Bul jemir jándik Jambyl óńirine bıyl da qaýip tóndirýi múmkin. О́tken jyly Jambyl óńirindegi jaıylymdyq jerlerdiń birazyn shegirtke basyp, agroqurylymdar sharýasyna aıtarlyqtaı shyǵyn keltirgen bolatyn. Bul elimiz boıynsha ózekti máselege aınalyp, shegirtke shyrǵalańy biraz qıyndyq týdyrǵan. О́ńirde kezdesetin saıaq shegirtkeden bólek, marokkolyq jáne azııalyq zııankester de sharýalar eńbegin esh qyldy.
Ásirese Jambyl oblysynyń Talas, Baızaq, Jambyl aýdandarynyń jaıylymdyq jerlerin shegirtke jaılap aldy. Endi bıylǵy jyly da alqaptardy ósimdik zııankesteriniń jaılaý qaýpi bar. Jambyl oblysy boıynsha aýmaqtyq ınspeksııanyń málimetinshe, búgingi tańda aımaqta 298 myń 210 gektar jerde marokko shegirtkesi bar. Arnaıy mamandar shegirtkeniń qaýipti oshaǵyn anyqtap, dárileýge kirisip ketti. Tehnıkalar men ýly hımıkattar da daıyn.
– Shegirtkelerdiń ótken jyly kóbeıip ketýiniń sebebi – tehnıkaǵa der kezinde qol jetkize almadyq. tender ýaqytynda oınatylmady. Jyrtylǵan jerlerde zııankester oshaqtarynyń kóp bolýy da buǵan sebep boldy. Igerilmeı jatqan mundaı jerler oblystyń barlyq aýdandarynda kezdesedi. Búgingi tańda bos jatqan jerlerdi memleket menshigine ótkizý úshin jumystar atqarylyp jatyr. Bıylǵy jyly marokko shegirtkesine qarsy kúreske jerústi 39 tehnıka, 9 ushaq, 2 ýly gaz jáne 5 bý shashatyn tehnıka daıyn. Budan bólek, irgemizde ornalasqan fıtosanıtarlyq ortalyqtyń myqty tehnıkalary da qajetke jaraıdy, – deıdi Jambyl oblysy boıynsha aýmaqtyq ınspeksııasy astyq jáne ósimdikti qorǵaý bóliminiń basshysy Eleýsiz Atambaev.
Mamandardyń aıtýynsha, shóp qalyń ósetin jerlerge ýly hımıkattardy shashqanmen, ol zııankesterge darymaıdy eken. Sondyqtan mamandar shegirtkelerdiń kóteriletin kezeńi bolatynyn, osy kezeń byltyrǵy jáne bıylǵy jylǵa týra kelip turǵanyn aıtady. Sondaı-aq bıyl ósimdik zııankesterimen kúresý maqsatynda oblys kóleminde shtab qurylǵan. Ár aýdanda da arnaıy top qurylyp, anyqtalǵan jerler boıynsha jumystar júrgizýde eken. Nátıjesinde marokko shegirtkesi kóp aýdandaǵy jerler kartaǵa túsirilgen.
Erte bastan qamdanǵannyń qapy qalmaıtyny anyq. Ásirese zııankestermen kúres jumystaryn zerdeleý, shegirtke shyrǵalańyna tap bolmaý máseleleri ózekti. Degenmen ótken jylǵydaı tenderdiń ýaqtyly ótkizilmedi, sonyń kesirinen tehnıkalardyń daıyn bolmaýy sııaqty máseleler jumysqa kedergi bolatyny anyq. Sondyqtan qońyr kúz kelip, jazdaǵy beınettiń zeınetin kóretin ýaqytta nátıje oıdaǵydaı bolmaı qalady. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetov zııankestermen kúresý jaıly ótken jıynda atalǵan máseleniń aldyn alý úshin qajetti tehnıkalardyń sanynyń azdyǵyn, sonymen qatar zııankesterge qarsy kúresti shegirtkelerdiń jetilýi merzimine saı kezeń-kezeńimen júrgizetin jaýapty mamandardyń jumys nátıjesine kóńil bólmeıtinin basa aıtqan bolatyn. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Erlan Qulkeevtiń aıtýynsha, jergilikti bıýdjetten bul maqsatqa 14 mıllıon, 299 myń teńge qarastyrylǵan.
