Sýarmaly jer sharýanyń yrysyn arttyrady

Ońtústik Qazaqstan oblysynda sýdyń jetkilikti mólsherde bol­maý­yna, jer asty sýlary deń­geıi­niń jo­ǵa­rylyǵyna jáne topy­raq­tyń tuz­da­ný­yna baılanysty paı­da­la­nyl­maǵan aýylsharýashylyq jer­leri bar­shy­lyq. Sýarmaly jer­lerdiń tuzdanýy jer asty s­ý­la­rynyń kúrdeli aǵyny men osy aýmaqtardaǵy jetkiliksiz dre­­najdyq aýdandarda kezdesedi. My­­saly, Otyrar agrarly aýdan bol­ǵ­a­nymen, ondaǵy topyraqtyń sor­la­nýy, aýa raıynyń qolaı­syz­dyǵy sha­rýalar úshin óte ózekti má­sele. Osy­nyń aldyn alý úshin bú­ginde aýdan ákim­digi О́.Ospanov atyn­daǵy Qazaq to­­py­raq­ta­ný jáne agrohımııa ınstıtý­ty ǵa­l­ym­da­rymen birlesip, egin egý ju­mys­taryn qolǵa alǵan. Tájirıbeniń tı­­im­di ekeni anyqtalǵandyqtan aýdandaǵy 3 myń gektar jerge to­pyraqty zertteý jumystary júr­gizilýde.

Jalpy, mınıstrlik 2017-2021 jyl­darǵa arnalǵan agro­óner­­kásiptik ke­shendi damytý baǵ­darlamasynda aýyl­sharýa­shy­lyq daqyldarynan jo­ǵa­r­y jáne turaqty ónim alý úshin jer jáne sý resýrstaryn tıimdi paıda­la­­nýdy jetildirý maqsatynda gıd­rologııa, topyraq jáne ag­ro­klımattyq jaǵdaılaryn jaq­sartý, uıymdastyrý, eko­no­­mı­ka­lyq jáne tehnıkalyq is-sha­­ralar keshenin usynǵan. Son­daı-aq ­sý resýrstaryn tıimdi paı­dalaný úshin tam­shylatyp sý­arý júıesin en­gizý boı­ynsha baǵ­dar­lama ázirlenip, sý je­tis­peıtin jáne kúrdeli óńirlik jer­ler­de engizilýde. Elbasy tapsyrma­sy boı­ynsha aldaǵy 5 jylda sý­lan­dyrý júıe­sin qalpyna kel­tirip, 600 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa engizý qajet. Jal­py, Memleket basshysynyń Jol­daýynda jerdi paıdalaný tıim­di­li­gin arttyrý, sýarmaly egis alań­yn 5 jyl ishinde 40%-ǵa keńeıtip, 2 mıllıon gektarǵa jetkizý qajettigi aıtyl­ǵan bolatyn. Shymkenttegi basqosýda osy tapsyrmalardy oryndaý aıasynda me­lı­orasııalyq júıelerdi damytý pers­pek­tıvalary talqylandy.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­ligi Sý resýrstary jónindegi ko­mı­tettiń tór­aǵasy I.Ábishevtiń má­limdeýinshe, sýarmaly jerlerdi paı­dalanýǵa 2019-2028 jyldary bıýdjetten 3 trln 989 mlrd teń­ge bólinedi dep josparlanýda. «De­genmen sýarmaly jer kólemin eki ese ulǵaıtýdyń arqasynda jal­py ónim kólemi 2028 jyly 5 trln 6684 mlrd teńge bolmaq. Iаǵnı sýarmaly jerdiń kólemin ul­ǵaıtý elimizge tıimdi bolyp otyr», deıdi I.Ábishev.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda ótken jyly 570,4 myń gektar sýar­ma­ly jerdiń 498,2 myń gektary paı­da­­lanylǵan. Aýyl sharýashylyǵy sa­la­­syndaǵy jalpy ónim kólemi 522,4 mlrd teńgeni qurady. Jıynda oblys ákimi J.Túımebaev aımaqtaǵy sýarmaly jerler kólemi ulǵaıtylyp, ja­ńa baǵyttaǵy jobalar boıynsha da­mytylyp jatqandyǵyn jetkizdi. Ozyq tehnologııalardy qoldanýda oblys respýblıkada kósh bastap tur. De­genmen sýarmaly jerlerge qatysty she­shimin kútken ózekti máseleler de bar. «Aýyl sharýashylyǵy sala­syn­da 1 mln 400 myń gektar sýarma­ly jer bar. Sýarmaly jerdiń kólemin eki ese ulǵaıtý josparlanyp otyr. Endi kópten beri aıtylyp biraq istelmeı ke­le jatqan jumystarǵa kirisetin kez keldi. Sýbsıdııa, tómen paıyzdy ne­­sıe, ınvestorlardy tartý bizdiń bas­­ty mindetimiz. Sharýalardyń ju­my­syn jeńildetý úshin jaǵdaı jasaı­myz. Degenmen jerlerdi tıimdi paı­dalaný sharýlardyń moınynda. Son­dyqtan olar da naqty jumysqa kó­shýge tıis. Maqtaaral aýdanyndaǵy je­ke­menshik kanaldar jumystaryn du­rys atqara almaýda. Tórt jyl boldy másele sheshimin tappaı keledi. Biz ka­naldarǵa bıýdjetten qarjy bólgeli ja­tyrmyz. Eger másele sheshilmese qar­jy bóle almaımyz, ıaǵnı jumys ta­ǵy toqtap qalatyn bolady», dedi О́.Shókeev. Bul máselege qatysty pi­ki­rin bildirgen Maqtaaral aýda­ny­nyń áki­mi J.Beısenbaev bes ka­naldyń bú­gin­de tórteýi memleket menshigine qaı­ta­rylǵanyn jetkizdi. Al «jıyrmasynshy» dep atalatyn kanalǵa qatysty is qa­zir Joǵarǵy sotta qaralyp jatyr eken.

Jıyn barysynda jergilikti sharýa qojalyqtarynyń usynys­tary da tyńdaldy. Sharýa­lar maýsymda túr­li tyńaı­tqyshtardyń ba­ǵasyn ba­qy­laýǵa alý kerektigin jáne ozyq teh­­nologııalarǵa saı aly­natyn jab­dyqtarǵa beriletin mem­lekettik qol­daý­­larǵa ózge­ris­ter engizýi qajettigin, son­daı-aq sý­armaly jerlerge sýdyń ke­rekti mólsherde kelýin qamtamasyz etilýin surady. Sharýalardyń saý­al­da­ryna jaýap bergen Sý re­sýrstary jó­nindegi komıtet tór­aǵasy usynystar mı­nıstrlik ta­rapynan sheshimin tabaty­nyn jet­kizdi.

Jıynda shegirtke zııan­kes­terimen kúresý boıynsha hı­mııa­lyq is-shara­lar­dyń oryn­da­lýy da tal­qy­landy. Aýyl sha­­rýashylyǵy mınıstrligi Ag­ro­óner­kásip keshe­nindegi mem­lekettik ınspeksııa ko­mıtetiniń tóraıymy A.Elemes­qy­zynyń málimdeýinshe, she­gir­tke­ge jáne olardyń taralýyna mo­­­nı­torıng júrgizýdi naqty ba­qy­laý úshin GPS trekerler men GPS navıga­tor­lar qoldanylady. Olar respýb­lı­ka aýmaǵynyń fıtosanıtarlyq jaǵ­daıyn, onyń ishinde óńirlerdegi she­gir­tkeler boıynsha naqty kórinisin bil­diretin bolady. Agroónerkásipti sıfr­landyrý sheńberinde asa qaýipti zı­ıandy aǵzalardyń, onyń ishinde she­girtkelerdiń taralý oshaqtarynyń elek­trondy kartasy qurylady jáne kartaǵa túsirý jumystary júrgiziletin bolady. Asa qaýipti zııandy organızmderge jáne karantındi organızmderge qarsy qorǵaý is-sharalaryna respýblıkalyq bıýdjetten 3,57 mlrd teńge bólindi. Respýblıka boıynsha barlyǵy 540 birlik búrikkish tehnıka jumyldyrý josparlanýda. Úıir­li shegirtkege qarsy jumystar oń­tús­tik óńirlerde 2018 jyldyń 10 sáý­irinen bas­talǵan. Ońtústik Qazaq­stan ob­ly­­synda marokko shegir­tke­sine qar­sy kúres sharalary boıyn­sha jos­­par­lan­ǵan aýmaqtyń úshten bir bó­­ligi óń­del­gen. О́ńirde bıyl úıir­­li she­­gir­tke­ler­ge qarsy zertteý ju­mys­ta­­ry 1 mln 573 myń gektar aýmaq­qa júr­g­i­z­il­se, hımııalyq óń­deý is-sha­ra­­lary 350 myń gektarǵa ja­sal­ǵan.

Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan»