlan Dýlatbekov pen Janat Jarasov Ulttyq ulan men shekaralyq qyzmet bólimshelerin otandyq áskerı ónimmen qamtamasyz etý aspektilerine qatysty máse­lelerdi kóterdi. Qyzý talqy­laýda Májilis depýtattary Abaı Tasbolatov jáne Qudaıbergen Er­jan qorǵanys ónerkásibi ke­shenin damytýdyń birqatar basym baǵyttaryn aıryqsha atap kórsetti.

Serik ÁBDIBEK, «Egemen Qazaqstan»