– «Respýblıkalyq fıtosanıtarlyq dıagnostıka jáne boljamdar ádistemelik ortalyǵy» oblystyq fılıalynyń boljamyna sáıkes, bıyl 14 674 gektar alqapta zııandy aǵza dernásilderine qarsy hımııalyq óńdeý jumystary júrgizilmek, – deıdi ol.
Boljamdar ádistemelik ortalyǵy fılıalynyń málimetinshe, aǵymdaǵy jyly shegirtke oshaqtaryn anyqtaý jumystaryna 51 adam, 12 avtokólik qatysady eken. Budan bólek, shegirtke shabýylyna qarsy atalǵan ortalyqtan 65 adam men 50 avtokólik tartylypty. Al aýdandarda jergilikti jumyspen qamtý ortalyqtarynan qosymsha 30 adam maýsymdyq jumysqa qabyldanady. Rasynda da ótken jyly shyǵynǵa batyrǵan shegirtkeler «sherýiniń» birqatar basshylarǵa sabaq bolǵany anyq. Sondyqtan da búginde qajetti tehnıkanyń barlyǵy der shaǵynda jóndeýden ótkizilipti. Endi ósimdik zııankesterimen kúrestiń qandaı deńgeıde júretinin ýaqyt kórsetedi.
Jalpy, sońǵy kezeńde egistik egilmegen jerlerdiń tozýy jáne jaıylymdardyń mal tuıaǵymen taptalýy saldarynan Jambyl oblysy aýmaǵynda marokkolyq jáne azııalyq shegirtke kúrt kóbeıgen. Bul oraıda fıtosanıtarlyq dıagnostıka jáne boljamdar ádistemelik ortalyǵynyń oblystyq fılıaly shegirtkelerge qarsy kúres jumystarynyń der shaǵynda júrgizilmegenin rastaıdy. Málimetke súıensek, ótken jyly tekserý jumystaryna 85 adam men 44 tehnıka jumyldyrylǵanymen, aýa raıynyń qolaısyzdyǵy jáne dáriniń durystap shashylmaýy shegirtkelerdiń bir orynnan ekinshi orynǵa aýysyp, kóbeıýine múmkindik bergen. Endi ótken jylǵy ókinish qaıtalanbas úshin óńirde ónimdi jumystar júrgizilýde.
Jýyrda Jambyl oblysynyń Jambyl aýdanynda ashyq aspan astynda ótken semınarǵa arnaıy kelip qatysqan Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Gúlmıra Isaeva aǵymdaǵy jyly zııandy jáne asa qaýipti aǵzalardyń jáne karantındi obektilerdiń taralýy 5,1 mıllıon, onyń ishinde úıirli shegirtke zııankesteri – 1,92 mıllıon gektar, dándi daqyldar aýrýlary – 2,4 mıllıon gektarǵa, al saıaq shegirtkeler 444,0 gektar alańǵa taralady dep boljanǵanyn aıtqan edi. Vıse-mınıstr bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 3,57 mıllıard teńge bólingenin, búgingi kúni zııankesterge qarsy kúresti ýaqytyly uıymdastyrý úshin úıirli shegirtkelerge qarsy 1,9 mıllıon gektar alqapta óńdeý júrgizýge pestısıdterdi jetkiziletinin hımııalyq óńdeýler úshin kelisimsharttar jasalǵanyn jáne respýblıka boıynsha bul iske barlyǵy 540 búrikkish tehnıka jumyldyrý josparlanǵanyn aıtqan. Memleket qoldaýynyń nátıjesinde óńirlerdegi jumystardyń da qarqyndy ekeni aıtylǵan.
Deı turǵanmen, apattyń aıtyp kelmeıtini sııaqty, dál qazirgi mezgilde ekinshi jastan úshinshi jasqa ótken marokkolyq shegirtkelerdiń jan-jaqqa taralyp ketý múmkindigi joǵary. Bul qaýiptiń aldyn alýda birlesken jumys qajet.
Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy